ನನ್ನ ಮಾತಿನ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ? ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಗುಪ್ತವಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಸುವಿನಿಂದ ನೀರು ಹರಿದು ಹೋಗುವಂತೆ, ಪ್ರಿಯರೂಪವು, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಚಿಹ್ನೆಯು, ದೂರ ಸರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಮಹತ್ತರವಾದದ್ದು, ವಿಶಾಲವಾದ ರೂಪವುಳ್ಳದ್ದು. ಹಸು, ಪ್ರಭಾತದೊಂದಿಗೆ ಏಕವಾಗಿರುವಂತೆ, ಅದನ್ನು ಪುರಾತನವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಸತ್ಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಗುಪ್ತವಾಗಿರುವುದು; ವೇಗಿಯಾಗಿ ಚಲಿಸುವವನು ಅದನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆನಂತರ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಅವನು ತನ್ನ ಪೋಷಕರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದನು, ಗುಪ್ತವಾದ, ಸುಂದರವಾದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಆ ಪರಮ ಪೀಠದಲ್ಲಿ, ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಆ ವೃಷಭನ ನಾಲಿಗೆ, ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನದು, ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹುಡುಕುತ್ತೇನೆ: ಹೇ ಜಾತವೇದ, ಇದು ಏನು? ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತಿನ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಎಲ್ಲದೂ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದೀ. ನಮಗೆ ಯಾವುದು ಸಂಪತ್ತು? ಅವನ ಯಾವ ಅಮೂಲ್ಯವಾದುದು? ಹೇ ಜಾತವೇದ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು, ನಮಗೆ ಹೇಳು. ಅವನ ಪರಮ, ಗುಪ್ತವಾದ ಮಾರ್ಗ ಯಾವುದು? ನಾವು ತಲುಪದ ಆ ಹೆಜ್ಜೆ ಯಾವುದು? ಯಾವುದು ಗಡಿ, ಯಾವುದು ಕಾರ್ಯ, ಯಾವುದು ಅನುಗ್ರಹ? ನಾವು ಓಟಗಾರರಂತೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಫಲವನ್ನು ತಲುಪಬೇಕೆಂದಿದ್ದೇವೆ. ಅಮರ ದೇವಿಯರಾದ ಪ್ರಭಾತಗಳು ಯಾವಾಗ ತಮ್ಮ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹರಿಸುತ್ತವೆ? ಅಸತ್ಯ, ದುರ್ಬಲ, ಮೋಸಪಡುವ ಮಾತುಗಳಿಂದ, ಹವನದಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದದವರು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ? ಆಯುಧವಿಲ್ಲದವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಲಿ. ಈ ಪ್ರಜ್ವಲಿತವಾಗಿರುವ, ಬಲಿಷ್ಠ, ಉದಾರ ಅಗ್ನಿಯ ಮಹಿಮೆಗೆ, ಮನೆಗೆ ಮುಖವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸುಂದರ ರೂಪದಿಂದ, ಅವನು ಶ್ರೀಮಂತನಂತೆ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನೇಕ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಏ ಅಗ್ನೇ, ನಮ್ಮ ಯಜ್ಞದ ಹೋತಾರನಾದ ನೀನು ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲು, ವಿಧಿಯ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು, ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದವನು; ನೀನು ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೀ, ಜ್ಞಾನಿಯು, ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗೆ ಪ್ರೇರಕನು. ಅಚ್ಯುತನಾದ ಹೋತಾರನು ಜನಾಂಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ—ಅಗ್ನಿ, ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದವನು, ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯು; ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದನು, ಧೂಮದಂತೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಉದಾರ, ಹವನಪ್ರಿಯ, ತುಪ್ಪದ ಅಭಿಷೇಕ ಹೊಂದಿರುವ ಅಗ್ನಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಲಗಡೆಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಬಲಿಷ್ಠ ವೃಷಭನು ಎದ್ದು ನಿಂತು, ಪೋಷಿತನಾದ, ಕಂಗೊಳಿಸುವವನು ಪಶುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಾಗ, ನೇರವಾದ ಹೋತಾರನು, ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಅಗ್ನಿ, ಪಶುಪಾಲಕನಂತೆ, ಹೋತಾರನಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ, ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಏರಿ, ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ, ಸ್ನೇಹಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಹೋತಾರ ಅಗ್ನಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮೃದು, ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ, ವಿಧಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳಂತೆ ಓಡುತ್ತವೆ, ಅವನು ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಭಯಪಡುವರು. ನೀನು ಧನ್ಯನು, ಅಗ್ನೇ, ಸುಂದರವಾದ ಮುಖ, ಸ್ಪಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು, ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸುಂದರನು; ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಅಂಧಕಾರ ತಡೆ ಇಲ್ಲ, ಬೂದಿ ಅಥವಾ ಧೂಮವೂ ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಯಾರೂ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ—ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಜನಕ, ಯಾರೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಲೂ ಇಲ್ಲ; ಆಗ, ಮಿತ್ರನಂತೆ, ಹವನಪ್ರಿಯ, ಶುಚಿಯಾದ ಅಗ್ನಿ ಮಾನವ ಜನಾಂಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರು, ಒಂದೇ ಮನೆಗೆ ಸೇರಿದವರು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮಾನವ ಜನಾಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ; ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಹಲ್ಲಿನಂತೆ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕಟಾರಿಯಂತೆ, ಅವನು ಉಜ್ಜುವಾಗ ವೇಗದವನು, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದವನು. ಅಗ್ನೇ, ನಿನಗೆ ಆ ಕಪಿಲ, ತುಪ್ಪದ ಅಭಿಷೇಕ ಹೊಂದಿರುವ, ಕೆಂಪು, ನೇರವಾದ, ಸುಂದರವಾದವುಗಳು ಸೇರಿವೆ; ಕೆಂಪು, ಬಲಿಷ್ಠ, ನೇರವಾದ ಕೇಶಗಳಿರುವವುಗಳು, ಹೇ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ನಿನ್ನ ಸಂಗಾತಿಗಳು, ಬಲಿಷ್ಠರು, ಶ್ರಮರಹಿತರು, ಅಗ್ನೇ, ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ಗರ್ಜಿಸುವ ಗರುಡಗಳಂತೆ, ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಮಾರುತ್ ಸೇನೆಯಂತೆ, ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ. ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ಸ್ತುತಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹೊತ್ತಿದೆ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಗಾನ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಧಿಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿವೆ; ಮನುಷ್ಯರು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೋತಾರನಾಗಿ ಕುಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಹೋತಾರನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನು, ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಬೇಕಾದವನು; ಭೃಗುಗಳು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಅವನನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರನಾಗಿ. ಅಗ್ನೇ, ಯಾವಾಗ ನಿನ್ನ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದು? ಆಗ, ಮಾನವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ, ಜ್ಞಾನಿಯು, ಆಕಾಶದಂತೆ ಆವರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹರ್ಷವನ್ನು ತರುವವನು. ವಿವಸ್ವತ್ನ ವೇಗದ ದೂತನಾದವನನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಭೃಗುಗಳು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನನ್ನು, ಪ್ರಸಿದ್ಧನನ್ನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವನನ್ನು ಮಾನವನ ಹೋತಾರನಾಗಿ ಕುಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಜ್ಞಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಶುಚಿ ಜ್ವಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿ, ಏಳು ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ. ಅವನು, ಶಾಶ್ವತ ತಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿತನಾಗಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ; ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ, ಹಾಜರಿರುವ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹುಡುಕಲ್ಪಡುವವನು. ಮೂಲಿಕೆಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯದ ಉಡರನ್ನು ಇಟ್ಟರು; ದೇವತೆಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಹವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು, ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಧಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾದವನು. ಯಜಮಾನನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ನೀನು ಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಎರಡೂ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದೀ; ದೂತನಾಗಿ ನೀನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತೀ, ಪರಮ ಆಕಾಶದಿಂದ, ಸ್ವರ್ಗದ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದವನು. ನಿನ್ನ ರೂಪಗಳು ಕಪ್ಪು, ನಿನ್ನ ಮುಂಭಾಗಗಳು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ, ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ; ಬಿಗಿದಿರುವವರು ಗರ್ಭವನ್ನು ಇಟ್ಟಾಗ, ನೀನು ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದೂತನಾಗುತ್ತೀ. ಹೊಸಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದವನ ಶಕ್ತಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನ ಜ್ವಾಲೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಾಗ; ಅವನು ಕಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಲವಾದ ಆಹಾರವನ್ನೂ ತನ್ನ ದವಡೆಯಿಂದ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ವಿಧದ ಆಹಾರದಿಂದ, ಅವನು ಮೂರುಮಟ್ಟದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಯುವಾಗ, ಬಲಿಷ್ಠ ಅಗ್ನಿ ತಾನೇ ಮೂರುಮಟ್ಟದ ದೂತನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಗಾಳಿಯ ಮಿತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಸದಾ ಚುರುಕಾಗಿ, ವೇಗಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾವು ಈ ಅಗ್ನಿ, ಸಮಸ್ತ ಜ್ಞಾನಿಯು, ಹವಿಯನ್ನು ಹೊರುವ, ಅಮರ, ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ ದೂತನನ್ನು ಗಾನದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅವನು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಆಕಾಶದ ಮಹಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಅವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಆಗಮನವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸತ್ಯಮನೆಯೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೋತಾರನಾಗಿ, ನಿಜಕ್ಕೂ, ದೂತನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ತಿಳಿದವನು, ಸ್ವರ್ಗದ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ನಾವು ಅಗ್ನಿಗೆ ಹವಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದವರಾಗಿರೋಣ; ಅವನನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವರು, ಅವನನ್ನು ಹೊತ್ತವರು. ಅವರು, ಧನಸಂಪನ್ನರು, ವೀರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಬೆಳಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು. ನಮಗೆ ಹಿತವಾದ, ಬಹು ಬಯಸಿದ ಸಂಪತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬರಲಿ; ಶಕ್ತಿ ನಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿರಲಿ. ಅವನು ಜನಾಂಗದ ಪ್ರೇರಿತನು, ಬಲದಿಂದ, ಪುರುಷರನ್ನು ವೇಗದ ಅಸ್ತ್ರದಂತೆ ಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನೇ, ದಯಾಮಯನಾಗಿರು, ನೀನು ಮಹಾನ್; ದೇವರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಈ ಜನರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸು, ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಪವಿತ್ರ ಕುಸಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೋ. ಅವನು, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮೋಸಗೊಳ್ಳಲಾಗದವನು, ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠನು, ಅಮರನು; ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೂತನಾಗಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ.