અયમિન્દ્ર વૃષાકપિઃ પરસ્વન્તં હતં વિદત્ । અસિં સૂનાં નવં ચરુમાદેધસ્યાન આચિતં વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
આ ઇન્દ્ર, વૃષાકપિ, ધન સાથે મારાયેલા ને શોધી કાઢે છે. તે નવી તલવાર, પકાવેલું હવન અને લાકડાનો ઢગલો લે છે. બધામાં ઇન્દ્ર સર્વોપરી છે.
અયમેમિ વિચાકશદ્વિચિન્વન્દાસમાર્યમ્ । પિબામિ પાકસુત્વનોઽભિ ધીરમચાકશં વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
હું અહીં આવી છું, શોધું છું, દાસ અને આર્યાની તપાસ કરું છું. હું પકાવેલું સોમપાન કરું છું અને વિદ્વાન પાસે જઈને બેઠો છું. બધામાં ઇન્દ્ર સર્વોપરી છે.
ધન્વ ચ યત્કૃન્તત્રં ચ કતિ સ્વિત્તા વિ યોજના । નેદીયસો વૃષાકપેઽસ્તમેહિ ગૃહાઁ ઉપ વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
મારુસ્થળ અને કાપવાની જગ્યા વચ્ચે કેટલાં અંતર, કેટલાં યોજન છે? વૃષાકપિ, નજીકના ઘર તરફ આવો. બધામાં ઇન્દ્ર સર્વોપરી છે.
પુનરેહિ વૃષાકપે સુવિતા કલ્પયાવહૈ । ય એષ સ્વપ્નનંશનોઽસ્તમેષિ પથા પુનર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
પાછા આવો વૃષાકપિ, ચાલો શુભતા તૈયાર કરીએ. જે સપના વહેંચે છે, તે પંથથી ઘર પાછા આવો. બધામાં ઇન્દ્ર સર્વોપરી છે.
યદુદઞ્ચો વૃષાકપે ગૃહમિન્દ્રાજગન્તન । ક્વ સ્ય પુલ્વઘો મૃગઃ કમગઞ્જનયોપનો વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
જ્યારે વૃષાકપિ, તું ઇન્દ્રના ઘરમાં આવ્યો, ત્યારે એ નરમ પગવાળું હરણ ક્યાં છે? એણે શું ખાધું, શું ચાટ્યું? બધામાં ઇન્દ્ર સર્વોપરી છે.
પર્શુર્હ નામ માનવી સાકં સસૂવ વિંશતિમ્ । ભદ્રં ભલ ત્યસ્યા અભૂદ્યસ્યા ઉદરમામયદ્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ
પર્શુ નામની સ્ત્રીએ એકસાથે વીસ સંતાનને જન્મ આપ્યો. તેનું ભાગ્ય સારા થયું અને તેનું પેટ સાજું થયું. બધામાં ઇન્દ્ર સર્વોપરી છે.
રક્ષોહણં વાજિનમા જિઘર્મિ મિત્રં પ્રથિષ્ઠમુપ યામિ શર્મ । શિશાનો અગ્નિઃ ક્રતુભિઃ સમિદ્ધઃ સ નો દિવા સ રિષઃ પાતુ નક્તમ્
હું રાક્ષસોનો નાશક, ઝડપી, સ્થિર મિત્રને આશ્રય માટે પકડું છું. તેજસ્વી અગ્નિ, શુભ વિચારોથી પ્રજ્વલિત, અમને દિવસ-રાત દુઃખથી બચાવે.
અયોદંષ્ટ્રો અર્ચિષા યાતુધાનાનુપ સ્પૃશ જાતવેદઃ સમિદ્ધઃ । આ જિહ્વયા મૂરદેવાન્રભસ્વ ક્રવ્યાદો વૃક્ત્વ્યપિ ધત્સ્વાસન્
હે જાતવેદ, તું પ્રજ્વલિત છે, તારી અગ્નિ જેવી દાઢથી યાતુધાનોને દહાવી નાખ. તારી જીભથી એ મૂળવિહિન દૈતોને પકડી લે. તું જે માંસભક્ષક છે, એ બધાને યજ્ઞકુંડમાં મૂકી દે.
ઉભોભયાવિન્નુપ ધેહિ દંષ્ટ્રા હિંસ્રઃ શિશાનોઽવરં પરં ચ । ઉતાન્તરિક્ષે પરિ યાહિ રાજઞ્જમ્ભૈઃ સં ધેહ્યભિ યાતુધાનાન્
દોઢે દાઢથી, હે ભયાનક અગ્નિ, નીચે અને ઉપર બંને તરફના દુષ્ટોને પકડી લે. હે રાજા, તું આકાશમાં ફરતો યાતુધાનોને ઘેરી લે અને તારી દાઢથી તેમને વશમાં લઈ લે.
યજ્ઞૈરિષૂઃ સંનમમાનો અગ્ને વાચા શલ્યાઁ અશનિભિર્દિહાનઃ । તાભિર્વિધ્ય હૃદયે યાતુધાનાન્પ્રતીચો બાહૂન્પ્રતિ ભઙ્ધ્યેષામ્
હે અગ્નિ, તું યજ્ઞના બાણ વાંકી કરીને, વાણીથી ઘા કરી અને વીજળી જેવી તીવ્રતાથી, એ યાતુધાનોના હૃદયમાં ઘા કર. તેમનાં હાથ પાછળથી બાંધી દે.
અગ્ને ત્વચં યાતુધાનસ્ય ભિન્ધિ હિંસ્રાશનિર્હરસા હન્ત્વેનમ્ । પ્ર પર્વાણિ જાતવેદઃ શૃણીહિ ક્રવ્યાત્ક્રવિષ્ણુર્વિ ચિનોતુ વૃક્ણમ્
હે અગ્નિ, તું યાતુધાનની ચામડી ફાડી નાખ. તારી ભયાનક જ્વાળાથી તેને નાશ કરી દે. હે જાતવેદ, એના સાંધા કાપી નાખ અને માંસભક્ષક એના અંગો અલગ કરી નાખે.
યત્રેદાનીં પશ્યસિ જાતવેદસ્તિષ્ઠન્તમગ્ન ઉત વા ચરન્તમ્ । યદ્વાન્તરિક્ષે પથિભિઃ પતન્તં તમસ્તા વિધ્ય શર્વા શિશાનઃ
હે જાતવેદ, તું તેને જ્યાં પણ ઊભેલો કે ચાલતો જોઈશ, કે આકાશમાં પથ પર ઉડતો જોઈશ, ત્યાં જ, હે તીક્ષ્ણ દાઢવાળા, તેને તું ઘા કરી નાખ.
ઉતાલબ્ધં સ્પૃણુહિ જાતવેદ આલેભાનાદૃષ્ટિભિર્યાતુધાનાત્ । અગ્ને પૂર્વો નિ જહિ શોશુચાન આમાદઃ ક્ષ્વિઙ્કાસ્તમદન્ત્વેનીઃ
હે જાતવેદ, જો એ મળી જાય તો પણ, તારી દૃષ્ટિથી યાતુધાનના દાગ ધોઈ નાખ. હે અગ્નિ, તારી જ્વાળાથી મુખ્ય દુષ્ટને દહાવી નાખ અને બાકી રહેલા અંશને ભક્ષક દૈતો ખાઈ જાય.
ઇહ પ્ર બ્રૂહિ યતમઃ સો અગ્ને યો યાતુધાનો ય ઇદં કૃણોતિ । તમા રભસ્વ સમિધા યવિષ્ઠ નૃચક્ષસશ્ચક્ષુષે રન્ધયૈનમ્
હે અગ્નિ, અહીં સ્પષ્ટ કહી દે કે કોણ યાતુધાન છે અને આ બધું કોણ કરે છે. હે યુવાન અગ્નિ, તારી પ્રજ્વલિત જ્વાળાથી તેને પકડી લે અને એનું દૃષ્ટિ લોકોથી છુપાવી દે.
તીક્ષ્ણેનાગ્ને ચક્ષુષા રક્ષ યજ્ઞં પ્રાઞ્ચં વસુભ્યઃ પ્ર ણય પ્રચેતઃ । હિંસ્રં રક્ષાંસ્યભિ શોશુચાનં મા ત્વા દભન્યાતુધાના નૃચક્ષઃ
હે અગ્નિ, તારી તીક્ષ્ણ નજરથી યજ્ઞની રક્ષા કર. તે સારા અને બુદ્ધિશાળી લોકો સુધી પહોંચાડ. તેજથી દુષ્ટ દૈતોને દહાવી નાખ. હે દુરદ્રષ્ટા, યાતુધાનો તને નુકસાન ન પહોંચાડે.
