അമരനായ ഇന്ദ്രന്റെ അജയ്യമായ ശക്തിയെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് ഈ കഥ ആരംഭിക്കുന്നു. അതാണ് ജ്ഞാനവും ജീവശക്തിയും നൽകുന്ന ദൈവിക ശക്തി; സൃഷ്ടിക്കാരനായ പ്രജ്ഞാവാനായവന്റെ കരുതലാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ. നമ്മുടെ ഇടയിൽ, ധന്യനും ശക്തനും ആയ ഋഭു ദേവന്മാരുണ്ട്; അവർ ഉത്സാഹത്തോടെയും നേരാവുമായ ധാരണയോടെയും തിളങ്ങുന്നു, എന്നാൽ ആ ഉത്സാഹം സ്വയം പ്രവർത്തനമല്ല, ദൈവികമായ അനുഗ്രഹമാണ്. തങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച, തങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കഴിവുള്ളവരാണ് അവർ. അങ്കത്തിലേക്ക് കുരിശ്ശിയുള്ള അമ്പുകൾ പോലെ അവരുടെ ശക്തി തെളിയുന്നു. അകലേ പറക്കുന്ന, മനോഹരമായ ചിറകുള്ള പക്ഷി—ശ്യേനപുത്രൻ—അവരെ കൊണ്ടുവന്നു; ശതചക്രയാനത്തിന്റെ പാതയിലേക്കാണ് അവർ എത്തിയത്. ഇന്ദ്രന്റെ ശ്യേനൻ, അത്യന്തം മനോഹരമായതും ചുവപ്പും നിറഞ്ഞതുമായ, സോമരസത്തിന്റെ അളവു കൊണ്ടുവന്നു; അതിനാൽ ജീവശക്തി വിപുലീകരിക്കുന്നു, ജീവിതം ഉണരുന്നു, ബന്ധങ്ങൾ ഉണരുന്നു. ഇങ്ങനെ സോമയോടുകൂടി, ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ പോലും, മഹാശക്തിയെ നിലനിർത്താൻ ഇന്ദ്രൻ കഴിഞ്ഞു; അവന്റെ ചിന്താശക്തിയാൽ ജീവശക്തി വർദ്ധിക്കുന്നു, അതേ ചിന്താശക്തിയാൽ നമ്മുക്കായി സോമം പിഴിയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ പിന്നാലെ, ഒരു സ്ത്രീയുടേയും അവളുടെ ജീവിതപ്രാർത്ഥനകളുടെയും കഥയിലേക്ക് കടക്കുന്നു. അവൾ ശക്തിയേറിയ ഔഷധിയെ നിലംതൊടുന്നു—അത് എതിരാളിയായ ഭാര്യയെ കീഴടക്കാനും ഭർത്താവിനെ സ്വന്തമാക്കാനും സഹായിക്കും. ദേവതകളാൽ തിരഞ്ഞെടുത്ത, ശക്തിയേറിയ ആ ഔഷധിയോട് അവൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു: 'എന്റെ എതിരാളിയായ ഭാര്യയെ ദൂരേയ്ക്ക് അകറ്റി, ഭർത്താവിനെ എനിക്ക് മാത്രം ആക്കൂ.' അവൾ അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നു: 'ഞാൻ മുകളിൽ, ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠ; എനിക്ക് താഴെ നില്ക്കുന്ന എതിരാളി അവളെ അവളുടെ താഴ്ന്ന സ്ഥാനത്തേക്ക് അയക്കണം.' അവൾ എതിരാളിയുടെ പേരും ഉച്ചരിക്കാറില്ല, ആ സ്ത്രീക്കും ജനങ്ങളിൽ സന്തോഷം ലഭിക്കില്ല; അവളെ ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് അയക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. 