ಈ ಕಥನವು ಋಗ್ವೇದದ ಪವಿತ್ರ ಋಚೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದಾನಶೀಲರ ಮಹಿಮೆ, ಸರಮೆಯ ಪಥಯಾನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಅಗ್ನಿಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ, ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರನ ಜಯಶಾಲಿತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾನಶೀಲರು ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರು ಯಾವತ್ತೂ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖಪಡುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಜಗತ್ತು, ಇದರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಭಾಗಗಳು, ದಾನಶೀಲರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿವೆ. ಅವರು ಶುಭಮಯವಾದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ವಧುಗಳನ್ನು, ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಪಾನವನ್ನು, ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದವರನ್ನೂ ಕೂಡ ದಾನಶೀಲರು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗಾಗಿ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರಿಗಾಗಿ ಯುವತಿಯರು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಾನಶೀಲರ ಮನೆ, ಸುಂದರವಾದ ಹಸಿರು ಕಮಲದ ಹಳ್ಳಿಯಂತೆ, ದೇವಾಲಯದಂತೆ ಶೋಭಮಾನವಾಗಿದೆ. ಭೋಜನ ಕುದುರೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅವನ ರಥವು ದಾನದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೋಜನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೋಜನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಸರಮೆಯ ಪಥಯಾನವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. "ಓ ಸರಮೆ, ನೀನು ಏನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೆ? ದಾರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೂರದ ಕಡೆಗೆ ಯಾಕೆ ಹೋದೆ?" ಎಂದು ಪಣಿಗಳು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸರಮೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ: "ಇಂದ್ರನ ದೂತನಾಗಿ ನಾನು ಬಂದೆ, ಪಣಿಗಳು ಹಚ್ಚಿದ ಮಹಾಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹುಡುಕಲು. ಭಯದಿಂದ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿದೆ." ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಇಂದ್ರನು ಹೇಗಿದ್ದಾನೆ? ಅವನ ರೂಪವೇನು? ನೀನು ಅವನ ದೂತನಾಗಿ ಬಂದಿರುವೆ. ನಾವು ಒಡನಾಟ ಮಾಡೋಣ, ಅವನು ನಮಗೆ ಧನದಾತನಾಗಲಿ." ಸರಮೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ: "ನಾನು ಅವನನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನು ಭಯಾನಕನು. ಅವನನ್ನು ನದಿಗಳು ಮುಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಪಣಿಗಳೇ!" ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ: "ಈ ಹಸುಗಳು, ಸರಮೆ, ನೀನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವವು, ಆಕಾಶದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಮಗಾಗಿ ಯಾರು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ? ನಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿವೆ." ಸರಮೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ: "ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಲಿ, ನಿಮ್ಮ ದಾರಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿ. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನೀಡಲಿ." ಪಣಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಈ ಸಂಪತ್ತು ಬಂಡೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಹಸುಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಧನ ಸಂಪತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಪಣಿಗಳು ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ನೀನು ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೀಯೆ." ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸೋಮಪಾನದಿಂದ ಪೋಷಿತರಾದ ಋಷಿಗಳು—ಆಯಸ್ಯ, ಅಂಗಿರಸ, ನವಗ್ವರು—ಬಂದು, ಹಸುಗಳ ಆ ವಿಶಾಲ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಪಣಿಗಳು, "ಸರಮೆ, ನೀನು ದೈವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೀಯೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದೆವು, ಹಿಂದು ಹೋಗಬೇಡ, ಹಸುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೋಣ ಬೇಡ," ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸರಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ: "ನಾನು ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ; ಇಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಪಣಿಗಳು ಹಸುಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಾಗ, ಇಂದ್ರನು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ." ಪಣಿಗಳು ದೂರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಲುಪ್ತಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂದುಕೊಂಡರು; ಆದರೆ ಹಸುಗಳು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಟವು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಸೋಮ, ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಿತ ಋಷಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು. ಮುಂದೆ, ಮೂಲಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು—ಸಲಿಲ, ಮಾತರಿಶ್ವಾನ್, ಬಾವಿಗೋಡು. ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತವರು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನರು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು, ಆನಂದದಾತರು—ದೈವಿಕ ನೀರುಗಳು ಸತ್ಯದಿಂದ ಜನಿಸಿದರು. ಸೋಮರಾಜನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಿದನು, ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ. ನಂತರ ವರುಣ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರನು ಹಿಂತಿರುಗಿದರು; ಅಗ್ನಿ, ಹೋತರಾಗಿದ್ದವನು, ಅವಳನ್ನು ಕೈಹಿಡಿದು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಗೆ ಕೈಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು; ಅವಳನ್ನು ದೂತನಿಗೆ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂದು, ಈ ಮೂಲಕ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಿತವಾಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅವಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ತಂದಾಗ, ಅವಳು ಭಯಾನಕಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು; ಅವಳಿಗೆ ಪರಮಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಕರ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಂದಲೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಸೋಮನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು, ದೇವತೆಗಳು ಹೋಮದ ಕರಂಡವನ್ನು ಹುಡುಕಿದಂತೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರೂ ಅವಳನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಿದರು. ಸತ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ ರಾಜರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಿದರು. ಹೋತರ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪಾಪಮುಕ್ತಳಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು, ಮಹಾ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಗಾಯಿಸಿದರು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಯಜ್ಞದ ಶುಭಾರಂಭ. ಜಾತವೇದಸ್ನ ಅಗ್ನಿಯು, ಮಾನವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿತನಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ, ಯಜ್ಞದ ದೂತನಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನಾಗಿಯೂ. ತನುನಪಾತ್, ಸತ್ಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವವನು, ಸ್ವೀಟು ಭಾಷಣದಿಂದ, ನಮ್ಮ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಯಶಸ್ಸು ನೀಡು ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಅಗ್ನಿಯನ್ನು, ದೇವತೆಗಳ ಹೋತರನ್ನು, ವಸುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಹಾಸಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ಆಸನವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಅದಿತಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಹೊಳಪಿನ ಆಸನಗಳು, ಪತ್ನಿಯರು ಪತಿಗಳಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಿದಂತೆ, ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹಾಸಲಾಗಲಿ; ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವಾಗಲಿ. ಯಜ್ಞವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವವನು ಹತ್ತಿರ ಬರುವನು; ಉಷಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲಿ; ದಿವ್ಯ ಯುವತಿಯರು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ, ತಮ್ಮ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರಲಿ. ದೇವತೆಗಳ ಮೊದಲ ಹೋತರರು, ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾನವರಿಗೆ ತೋರಿಸಿ, ಪೂರ್ವದ ಬೆಳಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತಿ, ಇಳಾ, ಸರಸ್ವತಿ—ಈ ಮೂರು ದೇವಿಯರು, ನಮ್ಮ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಪುರುಷರ ನಡುವೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲಿ, ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಲಿ, ಸತ್ಯದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಈ ಜಗತ್ತುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ದೇವತೆ, ತ್ವಷ್ಟೃ, ಇಂದು ಹೋತರನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ. ಯಜ್ಞದ ಹೋಮದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಿ; ಅರಣ್ಯಾಧಿಪತಿ, ಅಗ್ನಿ, ಸ್ವೀಟು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಹೋಮವನ್ನು ರುಚಿಸಿ. ಅಗ್ನಿಯು ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದನು; ಹೋತರನ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯವಚನದಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವಾಹಾ ಎಂಬೊಂದಿಗೆ ಹೋಮವನ್ನು ರುಚಿಸುವರು. ಚಿಂತನೆಯುಳ್ಳವರು ತಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲಿ; ನಾವು ಸತ್ಯಕರ್ಮದಿಂದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸೋಣ, ಅವನು ವೀರ, ಗಾಯಕ, ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಹೌದು. ಸತ್ಯಧಾಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆಯು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ; ಗೃಹದ ಪುತ್ರನಾದ ವೃಷಭನು ಹಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು; ಅವನು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಘರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ ಏಳಿದನು, ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದನು. ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಜಯಶಾಲಿಯೂ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ದಾರಿದೋರನೂ ಹೌದು; ಅವನು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಗೋಪತಿ, ಸ್ವರ್ಗಪತಿ, ಶಾಶ್ವತ, ಅಜೇಯನಾದನು. ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಮಹತ್ವದಿಂದ, ಅಂಗಿರಸರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಹಾಸಾಗರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಅನೇಕ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಸತ್ಯದ ಆಧಾರವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು. ಇಂದ್ರನು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಶುಷ್ಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು; ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು, ತನ್ನ ಸ್ಥಂಭದಿಂದ ಆಧಾರವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ವಜ್ರದಿಂದ ವೃತ್ರನನ್ನು, ಅಸುರನ ಮಾಯೆಯನ್ನು, ಭೇದಿಸಿದನು; ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು; ದಾನದಿಂದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದನು. ಯದುಗಳ ಧ್ವಜಗಳು, ಉಷಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತ, ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಕಂಡವು; ನಕ್ಷತ್ರವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಆಕಾಶದಂತಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿತು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಿತು ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿ, ಋಗ್ವೇದದ ಪವಿತ್ರ ಶ್ಲೋಕಗಳು ದಾನ, ಧರ್ಮ, ದೇವತೆಗಳ ಮಹಿಮೆ, ಯಜ್ಞದ ಮಹತ್ವ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನಮಗೆ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತವೆ.