વિશ્વતશ્ચક્ષુરુત વિશ્વતોમુખો વિશ્વતોબાહુરુત વિશ્વતસ્પાત્ । સં બાહુભ્યાં ધમતિ સં પતત્રૈર્દ્યાવાભૂમી જનયન્દેવ એકઃ
જેના ચારે બાજુ આંખો, ચહેરા, હાથ અને પગ છે—એ બંને હાથ અને પાંખથી ફૂંકે છે; એ એક દેવ આકાશ અને ધરતી સર્જે છે.
કિં સ્વિદ્વનં ક ઉ સ વૃક્ષ આસ યતો દ્યાવાપૃથિવી નિષ્ટતક્ષુઃ । મનીષિણો મનસા પૃચ્છતેદુ તદ્યદધ્યતિષ્ઠદ્ભુવનાનિ ધારયન્
કયું વન હતું? એ કયું વૃક્ષ હતું, જેમાંથી આકાશ અને ધરતી રચાયા? વિદ્વાનો મનથી એ શોધે છે, જેના પર આખું જગત ટક્યું છે.
યા તે ધામાનિ પરમાણિ યાવમા યા મધ્યમા વિશ્વકર્મન્નુતેમા । શિક્ષા સખિભ્યો હવિષિ સ્વધાવઃ સ્વયં યજસ્વ તન્વં વૃધાનઃ
હે સર્વકર્મા, તારા જે ઉચ્ચ, નીચા અને મધ્યમ નિવાસસ્થાન છે—યજ્ઞ સમયે તારા મિત્રોને એ શીખવાડ. સ્વયંસ્થીત, તું પોતાને યજ્ઞ કર અને સ્વરૂપે વૃદ્ધિ પામ.
વિશ્વકર્મન્હવિષા વાવૃધાનઃ સ્વયં યજસ્વ પૃથિવીમુત દ્યામ્ । મુહ્યન્ત્વન્યે અભિતો જનાસ ઇહાસ્માકં મઘવા સૂરિરસ્તુ
હે સર્વકર્મા, યજ્ઞથી વૃદ્ધિ પામીને, તું પોતાને, ધરતી અને આકાશને યજ્ઞ કર. આપણા આસપાસના બીજા લોકો ભટકી જાય, અહીં દયાળુ અને જ્ઞાની અમારો થાઓ.
વાચસ્પતિં વિશ્વકર્માણમૂતયે મનોજુવં વાજે અદ્યા હુવેમ । સ નો વિશ્વાનિ હવનાનિ જોષદ્વિશ્વશમ્ભૂરવસે સાધુકર્મા
આજે આપણે વાણીના સ્વામી, સર્વકર્માને, ઝડપી મનવાળા, સ્પર્ધામાં સહાય માટે બોલાવીએ. એ અમારી બધી અર્પણો સ્વીકારે; સર્વમંગલદાતા, સારા કર્મોવાળા, અમને મદદરૂપ થાય.
ચક્ષુષઃ પિતા મનસા હિ ધીરો ઘૃતમેને અજનન્નમ્નમાને । યદેદન્તા અદદૃહન્ત પૂર્વ આદિદ્દ્યાવાપૃથિવી અપ્રથેતામ્
દ્રષ્ટિવાળા વિદ્વાન પિતાએ મનથી વહેતા ઘીનું સર્જન કર્યું, નમન કરીને. જ્યારે બંને છેડા પહેલા સ્થિર થયા, ત્યારે આકાશ અને ધરતી વિસ્તર્યા.
વિશ્વકર્મા વિમના આદ્વિહાયા ધાતા વિધાતા પરમોત સંદૃક્ । તેષામિષ્ટાનિ સમિષા મદન્તિ યત્રા સપ્તઋષીન્પર એકમાહુઃ
સર્વકર્માએ મનથી નીચા ભાગ છોડ્યા, સર્જનહાર, વ્યવસ્થાપક, શ્રેષ્ઠ અને દ્રષ્ટા થયો. તેમની ઇચ્છાઓ, હવન સાથે, ત્યાં આનંદ પામે છે જ્યાં સાત ઋષિઓ અને એક શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે.
યો નઃ પિતા જનિતા યો વિધાતા ધામાનિ વેદ ભુવનાનિ વિશ્વા । યો દેવાનાં નામધા એક એવ તં સમ્પ્રશ્નં ભુવના યન્ત્યન્યા
જે આપણાં પિતા, સર્જનહાર અને વ્યવસ્થાપક છે, જે સર્વે લોક અને તેમના નિવાસસ્થાનો જાણે છે, જે દેવતાઓને નામ આપનારો એકમાત્ર છે—એવા એ એક પરમેશ્વર તરફ બધા લોકોએ જાણવાની ઇચ્છા રાખી છે.
ત આયજન્ત દ્રવિણં સમસ્મા ઋષયઃ પૂર્વે જરિતારો ન ભૂના । અસૂર્તે સૂર્તે રજસિ નિષત્તે યે ભૂતાનિ સમકૃણ્વન્નિમાનિ
પહેલા ઋષિઓ અને પ્રાચીન ગાયકોએ, જેમ દાતા પાસે દાન માંગે તેમ, તેમને ધન અર્પણ કર્યું હતું; પ્રકાશ અને અંધકાર બંનેમાં, તેમણે આ સર્વે જીવોને સ્થાપ્યા હતા.
પરો દિવા પર એના પૃથિવ્યા પરો દેવેભિરસુરૈર્યદસ્તિ । કં સ્વિદ્ગર્ભં પ્રથમં દધ્ર આપો યત્ર દેવાઃ સમપશ્યન્ત વિશ્વે
તે પરમાત્મા આ આકાશથી પણ પર છે, પૃથ્વીથી પણ પર છે, દેવતાઓ અને મહાન શક્તિઓમાં જે છે તેનાથી પણ પર છે; પાણીમાં સૌપ્રથમ કયો બીજ રાખવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં સર્વે દેવતાઓએ એકબીજાને જોયા હતા?
તમિદ્ગર્ભં પ્રથમં દધ્ર આપો યત્ર દેવાઃ સમગચ્છન્ત વિશ્વે । અજસ્ય નાભાવધ્યેકમર્પિતં યસ્મિન્વિશ્વાનિ ભુવનાનિ તસ્થુઃ
પાણીયે એ પ્રથમ બીજને ધારણ કર્યું, જ્યાં સર્વે દેવતાઓ ભેગા થયા હતા; એ બીજ જન્મરહિતના નાભિમાં સ્થિર છે, જેમાં સર્વે લોક સ્થિત છે.
ન તં વિદાથ ય ઇમા જજાનાન્યદ્યુષ્માકમન્તરં બભૂવ । નીહારેણ પ્રાવૃતા જલ્પ્યા ચાસુતૃપ ઉક્થશાસશ્ચરન્તિ
તમે જેને સર્જનારો છો, તેને તમે ઓળખતા નથી; તમારામાં કંઈક જુદું ઊભું થયું છે. ધૂંધ અને ગૂંચવણભરી વાણીથી ઢંકાયેલા, જીવનથી અસંતૃપ્ત લોકો ભટકતા રહે છે અને સ્તુતિઓ ઉચ્ચારે છે.
યસ્તે મન્યોઽવિધદ્વજ્ર સાયક સહ ઓજઃ પુષ્યતિ વિશ્વમાનુષક્ । સાહ્યામ દાસમાર્યં ત્વયા યુજા સહસ્કૃતેન સહસા સહસ્વતા
હે ક્રોધ! તારો શસ્ત્ર વજ્ર અને બાણ છે, તારી શક્તિ અને બળ સમગ્ર માનવતાને વટાવે છે—તારી સાથે, તારી વિજયી શક્તિથી, અમે દુશ્મન અને મિત્રો બંનેને જીતવા સક્ષમ થીએ.
મન્યુરિન્દ્રો મન્યુરેવાસ દેવો મન્યુર્હોતા વરુણો જાતવેદાઃ । મન્યું વિશ ઈળતે માનુષીર્યાઃ પાહિ નો મન્યો તપસા સજોષાઃ
ક્રોધ એ ઇન્દ્ર છે, ક્રોધ સાચો દેવ છે; ક્રોધ યજ્ઞકર્તા, વરુણ અને સર્વજ્ઞ અગ્નિ છે. લોકો ક્રોધની આરાધના કરે છે; હે ક્રોધ, તારી તપશ્ચર્યાથી અમને રક્ષે.
અભીહિ મન્યો તવસસ્તવીયાન્તપસા યુજા વિ જહિ શત્રૂન્ ।* અમિત્રહા વૃત્રહા દસ્યુહા ચ વિશ્વા વસૂન્યા ભરા ત્વં નઃ
હે ક્રોધ! તું મહાન શક્તિશાળી છે, તારી તપશ્ચર્યાની સાથે, અમારા શત્રુઓને સંહાર; દુશ્મનોનો નાશક, વિઘ્નો અને દૈત્યોનો વિનાશક, અમને સર્વે ધન-સંપત્તિ આપ.
