ઇન્દ્રં સ્તવા નૃતમં યસ્ય મહ્ના વિબબાધે રોચના વિ જ્મો અન્તાન્ । આ યઃ પપ્રૌ ચર્ષણીધૃદ્વરોભિઃ પ્ર સિન્ધુભ્યો રિરિચાનો મહિત્વા
ચાલો, આપણે ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરીએ, જે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને પોતાની મહિમાથી આકાશ અને જમીનના અંતોને જીતે છે; જે પ્રજાઓને બળ આપે છે અને નદીઓથી પોતાનું મહાત્મ્ય ફેલાવે છે.
સ સૂર્યઃ પર્યુરૂ વરાંસ્યેન્દ્રો વવૃત્યાદ્રથ્યેવ ચક્રા । અતિષ્ઠન્તમપસ્યં ન સર્ગં કૃષ્ણા તમાંસિ ત્વિષ્યા જઘાન
એ સૂર્યની જેમ વિશાળ વિસ્તારોને ઘેરી લે છે; ઇન્દ્ર રથચાલકની જેમ ચક્ર ફેરવે છે; એ અંધકાર અને ઘોર તિમિરને પોતાના તેજથી વિખેરે છે, અવરોધોને પાર કરે છે.
સમાનમસ્મા અનપાવૃદર્ચ ક્ષ્મયા દિવો અસમં બ્રહ્મ નવ્યમ્ । વિ યઃ પૃષ્ઠેવ જનિમાન્યર્ય ઇન્દ્રશ્ચિકાય ન સખાયમીષે
ચાલો, આપણે એકસાથે, અવરોધ વિના, નવી સ્તુતિઓથી, પૃથ્વી અને આકાશમાં ગાઈએ; જેમ કારીગર જાતિઓને ઘડે છે, તેમ ઇન્દ્ર મિત્રતા શોધે છે, માત્ર પોતાના માટે નહીં.
ઇન્દ્રાય ગિરો અનિશિતસર્ગા અપઃ પ્રેરયં સગરસ્ય બુધ્નાત્ । યો અક્ષેણેવ ચક્રિયા શચીભિર્વિષ્વક્તસ્તમ્ભ પૃથિવીમુત દ્યામ્
ઇન્દ્ર માટે, બંધન વિના, હું ગીતો સાગરના તળથી વહાવું છું; જે પોતાની શક્તિથી, ધરીના ધુરા સમાન, સર્વત્ર પૃથ્વી અને આકાશને સ્થિર કરે છે.
આપાન્તમન્યુસ્તૃપલપ્રભર્મા ધુનિઃ શિમીવાઞ્છરુમાઁ ઋજીષી । સોમો વિશ્વાન્યતસા વનાનિ નાર્વાગિન્દ્રં પ્રતિમાનાનિ દેભુઃ
એનો ક્રોધ અંત સુધી પહોંચે છે, ભયાનક અને ઝડપી છે, ધધકતા અગ્નિ જેવો, તીક્ષ્ણ અને શુદ્ધ છે; સોમે બધા વનો પાર કર્યા છે અને નદીઓએ ઇન્દ્રના મહાત્મ્યને માપ્યું છે.
ન યસ્ય દ્યાવાપૃથિવી ન ધન્વ નાન્તરિક્ષં નાદ્રયઃ સોમો અક્ષાઃ । યદસ્ય મન્યુરધિનીયમાનઃ શૃણાતિ વીળુ રુજતિ સ્થિરાણિ
કોઈ આકાશ, પૃથ્વી, રણ, અંતરિક્ષ, પર્વતો કે નદીઓ એવી નથી, જ્યાં સોમ ન પહોંચે; જ્યારે એનો ક્રોધ જાગે છે, ત્યારે એ બધું સાંભળે છે અને દૃઢને તોડી નાખે છે.
જઘાન વૃત્રં સ્વધિતિર્વનેવ રુરોજ પુરો અરદન્ન સિન્ધૂન્ । બિભેદ ગિરિં નવમિન્ન કુમ્ભમા ગા ઇન્દ્રો અકૃણુત સ્વયુગ્ભિઃ
એ વનમાં શક્તિની જેમ વૃત્રને માર્યો, કિલ્લાઓ તોડી નાખ્યા, નદીઓ વહાવી, પર્વત ફાડી નવમું પાત્ર ખોલ્યું અને ઇન્દ્રે પોતાની જ જોતથી ગાયોને મુક્ત કરી.
ત્વં હ ત્યદૃણયા ઇન્દ્ર ધીરોઽસિર્ન પર્વ વૃજિના શૃણાસિ । પ્ર યે મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ધામ યુજં ન જના મિનન્તિ મિત્રમ્
તમે, ઇન્દ્ર, દૃઢ નિશ્ચયથી, તમારી શક્તિથી, અવરોધોને કુહાડીથી સાંધણ તોડે તેમ તોડો છો; જે લોકો મિત્ર અને વરુણના નિયમો ભંગે છે, એ મિત્રોનું કશું બગાડી શકતા નથી.
પ્ર યે મિત્રં પ્રાર્યમણં દુરેવાઃ પ્ર સંગિરઃ પ્ર વરુણં મિનન્તિ । ન્યમિત્રેષુ વધમિન્દ્ર તુમ્રં વૃષન્વૃષાણમરુષં શિશીહિ
જે દુશ્મન, મિત્ર, આર્યમન, ગાયક અને વરુણને દુઃખ આપે છે; એવા શત્રુઓમાં, ઇન્દ્ર, તું મહાન શક્તિથી, દુરાચારી અને ઉગ્રને દંડ આપ.
ઇન્દ્રો દિવ ઇન્દ્ર ઈશે પૃથિવ્યા ઇન્દ્રો અપામિન્દ્ર ઇત્પર્વતાનામ્ । ઇન્દ્રો વૃધામિન્દ્ર ઇન્મેધિરાણામિન્દ્રઃ ક્ષેમે યોગે હવ્ય ઇન્દ્રઃ
ઇન્દ્ર આકાશનો સ્વામી છે, ઇન્દ્ર પૃથ્વીનો સ્વામી છે, ઇન્દ્ર જળનો સ્વામી છે, ઇન્દ્ર પર્વતોનો સ્વામી છે; ઇન્દ્ર બળવાનનો, વિદ્વાનનો, ઘર, સભા અને હવનનો પણ સ્વામી છે.
પ્રાક્તુભ્ય ઇન્દ્રઃ પ્ર વૃધો અહભ્યઃ પ્રાન્તરિક્ષાત્પ્ર સમુદ્રસ્ય ધાસેઃ । પ્ર વાતસ્ય પ્રથસઃ પ્ર જ્મો અન્તાત્પ્ર સિન્ધુભ્યો રિરિચે પ્ર ક્ષિતિભ્યઃ
ઇન્દ્ર પૂર્વ દિશા, મહાન લોકો, દિવસો, અંતરિક્ષ, સાગરના તળ, પવનના વિસ્તરણ, આકાશના અંત, નદીઓ અને ભૂમિમાંથી પ્રસરીને પ્રકાશિત થયો છે.
પ્ર શોશુચત્યા ઉષસો ન કેતુરસિન્વા તે વર્તતામિન્દ્ર હેતિઃ । અશ્મેવ વિધ્ય દિવ આ સૃજાનસ્તપિષ્ઠેન હેષસા દ્રોઘમિત્રાન્
હે ઇન્દ્ર, તારી શસ્ત્રમાળા ઉષા જેવી તેજસ્વી ઝળહળી રહી છે; એ હંમેશાં તને વિજય અપાવે. તું આકાશમાંથી તારો અગ્નિમય બાણ ફેંકી, દગાબાજ દુશ્મનોને પથ્થર ફોડી નાખે તેમ ચકનાચૂર કરી દે.
અન્વહ માસા અન્વિદ્વનાન્યન્વોષધીરનુ પર્વતાસઃ । અન્વિન્દ્રં રોદસી વાવશાને અન્વાપો અજિહત જાયમાનમ્
મહિના એક પછી એક આવે છે, વનસ્પતિઓ અને પર્વતો પણ એ જ રીતે અનુસરે છે. પૃથ્વી અને આકાશ બંને તારી શક્તિમાં, હે ઇન્દ્ર, તને અનુસરે છે; અને પાણી જન્મેલા બાળકને આધાર આપે છે.
