પરાદ્ય દેવા વૃજિનં શૃણન્તુ પ્રત્યગેનં શપથા યન્તુ તૃષ્ટાઃ । વાચાસ્તેનં શરવ ઋચ્છન્તુ મર્મન્વિશ્વસ્યૈતુ પ્રસિતિં યાતુધાનઃ
આજે દેવતાઓ દૂરથી પાપ સાંભળે, શાપો એ દુષ્ટ પાસે પાછા ફરે. ચોરને વાણીના બાણથી ઘાયલ થવા દે. યાતુધાન પોતાના બધા માર્ગના અંત સુધી પહોંચી જાય.
યઃ પૌરુષેયેણ ક્રવિષા સમઙ્ક્તે યો અશ્વ્યેન પશુના યાતુધાનઃ । યો અઘ્ન્યાયા ભરતિ ક્ષીરમગ્ને તેષાં શીર્ષાણિ હરસાપિ વૃશ્ચ
જે મનુષ્યના માંસથી, ઘોડા કે પશુના માંસથી પોતાને લપેટે છે, કે જે દુષ્ટ ગાયનું દુધ લાવે છે—હે અગ્નિ, તારી શક્તિથી એ બધાના માથા કાપી નાખ.
સંવત્સરીણં પય ઉસ્રિયાયાસ્તસ્ય માશીદ્યાતુધાનો નૃચક્ષઃ । પીયૂષમગ્ને યતમસ્તિતૃપ્સાત્તં પ્રત્યઞ્ચમર્ચિષા વિધ્ય મર્મન્
હે દુરદ્રષ્ટા, યાતુધાન ગાયનું વાર્ષિક દૂધ ન પી શકે. હે અગ્નિ, જે તૃપ્તિ ન થતો દુષ્ટ અમૃત જેવી વસ્તુ ઈચ્છે છે, તેને તારી જ્વાળાથી મુખ્ય અંગે ઘા કરી પાછો ફેરવી દે.
વિષં ગવાં યાતુધાનાઃ પિબન્ત્વા વૃશ્ચ્યન્તામદિતયે દુરેવાઃ । પરૈનાન્દેવઃ સવિતા દદાતુ પરા ભાગમોષધીનાં જયન્તામ્
યાતુધાનો ગાયનું ઝેર પી જાય, દુષ્ટો અદિતિથી અલગ થઈ જાય. દેવતા સવિતા તેમને દૂર કરી દે અને ઔષધિઓનો ભાગ વિજયી થાય.
સનાદગ્ને મૃણસિ યાતુધાનાન્ન ત્વા રક્ષાંસિ પૃતનાસુ જિગ્યુઃ । અનુ દહ સહમૂરાન્ક્રવ્યાદો મા તે હેત્યા મુક્ષત દૈવ્યાયાઃ
હે અગ્નિ, તું પ્રાચીન સમયથી યાતુધાનોને નાશ કરતો આવ્યો છે. દુષ્ટ દૈતો તને કદીયે યુદ્ધમાં હરાવી શક્યા નથી. માંસભક્ષક સાથીઓને દહાવી નાખ અને દૈવી શસ્ત્ર તારા માટે નિષ્ફળ ન જાય.
ત્વં નો અગ્ને અધરાદુદક્તાત્ત્વં પશ્ચાદુત રક્ષા પુરસ્તાત્ । પ્રતિ તે તે અજરાસસ્તપિષ્ઠા અઘશંસં શોશુચતો દહન્તુ
હે અગ્નિ, તું અમને નીચેથી ઉઠાવી લીધો છે, તું અમને પછાડેથી અને આગળથી પણ રક્ષે છે. તારી જે વયથી પર અને તીખી જ્વાલાઓ છે, એ દુર્ભાવનાવાળા અમારો દુશ્મન છે, તેને બળી નાખે.
પશ્ચાત્પુરસ્તાદધરાદુદક્તાત્કવિઃ કાવ્યેન પરિ પાહિ રાજન્ । સખે સખાયમજરો જરિમ્ણેઽગ્ને મર્તાઁ અમર્ત્યસ્ત્વં નઃ
પછાડેથી, આગળથી, નીચે અને ઉપરથી, હે જ્ઞાનવાન રાજા, તું તારી બુદ્ધિથી અમારો રક્ષક બની રહે. હે મિત્ર, તું તારા મિત્રને વૃદ્ધાવસ્થાથી બચાવ; હે અગ્નિ, ભલે આપણે નાશવાન છીએ, પણ તું અમારે માટે અમર છે.
પરિ ત્વાગ્ને પુરં વયં વિપ્રં સહસ્ય ધીમહિ । ધૃષદ્વર્ણં દિવેદિવે હન્તારં ભઙ્ગુરાવતામ્
હે અગ્નિ, અમે તારી આસપાસ મજબૂત કિલ્લો ઊભો કરીએ છીએ, હે મહાન ઋષિ. દરરોજ અમે તને બોલાવીએ છીએ, તું અડગ તેજવાળો છે, અને નિયમ તોડનારા દુશ્મનોનો સંહાર કરનારો છે.
વિષેણ ભઙ્ગુરાવતઃ પ્રતિ ષ્મ રક્ષસો દહ । અગ્ને તિગ્મેન શોચિષા તપુરગ્રાભિરૃષ્ટિભિઃ
નિયમ તોડનારા દુશ્મનોને ઝેરથી માર, અને હે અગ્નિ, તારી તીખી જ્વાલા અને ધધકતી ભાલાથી રાક્ષસોને બળી નાખ.
પ્રત્યગ્ને મિથુના દહ યાતુધાના કિમીદિના । સં ત્વા શિશામિ જાગૃહ્યદબ્ધં વિપ્ર મન્મભિઃ
હે અગ્નિ, તારી ભયાનક જ્વાલાથી જોડાયેલા યાતુધાનોને બળી નાખ. હે નિર્દોષ ઋષિ, હું તને મારા મનથી જાગૃત થવા માટે પ્રેરણા આપું છું.
પ્રત્યગ્ને હરસા હરઃ શૃણીહિ વિશ્વતઃ પ્રતિ । યાતુધાનસ્ય રક્ષસો બલં વિ રુજ વીર્યમ્
હે અગ્નિ, તારી શક્તિથી ચારેય બાજુ અમારી પ્રાર્થના સાંભળ. યાતુધાન અને રાક્ષસની તાકાત અને હિંમત તું તોડી નાખ.
હવિષ્પાન્તમજરં સ્વર્વિદિ દિવિસ્પૃશ્યાહુતં જુષ્ટમગ્નૌ । તસ્ય ભર્મણે ભુવનાય દેવા ધર્મણે કં સ્વધયા પપ્રથન્ત
જે અમર છે, પ્રકાશ લાવનારો છે, આહુતિ સ્વીકારનારો છે, આકાશને સ્પર્શ કરનારો છે અને અગ્નિમાં પ્રિય છે—એના આધાર માટે દેવતાઓએ પોતાના ધર્મ અને સ્વભાવથી સમગ્ર જગતમાં પોતાને વ્યાપી દીધા.
ગીર્ણં ભુવનં તમસાપગૂળ્હમાવિઃ સ્વરભવજ્જાતે અગ્નૌ । તસ્ય દેવાઃ પૃથિવી દ્યૌરુતાપોઽરણયન્નોષધીઃ સખ્યે અસ્ય
જગત અંધકારથી છુપાયેલું હતું, પણ અગ્નિમાં જન્મેલા પ્રકાશથી તે દેખાયું. તેના માટે દેવતાઓ, પૃથ્વી, આકાશ, પાણી અને વનસ્પતિઓ—all એના મિત્ર બની ગયા.
દેવેભિર્ન્વિષિતો યજ્ઞિયેભિરગ્નિં સ્તોષાણ્યજરં બૃહન્તમ્ । યો ભાનુના પૃથિવીં દ્યામુતેમામાતતાન રોદસી અન્તરિક્ષમ્
યજ્ઞયોગ્ય દેવતાઓ સાથે હું અગ્નિની સ્તુતિ કરું છું, જે અમર અને મહાન છે, અને જેના તેજથી પૃથ્વી, આકાશ, બંને લોક અને અંતરિક્ષ વિસ્તર્યા છે.
યો હોતાસીત્પ્રથમો દેવજુષ્ટો યં સમાઞ્જન્નાજ્યેના વૃણાનાઃ । સ પતત્રીત્વરં સ્થા જગદ્યચ્છ્વાત્રમગ્નિરકૃણોજ્જાતવેદાઃ
તે પહેલો પુત્ર હતો, દેવતાઓને પ્રિય, જેમને clarified ઘીથી દેવોએ પસંદ કર્યો. એ પંખી જેવો છે, તેણે જગતને સ્થાન આપ્યું; અગ્નિ, સર્વજ્ઞ, એણે વ્યવસ્થા સ્થાપી.
યજ્જાતવેદો ભુવનસ્ય મૂર્ધન્નતિષ્ઠો અગ્ને સહ રોચનેન । તં ત્વાહેમ મતિભિર્ગીર્ભિરુક્થૈઃ સ યજ્ઞિયો અભવો રોદસિપ્રાઃ
જ્યારે તું, સર્વજ્ઞ, તારા તેજથી જગતના શિખર પર ઊભો રહ્યો, ત્યારે અમે તને મન, વાણી અને સ્તુતિથી વંદન કરીએ છીએ; તું યજ્ઞયોગ્ય અને બંને લોકનો સ્વામી બની ગયો.
મૂર્ધા ભુવો ભવતિ નક્તમગ્નિસ્તતઃ સૂર્યો જાયતે પ્રાતરુદ્યન્ । માયામૂ તુ યજ્ઞિયાનામેતામપો યત્તૂર્ણિશ્ચરતિ પ્રજાનન્
રાત્રે અગ્નિ જગતનું શિખર બને છે; પછી સવારે સૂર્ય જન્મે છે. આ યજ્ઞયોગ્ય દેવોના અજોડ ચમત્કાર છે; પાણી પોતાનું કાર્ય જાણીને ઝડપથી વહે છે.
દૃશેન્યો યો મહિના સમિદ્ધોઽરોચત દિવિયોનિર્વિભાવા । તસ્મિન્નગ્નૌ સૂક્તવાકેન દેવા હવિર્વિશ્વ આજુહવુસ્તનૂપાઃ
જે મહાન તેજથી પ્રગટ છે, દીપ્ત છે, આકાશમાં પ્રકાશિત છે—એ અગ્નિમાં દેવતાઓએ પવિત્ર વાણીથી, સર્વના રક્ષક, પોતાની તમામ આહુતિઓ અર્પણ કરી.
સૂક્તવાકં પ્રથમમાદિદગ્નિમાદિદ્ધવિરજનયન્ત દેવાઃ । સ એષાં યજ્ઞો અભવત્તનૂપાસ્તં દ્યૌર્વેદ તં પૃથિવી તમાપઃ
પવિત્ર વાણીથી દેવોએ સૌપ્રથમ અગ્નિને પ્રગટ કર્યો; એમાંથી તેમણે આહુતિ ઉત્પન્ન કરી. એ જ તેમનો યજ્ઞ બન્યો, સર્વના રક્ષક; સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને પાણી એને ઓળખે છે.
યં દેવાસોઽજનયન્તાગ્નિં યસ્મિન્નાજુહવુર્ભુવનાનિ વિશ્વા । સો અર્ચિષા પૃથિવીં દ્યામુતેમામૃજૂયમાનો અતપન્મહિત્વા
દેવોએ અગ્નિને સર્જ્યો, જેમાં સર્વે લોકોએ પોતાને અર્પણ કર્યા. એણે પોતાની જ્વાલાથી પૃથ્વી, આકાશ અને આ બધા લોકને તેજથી પ્રકાશિત કર્યા.
સ્તોમેન હિ દિવિ દેવાસો અગ્નિમજીજનઞ્છક્તિભી રોદસિપ્રામ્ । તમૂ અકૃણ્વન્ત્રેધા ભુવે કં સ ઓષધીઃ પચતિ વિશ્વરૂપાઃ
સ્તુતિથી સ્વર્ગના દેવોએ પોતાની શક્તિથી અગ્નિને, બંને લોકના સ્વામી, સર્જ્યા. તેમણે એને જગતમાં ત્રણ રૂપે સ્થાપ્યો; એ સર્વ પ્રકારની ઔષધિઓને પકાવે છે.
યદેદેનમદધુર્યજ્ઞિયાસો દિવિ દેવાઃ સૂર્યમાદિતેયમ્ । યદા ચરિષ્ણૂ મિથુનાવભૂતામાદિત્પ્રાપશ્યન્ભુવનાનિ વિશ્વા
જ્યારે યજ્ઞયોગ્ય દેવોએ અગ્નિને સ્વર્ગમાં સૂર્યરૂપે સ્થાપ્યો, જ્યારે ચાલતી જોડીઓ દેખાઈ, ત્યારે સર્વે જગત સ્પષ્ટ દેખાવા લાગ્યા.
વિશ્વસ્મા અગ્નિં ભુવનાય દેવા વૈશ્વાનરં કેતુમહ્નામકૃણ્વન્ । આ યસ્તતાનોષસો વિભાતીરપો ઊર્ણોતિ તમો અર્ચિષા યન્
દેવોએ સર્વે લોક માટે અગ્નિને સર્વવ્યાપક, પ્રકાશરૂપ, પોતાની શક્તિથી બનાવ્યો. એ જ ઉષાઓ, તેજસ્વી પાણી ફેલાવે છે અને પોતાની જ્વાલાથી અંધકાર દૂર કરે છે.
વૈશ્વાનરં કવયો યજ્ઞિયાસોઽગ્નિં દેવા અજનયન્નજુર્યમ્ । નક્ષત્રં પ્રત્નમમિનચ્ચરિષ્ણુ યક્ષસ્યાધ્યક્ષં તવિષં બૃહન્તમ્
જેઓ યજ્ઞ માટે યોગ્ય અને વિદ્વાન છે, એવા ઋષિઓએ વૈશ્વાનર અગ્નિને, જે કદી ન નાશ પામે, પ્રગટ કર્યો હતો. એ પ્રાચીન તારા જે સતત ચાલતો રહે છે, એ મહાન અને તેજસ્વી, રહસ્યના મુખ્ય અધ્યક્ષ તરીકે આગળ આવ્યો.
વૈશ્વાનરં વિશ્વહા દીદિવાંસં મન્ત્રૈરગ્નિં કવિમચ્છા વદામઃ । યો મહિમ્ના પરિબભૂવોર્વી ઉતાવસ્તાદુત દેવઃ પરસ્તાત્
અમે વૈશ્વાનર અગ્નિ, સર્વત્ર વ્યાપક અને તેજસ્વી, ઋષિસમાન, તેની સ્તુતિ કરીએ છીએ. એ અગ્નિ, જે પોતાની મહિમાથી આ વિશાળ જગતને ઘેરી લે છે અને સ્વયં પણ દેવોથી પર છે.
દ્વે સ્રુતી અશૃણવં પિતૄણામહં દેવાનામુત મર્ત્યાનામ્ । તાભ્યામિદં વિશ્વમેજત્સમેતિ યદન્તરા પિતરં માતરં ચ
મેં પિતૃઓ અને દેવો, તેમજ મનુષ્યોની બે ધારા સાંભળી છે. આ બંને ધારો દ્વારા આખું જગત હલનચલન કરે છે અને એકત્ર થાય છે, જે કંઈ પિતા અને માતા વચ્ચે છે.
દ્વે સમીચી બિભૃતશ્ચરન્તં શીર્ષતો જાતં મનસા વિમૃષ્ટમ્ । સ પ્રત્યઙ્વિશ્વા ભુવનાનિ તસ્થાવપ્રયુચ્છન્તરણિર્ભ્રાજમાનઃ
બે સુમેળભરી દિશાઓ એ ચાલતા, મસ્તકથી જન્મેલા અને મનથી ઘડાયેલા અગ્નિને ધારણ કરે છે. એ તેજસ્વી દૂત, જે કોઈએ મોકલ્યો નથી, એ સર્વ જગત સામે ઊભો રહ્યો છે.
યત્રા વદેતે અવરઃ પરશ્ચ યજ્ઞન્યોઃ કતરો નૌ વિ વેદ । આ શેકુરિત્સધમાદં સખાયો નક્ષન્ત યજ્ઞં ક ઇદં વિ વોચત્
જ્યાં નીચલા અને ઊંચા બંને બોલે છે, ત્યાં આપણામાંથી યજ્ઞને સાચે કોણ જાણે છે? મિત્રો એકસાથે બેઠા, યજ્ઞને ઓળખે છે—પણ આ બધું કોણ સ્પષ્ટ રીતે કહી શકે?
કત્યગ્નયઃ કતિ સૂર્યાસઃ કત્યુષાસઃ કત્યુ સ્વિદાપઃ । નોપસ્પિજં વઃ પિતરો વદામિ પૃચ્છામિ વઃ કવયો વિદ્મને કમ્
કેટલા અગ્નિ, કેટલા સૂર્ય, કેટલા ઉષા અને કેટલી નદીઓ છે? હું તમારા પિતૃઓને છુપાવતો નથી; પણ, હે વિદ્વાનો, હું જ્ઞાન માટે પૂછું છું—કોણ છે એ?
યાવન્માત્રમુષસો ન પ્રતીકં સુપર્ણ્યો વસતે માતરિશ્વઃ । તાવદ્દધાત્યુપ યજ્ઞમાયન્બ્રાહ્મણો હોતુરવરો નિષીદન્
જેટલી ઉષાઓની માત્રા છે, એના સમાન, પણ એના જેવી નહીં, તેટલો સમય પંખી સમાન ઝડપી માતરિશ્વાન રહે છે; એટલો સમય બ્રાહ્મણ, યજ્ઞના નીચલા પૂજારી તરીકે, યજ્ઞસ્થાન સ્થાપે છે.