ત્વં હિ મન્યો અભિભૂત્યોજાઃ સ્વયમ્ભૂર્ભામો અભિમાતિષાહઃ । વિશ્વચર્ષણિઃ સહુરિઃ સહાવાનસ્માસ્વોજઃ પૃતનાસુ ધેહિ
હે ક્રોધ! તું અજેય બળવંત, સ્વયંભૂ, તેજસ્વી અને વિરોધનો વિધ્વંસક છે; તું સર્વ લોકોનો રક્ષક અને વિજયી છે—યુદ્ધમાં તું અમને તારી શક્તિ આપ.
અભાગઃ સન્નપ પરેતો અસ્મિ તવ ક્રત્વા તવિષસ્ય પ્રચેતઃ । તં ત્વા મન્યો અક્રતુર્જિહીળાહં સ્વા તનૂર્બલદેયાય મેહિ
હું અશક્ત અને દુર્ભાગ્યગ્રસ્ત છું; હે વિદ્વાન અને બળવાન ક્રોધ, તારી ઇચ્છાથી હું તને શોધું છું. હું નિર્ધારરહિત છું, તને વિનંતી કરું છું—મારી પાસે આવો અને મારા શરીરમાં બળ આપ.
અયં તે અસ્મ્યુપ મેહ્યર્વાઙ્પ્રતીચીનઃ સહુરે વિશ્વધાયઃ । મન્યો વજ્રિન્નભિ મામા વવૃત્સ્વ હનાવ દસ્યૂઁરુત બોધ્યાપેઃ
હું અહીં છું, મારા નજીક આવો, હે સર્વજ્ઞ ચેમ્પિયન; હે વજ્રધારી ક્રોધ, મારી તરફ વળો. ચાલો દુશ્મનોને હરાવીએ—જાગો, આહવાન સાંભળો.
અભિ પ્રેહિ દક્ષિણતો ભવા મેઽધા વૃત્રાણિ જઙ્ઘનાવ ભૂરિ । જુહોમિ તે ધરુણં મધ્વો અગ્રમુભા ઉપાંશુ પ્રથમા પિબાવ
જમણી બાજુથી આગળ વધો, મારા સહાયક બનો; ચાલો અનેક વિઘ્નોનો નાશ કરીએ. હું તને મધુર પાનનો શ્રેષ્ઠ ભાગ અર્પણ કરું છું—ચાલો બંને મળીને પ્રથમ ગુપ્ત રીતે પીશું.
ત્વયા મન્યો સરથમારુજન્તો હર્ષમાણાસો ધૃષિતા મરુત્વઃ । તિગ્મેષવ આયુધા સંશિશાના અભિ પ્ર યન્તુ નરો અગ્નિરૂપાઃ
હે ક્રોધ! તારી સાથે રથ પર આરૂઢ થઈ, આનંદિત અને નિર્ભય બની, મારુતોની સાથે, તીક્ષ્ણ બાણો અને શસ્ત્રોથી સજ્જ પુરુષો અગ્નિ સમાન તેજથી આગળ વધે.
અગ્નિરિવ મન્યો ત્વિષિતઃ સહસ્વ સેનાનીર્નઃ સહુરે હૂત એધિ । હત્વાય શત્રૂન્વિ ભજસ્વ વેદ ઓજો મિમાનો વિ મૃધો નુદસ્વ
અગ્નિ જેવી જ્વલંત શક્તિથી, હે ક્રોધ, તું બળવાન બન; હે ચેમ્પિયન, અમારો સેનાપતિ બનીને આવો. દુશ્મનોને સંહાર્યા પછી, ધન વહેંચો, તારી શક્તિ માપો અને વિગ્રહ દૂર કરો.
સહસ્વ મન્યો અભિમાતિમસ્મે રુજન્મૃણન્પ્રમૃણન્પ્રેહિ શત્રૂન્ । ઉગ્રં તે પાજો નન્વા રુરુધ્રે વશી વશં નયસ એકજ ત્વમ્
હે ક્રોધ! શત્રુઓ સામે તું બળવાન બન; દુશ્મનોને તોડી, કચડી અને સંપૂર્ણ નાશ કરી નાખ. તારી ભયાનક શક્તિ જાગી છે; તું સ્વામી તરીકે, આજ્ઞાકારીને માર્ગદર્શન આપે છે.