કર્હિ સ્વિત્સા ત ઇન્દ્ર ચેત્યાસદઘસ્ય યદ્ભિનદો રક્ષ એષત્ । મિત્રક્રુવો યચ્છસને ન ગાવઃ પૃથિવ્યા આપૃગમુયા શયન્તે
હે ઇન્દ્ર, ક્યારે એ ક્ષણ આવશે જ્યારે દુષ્ટનો વિનાશ થશે? ક્યારે ખોટા મિત્ર જેવા દુશ્મનો ગાયોની જેમ ચારેકોર પૃથ્વી પર વિખેરાઈ પડશે?
શત્રૂયન્તો અભિ યે નસ્તતસ્રે મહિ વ્રાધન્ત ઓગણાસ ઇન્દ્ર । અન્ધેનામિત્રાસ્તમસા સચન્તાં સુજ્યોતિષો અક્તવસ્તાઁ અભિ ષ્યુઃ
જે લોકો અમારાં દુશ્મન છે અને મોટી સંખ્યામાં ભેગા થાય છે, હે ઇન્દ્ર, તું તેમને સંપૂર્ણપણે હરાવી દે. જે અમિત્ર છે, અંધકાર અને અજ્ઞાનમાં ડૂબેલા છે, તેઓ સત્યના પ્રકાશથી ઘેરાઈ જાય.
પુરૂણિ હિ ત્વા સવના જનાનાં બ્રહ્માણિ મન્દન્ગૃણતામૃષીણામ્ । ઇમામાઘોષન્નવસા સહૂતિં તિરો વિશ્વાઁ અર્ચતો યાહ્યર્વાઙ્
હે ઇન્દ્ર, લોકોના અનેક યજ્ઞ અને ઋષિઓના સ્તુતિગાન તને આનંદ આપે છે. તેઓ ઉત્સાહપૂર્વક તને બોલાવે છે; તું બધાની સ્તુતિને પાર કરી, નજીક આવ.
એવા તે વયમિન્દ્ર ભુઞ્જતીનાં વિદ્યામ સુમતીનાં નવાનામ્ । વિદ્યામ વસ્તોરવસા ગૃણન્તો વિશ્વામિત્રા ઉત ત ઇન્દ્ર નૂનમ્
હે ઇન્દ્ર, તારી કૃપાથી લાભ મેળવનારાઓમાં અમે તારી નવી દયાની કૃપા જાણી શકીએ. અમે તારી સ્તુતિ કરતા તારી સહાયથી મળતી સંપત્તિ જાણી શકીએ; અને બધા મિત્રોએ પણ તને હવે ઓળખી લે.
શુનં હુવેમ મઘવાનમિન્દ્રમસ્મિન્ભરે નૃતમં વાજસાતૌ । શૃણ્વન્તમુગ્રમૂતયે સમત્સુ ઘ્નન્તં વૃત્રાણિ સંજિતં ધનાનામ્
ચાલો, આપણે દયાળુ ઇન્દ્રને બોલાવીએ, જે પુરસ્કાર અને શક્તિની સ્પર્ધામાં શ્રેષ્ઠ વીર છે. તે યુદ્ધમાં અમારો અવાજ સાંભળે, દુશ્મનોને હરાવે અને સંપત્તિ જીતે.
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ । સ ભૂમિં વિશ્વતો વૃત્વાત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્
કોસ્મિક પુરુષના હજાર માથા, હજાર આંખો અને હજાર પગ છે. એ સર્વત્ર પૃથ્વીને આવરીને, દસ આંગળ જેટલું આગળ વિસ્તરેલો છે.
પુરુષ એવેદં સર્વં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભવ્યમ્ । ઉતામૃતત્વસ્યેશાનો યદન્નેનાતિરોહતિ
આ આખું જગત એ પુરુષ જ છે—જે થયું અને જે થવાનું છે. એ અમરત્વનો સ્વામી છે અને અન્નથી વધુ વિકસે છે.
એતાવાનસ્ય મહિમાતો જ્યાયાઁશ્ચ પૂરુષઃ । પાદોઽસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ ત્રિપાદસ્યામૃતં દિવિ
એની મહિમા એટલી મોટી છે, પણ પુરુષ તો એથી પણ વિશાળ છે. બધા જીવ માત્ર એના એક ચોથા ભાગ છે; ત્રણ ચોથા અમર સ્વરૂપે સ્વર્ગમાં છે.
