ദേവതകളുടെ മഹത്വം ഉത്സവപൂർവം ആചരിക്കപ്പെടുന്ന വേളയിൽ, ആകർഷകമായ നിറങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ലഹരികൾ അർപ്പണമായി ഉയർത്തപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമായ ദ്രവ്യം നിറഞ്ഞ കംചുകം, അതിലൂടെ തന്നെ ദൈവികതയുടെ പാത്രത്തിലേക്കു പൂർണ്ണമായ അർപ്പണം നടത്തപ്പെടുന്നു. ഈ മഹിമയ്ക്കുവേണ്ടി, ശോഭയുള്ള അർപ്പണപാത്രം സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സുമിത്രൻ ആയിരം പ്രാവശ്യം പാടിയാലോ, ദുര്മിത്രൻ പാടിയാലോ, കുത്സയുടെ പുത്രനെയും കുത്സയെയും ശത്രുക്കളെ അതിജയിക്കാൻ സഹായിച്ച ദൈവം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവരുടെ കരുണയും ശക്തിയും ഈ ലോകത്ത് നിറയുന്നു. ഇപ്പോൾ, രണ്ടുപേരും ഒരേ ലക്ഷ്യത്തോടെ തങ്ങളുടെ ശരീരവും മനസ്സും വയ്പ്പിന്റെ തന്തുപോലെ നീട്ടി, ഹരമോനിയിൽ ചേർന്ന്, നല്ല കാലാവസ്ഥയിൽ പശുക്കൾ അടുത്തുവരുന്നതുപോലെ ദൈവത്തോടു അടുത്തുവന്നു. ഒരിക്കൽ, ഒറ്റക്കുട്ടിയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഒട്ടകത്തെയും, കുതിരയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനെയും, ദൂതനായി പ്രശസ്തനായവനെയും പോലെ, അവർ നില്ക്കാതെ മുന്നോട്ട് പോവുന്നു. പക്ഷിയുടെ ചിറകുകൾ പോലെ ചേർന്ന്, മൃഗങ്ങളുടെ വർണ്ണസാന്ദ്രതപോലെ ഉത്സാഹത്തോടെ അവർ യാത്ര ചെയ്യുന്നു. അഗ്നി ദേവൻ ദേവതകളിൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, രഥസാരഥി യാഗങ്ങളിൽ പങ്കാളിയാകുന്നു. പുത്രൻ പിതാവിനോടു വരുന്നതുപോലെയും, വിജയത്തിന്റെ ആഗ്രഹത്തോടെ ശക്തനായവൻ വരുന്നതുപോലെയും, സമ്പത്തിനായി വേഗത്തിൽ എത്തുന്നവൻപോലെയും, വിളി കേൾക്കുന്നവൻപോലെയും ദൈവം നമ്മുടെ ആഹ്വാനത്തിലേക്ക് അടുത്തുവരണം. പോഷകനോടു ചില്ലയേകുന്നതുപോലെയും, സുഹൃത്തിനോടു പരിപ്പൊതിയേകുന്നതുപോലെയും, ധാർമ്മികർക്കു നൂറിരട്ടി പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്നതുപോലെയും, വേഗക്കാരനു സമ്മാനം ലഭിക്കുന്നതുപോലെയും, ആടിനുള്ള കൂട്ടംപോലെയും, ഭക്തൻ അർപ്പണത്തിലേക്കു വരുന്നതുപോലെയും ദൈവം എത്തണം. നിലത്തിനുള്ള ഉഴുന്നുപോലെയും, ഓടത്തിൽ വേഗത്തിൽ പോകുന്നവനുപോലെയും, ശക്തനായവൻ മത്സരത്തിലേക്കു വരുന്നതുപോലെയും, പാത്രം വെള്ളത്തിലേക്കു വരുന്നതുപോലെയും, കുടിക്കുന്നവൻ മദ്യം തേടുന്നതുപോലെയും ദൈവം അമരത്വവും അക്ഷയമായ ഊർജ്ജവും നൽകട്ടെ. പ്രിയപ്പെട്ടവനു പ്രിയപ്പെട്ടവളിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെയും, കരുത്തൻ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെയും, കൂലി ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ തൊഴിലിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെയും, കുതിര രഥത്തിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെയും, ദൈവങ്ങൾ അശക്തരാവാതിരിക്കുക. ചൂടിൽ തേൻപോലെയും, വയറ്റിൽ നിക്ഷേപംപോലെയും, ഭാഗ്യവാനു ലഭിക്കുന്ന പങ്കുപോലെയും, ശരീരത്തിന് മറയേകുന്നതുപോലെയും, പക്ഷി തൻ കൂടിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെയും, പ്രകാശം ചന്ദ്രനിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെയും, മനസ്സു ലക്ഷ്യത്തിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെയും ദൈവം വരണം. ആഴത്തിലുള്ള മഹത്വംപോലെയും, കാലിൽ ഉറപ്പുപോലെയും, ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കടന്നുപോകുന്നതുപോലെയും, കേൾക്കുന്നവനു ചെവിപോലെയും, നല്ല പങ്ക് നൽകുന്നവനുപോലെയും ദൈവം നമ്മെ ഓർക്കണം. തേനിന്റെ പാത്രംപോലെയും, താഴ്വരയിലെ പശുവുപോലെയും, ഇലയ്ക്കരയിലുണ്ടാകുന്ന വിയർപ്പുപോലെയും, സമൃദ്ധമായ നിലത്തിൽ നിന്നുള്ള ശക്തിപോലെയും ദൈവം പോഷണത്തോടു ചേർന്ന് നിറയുന്നു. നമുക്ക് പാട്ടിൽ വിജയം ലഭിക്കട്ടെ; സമ്മാനം നേടട്ടെ; ദൈവം നമ്മുടെ സ്തുതികളോടു കൂടി വരട്ടെ. നമ്മുടെ മഹത്വം പശുക്കളിൽ തേൻപോലെ പാകമായിരിക്കട്ടെ; അശ്വിനികളുടെ ആഗ്രഹം നമുക്ക് ലഭിക്കട്ടെ. ഈ ദേവതകളുടെ ധനം വലിയതും വ്യക്തവുമാണ്; അവ ജീവികളെ ഇരുണ്ടതിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കുന്നു. പിതാക്കന്മാർ നൽകിയ മഹാ പ്രകാശം വന്നിരിക്കുന്നു; ദാനത്തിന്റെ വിശാലമായ പാത തുറക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആകാശത്തിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നവർ ദാനം ചെയ്യുന്നവരാണ്; കുതിര നൽകുന്നവരും, സൂര്യനെപ്പോലെ ശക്തിയുള്ളവരും; സ്വർണം നൽകുന്നവർ അമരത്വം നേടുന്നു; വസ്ത്രം നൽകുന്നവർ, സോമാ, ആയുസ്സു നീട്ടി നേടുന്നു. ദാനം ദൈവികവും ദേവതകൾക്ക് യോജ്യവുമാണ്; അർഹർക്കു നിഷേധിക്കരുത്. ഭക്തിപൂർവ്വം കൈകൊടുത്ത് ദാനം ചെയ്യുന്നവർ, നല്ലതുകൊണ്ട് അനേകർക്ക് പൂർണ്ണത നൽകുന്നു. ശതധാരമായ വായുവിനും, പ്രകാശം അറിയുന്ന സൂര്യനുമുള്ള അർപ്പണങ്ങളാൽ അവർ സ്തുതിക്കുന്നു; ദാനം നൽകുന്നവരും, കൂട്ടായ്മയിൽ പങ്കിടുന്നവരും, ഏഴു മാതാക്കളാൽ പോഷിതമായ തേനു പകരുന്നു. ദാനി ആദ്യം വിളിക്കപ്പെടുന്നു; സഭയിൽ ദാനി മുൻപന്തിയിലാണ്. ആദ്യമായി ദാനം കൊടുക്കുന്നവനാണ് ഞാൻ മനുഷ്യരിലെ പ്രഭുവെന്ന് കരുതുന്നത്. അവരെ ജ്ഞാനി, പുരോഹിതൻ, യാഗഗായകൻ, സ്തുതിപാരായകൻ എന്നും വിളിക്കുന്നു; ദാനത്തിൽ ആദ്യം സന്തോഷം പ്രാപിക്കുന്നവനാണ് പ്രകാശത്തിന്റെ മൂന്നു രൂപങ്ങളും അറിയുന്നത്. ദാനം കുതിരയും, പശുവും, ചന്ദ്രനെയും സ്വർണവും നൽകുന്നു; ദാനത്താൽ ഭക്ഷണം തേടുന്നവൻ, പ്രജ്ഞാവാനായവൻ, ദാനം തന്റെ കാവലാക്കുന്നു. ദാനശീലികൾ നശിക്കുകയില്ല, അവർക്കു ദു:ഖം വരികയില്ല; ഈ ലോകവും, പ്രകാശവും, എല്ലാം ദാനികൾക്ക് സമർപ്പിതമാണ്. ദാനികൾ ആദിയിൽ സുഗന്ധമുള്ള ഗർഭം നേടിയിട്ടുണ്ട്; അവർ ഭംഗിയുള്ള വധുക്കളെയും, ആന്തരിക പാനീയങ്ങളെയും, ക്ഷണിക്കാതെ വരുന്നവരെയും നേടിയിട്ടുണ്ട്. ദാനികൾക്കു വേണ്ടി വേഗം കുതിക്കുന്ന കുതിരയെ അലങ്കരിക്കുന്നു; ദാനികൾക്കായി യുവതികൾ അലങ്കരിക്കുന്നു; ഈ ദാനിയുടെ ഭവനം കമലതടാകംപോലെയും, ദിവ്യവാസസ്ഥലത്തെപ്പോലെയും ഭംഗിയുള്ളതാണ്. ഭോജന്റെ കുതിരകൾ ഉത്തമമായി കെട്ടിയിരിക്കുന്നു; അവന്റെ രഥം ദാനത്താൽ മുന്നോട്ട് പോവുന്നു. യുദ്ധങ്ങളിൽ ദേവതകൾ ഭോജനെ രക്ഷിക്കുന്നു; സഭകളിൽ ഭോജൻ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നു. സരമയെ ചോദിച്ചു: നീ ദൂരദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തപ്പോൾ എന്താണ് അന്വേഷിച്ചത്? പാത വിട്ട് അകലെ അലയുമ്പോൾ, നിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്തായിരുന്നു? രസാ നദി നീ കടന്നത് എങ്ങനെ? സരമ മറുപടി പറഞ്ഞു: ഇന്ദ്രന്റെ ദൂതയായി ഞാൻ യാത്ര ചെയ്തു; പണികൾ മറച്ചു വച്ച വലിയ ധനം തേടി. ഭയത്താൽ ഞാൻ കടന്നു; അങ്ങനെ രസാ നദി താണ്ടി. പണികൾ ചോദിച്ചു: സരമേ, ഇന്ദ്രൻ എങ്ങനെയാണു? അവന്റെ രൂപം എന്താണ്? നീ ദൂരത്തുനിന്ന് ദൂതയായി വന്നതുകൊണ്ട്, നമുക്ക് കൂട്ടുകൂടാം; അവൻ നമ്മുടെ പശുക്കളുടെ പ്രഭുവാകട്ടെ. സരമ പറഞ്ഞു: എനിക്ക് ഭയപ്പെടേണ്ടവനെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല; ദൂരത്തുനിന്ന് ദൂതയെന്നായി അയച്ചവൻ. ആഴമുള്ള നദികൾ അവനെ മറയ്ക്കുന്നില്ല; ഇന്ദ്രൻ പണികളെ തോൽപ്പിച്ചു. പണികൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: സരമേ, നീ അന്വേഷിച്ച പശുക്കൾ ആകാശത്തിന്റെ അറ്റത്താണ്; അവയെ ആരാണ് വിട്ടുകൊടുക്കുക? ഞങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങളും ഉഗ്രം. സരമ പറഞ്ഞു: പണികളുടെ വാക്കുകൾ അയോഗ്യമാണ്; അവരുടെ ശരീരം ക്ഷയിക്കട്ടെ. അവരുടെ വഴി ദുർഗമം ആകട്ടെ; ബൃഹസ്പതി നമ്മെ രക്ഷിക്കട്ടെ. പണികൾ സൂക്ഷ്മമായി കാവലിരിക്കുന്ന പാറയുടെ അടിയിൽ ധനം, പശുക്കൾ, കുതിരകൾ ഒളിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; നീ അവരുടെ പാതയിലൂടെ ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു. സോമയാൽ പോഷിതരായ അയസ്യർ, അങ്കിരസർ, നവഗ്വന്മാർ തുടങ്ങിയ മഹർഷികൾ ഇവിടെ എത്തിയിരുന്നു; അവർ പശുക്കളുടെ സമ്പത്ത് പങ്കിട്ടു. പണികൾക്ക് അവർ പറഞ്ഞത് ഇതാണ്. പണികൾ സരമയെ ചേർക്കാൻ ശ്രമിച്ചു: ദൈവശക്തിയിൽ നീ വന്നിരിക്കുന്നു; നിന്നെ സഹോദരിയായി ഞാൻ ആക്കുമായിരുന്നു; പിന്നെ തിരിച്ചു പോകരുത്; പശുക്കൾ നമുക്ക് വിഭജിക്കേണ്ട. സരമ പറയുന്നു: സഹോദരത്വം ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; ഇന്ദ്രനും മഹാന്മാരും അറിയുന്നു. പണികൾ പശുക്കളെ മറച്ചു വെച്ചപ്പോൾ, അവർ മറച്ചുവെച്ചെങ്കിലും, ഇന്ദ്രൻ നല്ല വഴി കണ്ടെത്തി. പണികൾ ദൂരത്ത് ഒളിച്ചുനിന്നു; അവർ ഉത്തമരാണെന്ന് കരുതിയപ്പോൾ, പശുക്കൾ സത്യത്തിന്റെ വഴി അളന്ന് പുറത്ത് വരട്ടെ. ബൃഹസ്പതിയും സോമയും ശിലയും, പ്രചോദിതമായ ഋഷികളും അവരെ കണ്ടെത്തി. ആദിയിൽ പാപം ചെയ്തവരാണ് ആദ്യം സംസാരിച്ചത്—സലില, മാതരിശ്വൻ, കിണർതുരപ്പുകാരൻ. വെള്ളം വഹിക്കുന്നവരും, ജ്വലിക്കുന്നവരും, ശക്തരും, സന്തോഷം നൽകുന്നവരും—ദൈവിക ജലങ്ങൾ, സത്യത്തിൽ ജനിച്ചവ. ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയെ ആദ്യമായി തിരികെ നൽകിയവൻ രാജാവ് സോമയാണ്; അവളെ അകറ്റിയിരുന്നതിനു ശേഷം. വരുണനും മിത്രനും പിന്നാലെ; അഗ്നി പുരോഹിതൻ അവളെ കൈപിടിച്ച് കൊണ്ടു നടന്നു. അവളെക്കുറിച്ച് പുരാതന ദേവതകളും, തപസ്സിൽ ഇരുന്ന ഏഴു ഋഷികളും സംസാരിച്ചു. ബ്രാഹ്മണപത്നി അടുത്തുവരുമ്പോൾ ഭയാനകയാകുന്നു; അവൾ പരമാകാശത്തിൽ ദുർലഭമായ സ്ഥാനം പിടിക്കുന്നു. വേദപഠനാർത്ഥിയായ ശിഷ്യൻ വൈരം ഒഴിവാക്കി നടക്കുന്നു; അവൻ ദേവതകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവനാൽ, സോമൻ കൊണ്ടുപോയ ബ്രാഹ്മണപത്നിയെ, ദേവതകൾ യാഗപാത്രം കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ, ബൃഹസ്പതി കണ്ടെത്തി. ഇങ്ങനെ, ദൈവങ്ങളുടെ മഹത്വവും, ദാനത്തിന്റെ മഹിമയും, സത്യത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും വിജയം ഈ കഥകളിലൂടെ പ്രകാശിക്കുന്നു.