'ഞാനും നീയും സഹിഷ്ണുതയുള്ളവരാണ്; നമ്മളൊരുമിച്ച് ശക്തരായി എതിരാളിയെ കീഴടക്കണം,' അവൾ പറയുന്നു. അവൾ ഔഷധിയെ എതിരാളിയുടെ മുകളിൽ വെച്ചു, അതിന്റെ ശക്തിയും ഉയർത്തി; 'നിന്റെ മനസ്സു എനിക്ക് പിന്നാലെ പോകരുത്, പശു കാളക്കുട്ടിയുടെ പിന്നാലെ പോകുന്നതുപോലോ, ജലം വഴിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുപോലോ,' എന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇതിനു ശേഷം, കാട്ടുപശുവിന്റെ സ്വഭാവം വിവരിക്കുന്നു. അവൾ അത്യന്തം കാട്ടുകാരിയാണ്, നശിച്ചുപോകുന്നവളെപ്പോലെയാണ്; അവൾ ഗ്രാമത്തെ കുറിച്ച് ചോദിക്കാറില്ല, ഭയത്താൽ ആണോ എന്നുപോലെയാണ്. കാട്ടിൽ കൂവുന്ന കിളി കാളയോടു വിളിക്കുമ്പോൾ, അവൻ കുതിച്ചോടുന്നവനെപ്പോലെയാണ്; കാട്ടുപശു അതിനാൽ മഹത്വം നേടുന്നു. ചിലപ്പോൾ അവൾ പശുക്കളെപ്പോലെ മേഷംമയക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഒരു വീടുപോലെയാണ്, വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കാറുപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. കാളയോട് അവൻ ശബ്ദം വിളിക്കുന്നു, ദണ്ടംകൊണ്ട് അടിക്കുന്നു; കാട്ടിൽ താമസിച്ച് വൈകുന്നേരം അവൻ, 'ഞാൻ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി,' എന്ന് കരുതുന്നു. കാട്ടുപശു മറ്റൊരാൾ സമീപിക്കാതെപോലെ ആരെയും ഉപദ്രവിക്കാറില്ല; മധുരഫലം കഴിച്ചശേഷം അവൾ ഇഷ്ടംപോലെ വിശ്രമിക്കുന്നു. സുഗന്ധമുള്ള എണ്ണയാൽ അണിഞ്ഞ, മധുരസ്നേഹമുള്ള, ഭക്ഷണത്തിൽ സമൃദ്ധമായ, കൃഷിയില്ലാത്ത കാടിന്റെ അമ്മയായ ഈ കാട്ടുപശുവിനെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ വീണ്ടും ഇന്ദ്രനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് കഥ മുന്നോട്ട് പോവുന്നു. 'നിന്റെ മഹത്വത്തിൽ ഞാൻ വിശ്വാസം വയ്ക്കുന്നു; നീ വൃത്രനെ സംഹരിച്ചു, ആകാശവും ഭൂമിയും നിന്റെ ശക്തിയിൽ വിറെച്ചു.' അതിന്റെ ശേഷം, 'നിന്റെ അതുല്യശക്തിയും വിചിത്രമായ കഴിവുകളും കൊണ്ട് നീ വൃത്രനെ തോൽപ്പിച്ചു; ഗോസംരക്ഷണത്തിനായി മനുഷ്യർ നിന്നെ തെരഞ്ഞെടുത്തു, യാഗങ്ങളിലും ഹോമങ്ങളിലും നിന്നെ വിളിക്കുന്നു.' 'ദാനശീലികളായ ഈ യജമാനന്മാരുടെ ഇടയിൽ നീ സന്നിഹിതനാകണം, മഘവൻ; അവർ വീട്ടിലെയും കുട്ടികളുടെയും ഇടയിൽ നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു, വിജയത്തിനും സമ്പത്തിനും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' 'നിന്റെ ദയയുള്ള അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചവരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സമ്പത്ത് അനുഭവിക്കുന്നത്; നീ ശക്തി നൽകിയാൽ യജമാനൻ വിജയവും സമ്പത്തും നേടുന്നു.' 'നിന്റെ മഹത്വം സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, നീ സമുദായത്തെ വലിയതാക്കുന്നു; സമ്പത്ത് നല്കണം; നീ മിത്രനും വർണനും പോലെയും, ജ്ഞാനിയുമായ പിതാവുപോലെയും, ദാനശീലനുമായ ദൈവം പോലെയും ഞങ്ങൾക്കുണ്ട്.' ഇന്ദ്രനോടുള്ള സ്തുതിയും പ്രാർത്ഥനയും തുടരുന്നു: 'സോമം പിഴിഞ്ഞ് നിന്നെ ഞങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നു, മഹാനായവാ; ഞങ്ങൾക്കായി ശക്തിയുടെ വിജയഫലം നൽകണം; നിന്റെ സഹായത്താൽ സന്തതികളോടുകൂടി സമ്പത്തോടെ വളരാൻ അനുഗ്രഹിക്കണം.' നീ, വീരനായ ഇന്ദ്രാ, ദാസസംഘങ്ങളെ സൂര്യനോടൊപ്പം കീഴടക്കി; നീ ജലത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന രഹസ്യത്തെ കൈവശമാക്കി, സോമം ഉറവിടത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നപോലെ.' 'മഹാനായ, ജ്ഞാനിയുമായവൻ സ്തുതികളെ ആദരിക്കുന്നു; പ്രചോദനമുള്ളവൻ ഋഷികളുടെ അനുഗ്രഹം ഉണർത്തുന്നു; ഞങ്ങൾ സോമയുമായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടട്ടെ, യാഗങ്ങളോടുകൂടി ചariotിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന നിനക്കായി.' 'ഈ സ്തുതികൾ ഞാൻ നിനക്കായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു, ഇന്ദ്രാ; മനുഷ്യർക്കു ശക്തി നൽകണം; നിന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നവർക്കും നിന്നെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നവർക്കും സംരക്ഷണം നൽകണം.' 'ഇന്ദ്രാ, വീരനേ, മഹാശക്തനേ, ഞങ്ങളുടെ വിളി കേൾക്കണം; വേനയുടെ ഗാനംകൊണ്ടു നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു; നെയ്യാൽ സമൃദ്ധമായ ഇരിപ്പിടത്തിലേക്ക് വന്നു, ആഴത്തിലുള്ള തിരകളെപ്പോലെ ഗാനങ്ങൾ ഒഴുകുന്നവിടം.' ഇപ്പോൾ കഥ സാവിതൃദേവന്റെ സൃഷ്ടിവൈഭവത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നു. സാവിതാവ് തന്റെ മഹത്തായ ഉപകരണങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ അവളുടെ സ്ഥാനത്തു സ്ഥാപിക്കുകയും, ആകാശത്തെ ഉറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അവൻ വാനവ്യവസ്ഥയെ കുതിരയെപോലെ പാൽകുറിയുകയും, സമുദ്രത്തെ അതിന്റെ സ്ഥലത്ത് അചഞ്ചലമായി ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. സമുദ്രം എവിടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നതെന്നും തുറക്കുന്നതെന്നും സാവിതാവ് അറിയുന്നു; അവിടെയാണ് വിശാലമായ ആകാശം ഉയർന്നത്, അവിടെ നിന്നുതന്നെ ആകാശവും ഭൂമിയും വ്യാപിച്ചു. അവൻ അമരലോകത്തിലെ മറ്റൊരു നിത്യവും അനശ്വരവുമായ സത്യം കണ്ടു. സാവിതാവിന്റെ മഹാപക്ഷിയായ ഗരുത്മാൻ, അഗ്രഗാമിയായ ഈഗിൾ, ആദ്യം ജനിച്ചു; അവൻ മാത്രമാണ് തന്റെ ധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നത്. പശുക്കൾ കാളകളെപോലെ, കുതിരകൾ കച്ചയിലേയ്ക്ക് പോകുന്നതുപോലെ, ആടിന് കുഞ്ഞിനെ സ്നേഹിക്കുന്നതുപോലെ, സ്വർഗ്ഗത്തെ നിലനിര്ത്തുന്ന, സർവ്വസമ്പന്നനായ സാവിതാവ്, ഭർത്താവിനെയും ഭാര്യയെയും ഒന്നിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, നമ്മളെ ഒന്നിപ്പിക്കട്ടെ. സ്വർണ്ണസ്തംഭങ്ങളുള്ള സാവിതാവേ, അങ്കിരസ്മാർ ശക്തിക്കായി നിന്നെ വിളിച്ചപോലേ, ഞാനും നിന്നെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് സഹായം തേടുന്നു; സോമത്തിന്റെ തുള്ളിക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നവനെപ്പോലെ ഞാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു. ഇനി അഗ്നിദേവന്റെ മഹത്വം. അഗ്നിയെ കത്തിച്ചപ്പോൾ തന്നെ അവൻ ദേവതകൾക്ക് ഹോമം എത്തിക്കുന്നവനായി തെളിഞ്ഞു. ആദിത്യന്മാരോടും രുദ്രന്മാരോടും വസുക്കളോടും കൂടെ അഗ്നി ഞങ്ങളുടെ അടുത്ത് വരിക; ദയക്കായി വരിക. ഈ യാഗവും വചനവും സ്വീകരിക്കണം; മനുഷ്യർ അഗ്നിയെ കത്തിച്ച് ദയ തേടുന്നു. ജാതവേദസായ അഗ്നിയെ ഞാൻ മനസ്സോടെ സ്തുതിക്കുന്നു; ഹോമത്തിൽ ആസ്വദിക്കുന്ന ദേവതകളെ ഞങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം. അഗ്നി ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതനായി; മനുഷ്യരും ഋഷികളും അഗ്നിയെ കത്തിച്ചു. മഹാസമ്പത്ത് നൽകുന്ന അഗ്നിയെ ഞാൻ വിളിക്കുന്നു, ദയക്കായി, സമ്പത്ത് നേടാനായി. അഗ്നി, അത്രി, ഭരദ്വാജ, ഗവിസ്ഥിര, കണ്വ, ത്രസദസ്യു എന്നിവരെ യുദ്ധത്തിൽ സംരക്ഷിച്ചു; വസിഷ്ഠൻ പുരോഹിതനായി അഗ്നിയെ ദയക്കായി വിളിക്കുന്നു. ഇനി വിശ്വാസത്തിന്റെ മഹത്വം. വിശ്വാസത്താൽ അഗ്നി കത്തിക്കുന്നു; വിശ്വാസത്താൽ ഹോമം കഴിക്കുന്നു. വചനങ്ങളാൽ ഭഗദേവന്റെ തലയിൽ വിശ്വാസം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. വിശ്വാസമുള്ളതെല്ലാം പ്രിയമാണ്, വിശ്വാസത്തോടെ തേടുന്നതെല്ലാം പ്രിയമാണ്. അനുഭവിക്കുന്നവരുടെയും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരുടെയും ഇടയിൽ ഇത് എന്നുവേണ്ടി പ്രസ്താവിക്കപ്പെടട്ടെ. ഇങ്ങനെ, ദൈവങ്ങളുടെ ശക്തിയും, സ്ത്രീയുടെ ആഗ്രഹവും, പ്രകൃതിയുടെ വൈവിധ്യവും, വിശ്വാസത്തിന്റെ മഹത്വവും, അഗ്നിയുടെ ദൈവികതയും, സാവിതാവിന്റെ സൃഷ്ടിയും, ഇന്ദ്രന്റെ വീര്യവും—all ഈ മഹാനായ ഋഗ്വേദത്തിലെ ശ്രുതികളിൽ നിന്നുള്ള ദൈവിക കഥയാവുന്നു.