ત્રિપાદૂર્ધ્વ ઉદૈત્પુરુષઃ પાદોઽસ્યેહાભવત્પુનઃ । તતો વિષ્વઙ્વ્યક્રામત્સાશનાનશને અભિ
પુરુષના ત્રણ ભાગ ઉપર ઉઠી ગયા; એક ભાગ ફરીથી અહીં જન્મ્યો. ત્યારબાદ એ બધે, ખાવાવાળામાં અને ના ખાવાવાળામાં વ્યાપી ગયો.
તસ્માદ્વિરાળજાયત વિરાજો અધિ પૂરુષઃ । સ જાતો અત્યરિચ્યત પશ્ચાદ્ભૂમિમથો પુરઃ
એમાંથી વિરાટ જન્મ્યો અને વિરાટમાંથી પુરુષ. એ જન્મ્યા પછી, પૃથ્વીથી આગળ અને પાછળ બંને તરફ વિસ્તરી ગયો.
યત્પુરુષેણ હવિષા દેવા યજ્ઞમતન્વત । વસન્તો અસ્યાસીદાજ્યં ગ્રીષ્મ ઇધ્મઃ શરદ્ધવિઃ
જ્યારે દેવોએ પુરુષને હવનરૂપે યજ્ઞ કર્યો, ત્યારે વસંત ઘી, ઉનાળું લાકડું અને શરદ ઋતુ હવન સામગ્રી બની.
તં યજ્ઞં બર્હિષિ પ્રૌક્ષન્પુરુષં જાતમગ્રતઃ । તેન દેવા અયજન્ત સાધ્યા ઋષયશ્ચ યે
એ યજ્ઞને, જે આરંભે જન્મેલો પુરુષ હતો, દેવોએ પવિત્ર કૂશ પર સ્થાપિત કર્યો. એ યજ્ઞથી દેવો, સાધ્ય અને પ્રાચીન ઋષિઓએ યજ્ઞ કર્યો.
તસ્માદ્યજ્ઞાત્સર્વહુતઃ સમ્ભૃતં પૃષદાજ્યમ્ । પશૂન્ તાઁશ્ચક્રે વાયવ્યાનારણ્યાન્ગ્રામ્યાશ્ચ યે
એ સર્વહૂત યજ્ઞમાંથી દહીં અને ઘી ભેગું થયું. એથી વાયુમંડળનાં, જંગલનાં અને ગામનાં પ્રાણીઓ સર્જાયા.
તસ્માદ્યજ્ઞાત્સર્વહુત ઋચઃ સામાનિ જજ્ઞિરે । છન્દાંસિ જજ્ઞિરે તસ્માદ્યજુસ્તસ્માદજાયત
એ સર્વહૂત યજ્ઞમાંથી ઋચાઓ અને સામગાન જન્મ્યાં. છંદો પણ એમાંથી જન્મ્યાં અને એમાંથી યજુર પણ પ્રગટ્યું.
તસ્માદશ્વા અજાયન્ત યે કે ચોભયાદતઃ । ગાવો હ જજ્ઞિરે તસ્માત્તસ્માજ્જાતા અજાવયઃ
એમાંથી ઘોડા અને બે પાંખવાળા બધા પ્રાણી જન્મ્યાં. એમાંથી ગાયો, બકરાં અને ધોળાં પણ ઉત્પન્ન થયા.
યત્પુરુષં વ્યદધુઃ કતિધા વ્યકલ્પયન્ । મુખં કિમસ્ય કૌ બાહૂ કા ઊરૂ પાદા ઉચ્યેતે
જ્યારે દેવોએ પુરુષને વિભાજિત કર્યો, ત્યારે કેટલા ભાગ કર્યા? એનું મોઢું શું હતું, હાથ કયા હતા, જાંઘો કઈ હતી અને પગ કયા કહેવાય છે?
બ્રાહ્મણોઽસ્ય મુખમાસીદ્બાહૂ રાજન્યઃ કૃતઃ । ઊરૂ તદસ્ય યદ્વૈશ્યઃ પદ્ભ્યાં શૂદ્રો અજાયત
બ્રાહ્મણો એના મોઢામાંથી ઉત્પન્ન થયા, રાજવર્ગ એના હાથોમાંથી બન્યા, એના જાંઘોમાંથી વૈશ્ય જન્મ્યા અને એના પગમાંથી શૂદ્ર પેદા થયો.