નૃચક્ષા રક્ષઃ પરિ પશ્ય વિક્ષુ તસ્ય ત્રીણિ પ્રતિ શૃણીહ્યગ્રા । તસ્યાગ્ને પૃષ્ટીર્હરસા શૃણીહિ ત્રેધા મૂલં યાતુધાનસ્ય વૃશ્ચ
હે દુરદ્રષ્ટા, જાતજાતની પ્રજામાં દુષ્ટને સર્વત્ર જોઈને, એના આગળના ત્રણ સાંધા કાપી નાખ. હે અગ્નિ, શક્તિથી એના પીઠ કાપી નાખ અને યાતુધાનના મૂળને ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત કરી દે.
ત્રિર્યાતુધાનઃ પ્રસિતિં ત એત્વૃતં યો અગ્ને અનૃતેન હન્તિ । તમર્ચિષા સ્ફૂર્જયઞ્જાતવેદઃ સમક્ષમેનં ગૃણતે નિ વૃઙ્ધિ
ત્રણવાર એ યાતુધાનને અંત સુધી પહોંચાડ, જે, હે અગ્નિ, સત્યને અસત્યથી મારે છે. હે જાતવેદ, તારી જ્વાળાથી તેને દહાવી નાખ અને જે તને સ્તુતિ કરે છે તેમના સામે તેને પાડી દે.
તદગ્ને ચક્ષુઃ પ્રતિ ધેહિ રેભે શફારુજં યેન પશ્યસિ યાતુધાનમ્ । અથર્વવજ્જ્યોતિષા દૈવ્યેન સત્યં ધૂર્વન્તમચિતં ન્યોષ
હે અગ્નિ, એ દૃષ્ટિ રાખ, જેના દ્વારા તું યાતુધાનને તેના ખુર અને શિંગ તોડી જોઈ શકે છે. અથર્વણના પ્રકાશ અને દૈવી સત્યથી, અસ્થિર અને અજ્ઞાનને નીચે દબાવી દે.
યદગ્ને અદ્ય મિથુના શપાતો યદ્વાચસ્તૃષ્ટં જનયન્ત રેભાઃ । મન્યોર્મનસઃ શરવ્યા જાયતે યા તયા વિધ્ય હૃદયે યાતુધાનાન્
હે અગ્નિ, આજે કોઈ જોડી દ્વારા ઉચ્ચારેલી શાપ, કે યાતુધાનોની બોલેલી વાણી, કે ક્રોધ કે મનથી ઉદ્ભવેલી તીક્ષ્ણ વાણી, એ બધાથી યાતુધાનોના હૃદયમાં ઘા કર.
પરા શૃણીહિ તપસા યાતુધાનાન્પરાગ્ને રક્ષો હરસા શૃણીહિ । પરાર્ચિષા મૂરદેવાઞ્છૃણીહિ પરાસુતૃપો અભિ શોશુચાનઃ
હે અગ્નિ, તારી તપશ્ચર્યાથી યાતુધાનોને દૂર હાંકી દે. તારી શક્તિથી દુષ્ટને દૂર કરી દે. તારી જ્વાળાથી મૂળવિહિનને દૂર કરી દે અને તેજથી તૃપ્તિ ન થનારા દુષ્ટોને પણ દૂર કરી દે.
પરાદ્ય દેવા વૃજિનં શૃણન્તુ પ્રત્યગેનં શપથા યન્તુ તૃષ્ટાઃ । વાચાસ્તેનં શરવ ઋચ્છન્તુ મર્મન્વિશ્વસ્યૈતુ પ્રસિતિં યાતુધાનઃ
આજે દેવતાઓ દૂરથી પાપ સાંભળે, શાપો એ દુષ્ટ પાસે પાછા ફરે. ચોરને વાણીના બાણથી ઘાયલ થવા દે. યાતુધાન પોતાના બધા માર્ગના અંત સુધી પહોંચી જાય.
યઃ પૌરુષેયેણ ક્રવિષા સમઙ્ક્તે યો અશ્વ્યેન પશુના યાતુધાનઃ । યો અઘ્ન્યાયા ભરતિ ક્ષીરમગ્ને તેષાં શીર્ષાણિ હરસાપિ વૃશ્ચ
જે મનુષ્યના માંસથી, ઘોડા કે પશુના માંસથી પોતાને લપેટે છે, કે જે દુષ્ટ ગાયનું દુધ લાવે છે—હે અગ્નિ, તારી શક્તિથી એ બધાના માથા કાપી નાખ.
સંવત્સરીણં પય ઉસ્રિયાયાસ્તસ્ય માશીદ્યાતુધાનો નૃચક્ષઃ । પીયૂષમગ્ને યતમસ્તિતૃપ્સાત્તં પ્રત્યઞ્ચમર્ચિષા વિધ્ય મર્મન્
હે દુરદ્રષ્ટા, યાતુધાન ગાયનું વાર્ષિક દૂધ ન પી શકે. હે અગ્નિ, જે તૃપ્તિ ન થતો દુષ્ટ અમૃત જેવી વસ્તુ ઈચ્છે છે, તેને તારી જ્વાળાથી મુખ્ય અંગે ઘા કરી પાછો ફેરવી દે.
વિષં ગવાં યાતુધાનાઃ પિબન્ત્વા વૃશ્ચ્યન્તામદિતયે દુરેવાઃ । પરૈનાન્દેવઃ સવિતા દદાતુ પરા ભાગમોષધીનાં જયન્તામ્
યાતુધાનો ગાયનું ઝેર પી જાય, દુષ્ટો અદિતિથી અલગ થઈ જાય. દેવતા સવિતા તેમને દૂર કરી દે અને ઔષધિઓનો ભાગ વિજયી થાય.
સનાદગ્ને મૃણસિ યાતુધાનાન્ન ત્વા રક્ષાંસિ પૃતનાસુ જિગ્યુઃ । અનુ દહ સહમૂરાન્ક્રવ્યાદો મા તે હેત્યા મુક્ષત દૈવ્યાયાઃ
હે અગ્નિ, તું પ્રાચીન સમયથી યાતુધાનોને નાશ કરતો આવ્યો છે. દુષ્ટ દૈતો તને કદીયે યુદ્ધમાં હરાવી શક્યા નથી. માંસભક્ષક સાથીઓને દહાવી નાખ અને દૈવી શસ્ત્ર તારા માટે નિષ્ફળ ન જાય.
ત્વં નો અગ્ને અધરાદુદક્તાત્ત્વં પશ્ચાદુત રક્ષા પુરસ્તાત્ । પ્રતિ તે તે અજરાસસ્તપિષ્ઠા અઘશંસં શોશુચતો દહન્તુ
હે અગ્નિ, તું અમને નીચેથી ઉઠાવી લીધો છે, તું અમને પછાડેથી અને આગળથી પણ રક્ષે છે. તારી જે વયથી પર અને તીખી જ્વાલાઓ છે, એ દુર્ભાવનાવાળા અમારો દુશ્મન છે, તેને બળી નાખે.
પશ્ચાત્પુરસ્તાદધરાદુદક્તાત્કવિઃ કાવ્યેન પરિ પાહિ રાજન્ । સખે સખાયમજરો જરિમ્ણેઽગ્ને મર્તાઁ અમર્ત્યસ્ત્વં નઃ
પછાડેથી, આગળથી, નીચે અને ઉપરથી, હે જ્ઞાનવાન રાજા, તું તારી બુદ્ધિથી અમારો રક્ષક બની રહે. હે મિત્ર, તું તારા મિત્રને વૃદ્ધાવસ્થાથી બચાવ; હે અગ્નિ, ભલે આપણે નાશવાન છીએ, પણ તું અમારે માટે અમર છે.
પરિ ત્વાગ્ને પુરં વયં વિપ્રં સહસ્ય ધીમહિ । ધૃષદ્વર્ણં દિવેદિવે હન્તારં ભઙ્ગુરાવતામ્
હે અગ્નિ, અમે તારી આસપાસ મજબૂત કિલ્લો ઊભો કરીએ છીએ, હે મહાન ઋષિ. દરરોજ અમે તને બોલાવીએ છીએ, તું અડગ તેજવાળો છે, અને નિયમ તોડનારા દુશ્મનોનો સંહાર કરનારો છે.
વિષેણ ભઙ્ગુરાવતઃ પ્રતિ ષ્મ રક્ષસો દહ । અગ્ને તિગ્મેન શોચિષા તપુરગ્રાભિરૃષ્ટિભિઃ
નિયમ તોડનારા દુશ્મનોને ઝેરથી માર, અને હે અગ્નિ, તારી તીખી જ્વાલા અને ધધકતી ભાલાથી રાક્ષસોને બળી નાખ.
પ્રત્યગ્ને મિથુના દહ યાતુધાના કિમીદિના । સં ત્વા શિશામિ જાગૃહ્યદબ્ધં વિપ્ર મન્મભિઃ
હે અગ્નિ, તારી ભયાનક જ્વાલાથી જોડાયેલા યાતુધાનોને બળી નાખ. હે નિર્દોષ ઋષિ, હું તને મારા મનથી જાગૃત થવા માટે પ્રેરણા આપું છું.