એકો બહૂનામસિ મન્યવીળિતો વિશંવિશં યુધયે સં શિશાધિ । અકૃત્તરુક્ત્વયા યુજા વયં દ્યુમન્તં ઘોષં વિજયાય કૃણ્મહે
હે ક્રોધ! તું એકલા અનેક પર વિજય મેળવે છે; દરેક સેના ને યુદ્ધમાં દોરી જા. તારી સાથે, અમે નિખાલસ વચન બોલીએ છીએ અને તારી મદદથી વિજય માટે અમારી ખ્યાતિ ફેલાવીએ છીએ.
વિજેષકૃદિન્દ્ર ઇવાનવબ્રવોઽસ્માકં મન્યો અધિપા ભવેહ । પ્રિયં તે નામ સહુરે ગૃણીમસિ વિદ્મા તમુત્સં યત આબભૂથ
હે ક્રોધ! તું ઇન્દ્ર જેવો વિજયદાતા અને અડગ અમારો અધિપતિ બન; તું અમને પ્રિય છે, અમે તારું નામ ગાઈએ છીએ, અને જાણીએ છીએ કે તું કયાંથી પ્રગટ્યો છે.
આભૂત્યા સહજા વજ્ર સાયક સહો બિભર્ષ્યભિભૂત ઉત્તરમ્ । ક્રત્વા નો મન્યો સહ મેદ્યેધિ મહાધનસ્ય પુરુહૂત સંસૃજિ
હે સહજ, વજ્ર અને બાણ ધારણ કરનાર! તું તારી મહાન શક્તિથી અપરાજિત છે. હે ક્રોધ, તારી ઇચ્છાથી અમને મદદરૂપ થા; હે બહુવાર પુકારવામાં આવનાર, અમને મહાન ધન આપ.
સંસૃષ્ટં ધનમુભયં સમાકૃતમસ્મભ્યં દત્તાં વરુણશ્ચ મન્યુઃ । ભિયં દધાના હૃદયેષુ શત્રવઃ પરાજિતાસો અપ નિ લયન્તામ્
અમને એકઠું અને પૂરું ધન મળ્યું છે—વરુણ અને મન્યુએ આપ્યું છે. અમારા દુશ્મનોના દિલમાં ડર રહે અને તેઓ હાર ખાઈને દૂર થઈ જાય.
સત્યેનોત્તભિતા ભૂમિઃ સૂર્યેણોત્તભિતા દ્યૌઃ । ઋતેનાદિત્યાસ્તિષ્ઠન્તિ દિવિ સોમો અધિ શ્રિતઃ
સત્યના આધાર પર ધરતી ઊભી છે, અને સૂર્યના આધાર પર આકાશ ટકી રહ્યું છે. ઋતના બળે આદિત્ય દેવો ઊભા છે અને સોમ સ્વર્ગમાં સ્થિર છે.
સોમેનાદિત્યા બલિનઃ સોમેન પૃથિવી મહી । અથો નક્ષત્રાણામેષામુપસ્થે સોમ આહિતઃ
સોમના બળે આદિત્ય દેવો શક્તિશાળી છે, સોમના બળે ધરતી મજબૂત છે. અને આ તારાઓની વચ્ચે સોમ વસે છે.
સોમં મન્યતે પપિવાન્યત્સમ્પિંષન્ત્યોષધિમ્ । સોમં યં બ્રહ્માણો વિદુર્ન તસ્યાશ્નાતિ કશ્ચન
જે પીવે છે તેને લાગે છે કે તેણે સોમ પીધો, જ્યારે ઔષધિ દબાય છે. પણ જે સોમ બ્રાહ્મણો જાણે છે, એ કોઈ ખાઈ શકતો નથી.
આચ્છદ્વિધાનૈર્ગુપિતો બાર્હતૈઃ સોમ રક્ષિતઃ । ગ્રાવ્ણામિચ્છૃણ્વન્તિષ્ઠસિ ન તે અશ્નાતિ પાર્થિવઃ
પડદાઓથી ઢંકાયેલો, બર્હિષથી રક્ષાયેલો સોમ સુરક્ષિત છે. તું પથ્થરોના અવાજ સાંભળે છે, પણ કોઈ મનુષ્ય તને પી શકતો નથી.