અક્ષણ્વન્તઃ કર્ણવન્તઃ સખાયો મનોજવેષ્વસમા બભૂવુઃ । આદઘ્નાસ ઉપકક્ષાસ ઉ ત્વે હ્રદા ઇવ સ્નાત્વા ઉ ત્વે દદૃશ્રે
મિત્રો પાસે આંખો અને કાન હોવા છતાં મનની ઝડપમાં એકસમાન રહેતા નથી. કેટલાક, જેમ કે તળાવમાં સ્નાન કર્યા પછી નજીક હોય છે, તો કેટલાક કિનારે ઊભેલા હોય એમ દૂર દેખાય છે.
હૃદા તષ્ટેષુ મનસો જવેષુ યદ્બ્રાહ્મણાઃ સંયજન્તે સખાયઃ । અત્રાહ ત્વં વિ જહુર્વેદ્યાભિરોહબ્રહ્માણો વિ ચરન્ત્યુ ત્વે
જ્યારે મિત્રો હૃદયથી, મનની ઝડપમાં જોડાય છે, ત્યારે બ્રાહ્મણો અહીં જ્ઞાનથી અલગ પડે છે; બ્રાહ્મણો તારા વચ્ચે ફરતા રહે છે.
ઇમે યે નાર્વાઙ્ન પરશ્ચરન્તિ ન બ્રાહ્મણાસો ન સુતેકરાસઃ । ત એતે વાચમભિપદ્ય પાપયા સિરીસ્તન્ત્રં તન્વતે અપ્રજજ્ઞયઃ
જે લોકો નજીક પણ નથી આવતા અને દૂર પણ નથી જતા, ન તો બ્રાહ્મણ છે ન તો સોમ બનાવનાર છે, એ લોકો વાણી પાસે આવીને દુષ્ટતાથી અજ્ઞાનતાનું જાળ વણે છે.
સર્વે નન્દન્તિ યશસાગતેન સભાસાહેન સખ્યા સખાયઃ । કિલ્બિષસ્પૃત્પિતુષણિર્હ્યેષામરં હિતો ભવતિ વાજિનાય
બધા મિત્રો સભામાં મળેલી પ્રસિદ્ધિથી આનંદિત થાય છે. જે પાપ દૂર કરે છે અને પોષણ આપે છે, તેમને અમર લાભ મળે છે.
ઋચાં ત્વઃ પોષમાસ્તે પુપુષ્વાન્ગાયત્રં ત્વો ગાયતિ શક્વરીષુ । બ્રહ્મા ત્વો વદતિ જાતવિદ્યાં યજ્ઞસ્ય માત્રાં વિ મિમીત ઉ ત્વઃ
તમે ઋચાઓનું પોષણ કર્યું છે; તમે શક્વરી છંદોમાં ગાયત્રી ગાય છે. બ્રાહ્મણ જન્મનું જ્ઞાન કહે છે; તમે યજ્ઞના છંદને માપો છો.
દેવાનાં નુ વયં જાના પ્ર વોચામ વિપન્યયા । ઉક્થેષુ શસ્યમાનેષુ યઃ પશ્યાદુત્તરે યુગે
ચાલો, હવે આપણે દેવતાઓની ઉત્પત્તિ સમજદારીથી કહીયે. જે કોઈ સ્તુતિઓમાં, પછીના સમયમાં, એને જોઈ શકે છે.
બ્રહ્મણસ્પતિરેતા સં કર્માર ઇવાધમત્ । દેવાનાં પૂર્વ્યે યુગેઽસતઃ સદજાયત
બૃહસ્પતિએ આ બધું કારીગરની જેમ ઘડ્યું. દેવતાઓના પહેલા યુગમાં, અસ્તિત્વ ન હતું, ત્યાંથી અસ્તિત્વ પેદા થયું.
દેવાનાં યુગે પ્રથમેઽસતઃ સદજાયત । તદાશા અન્વજાયન્ત તદુત્તાનપદસ્પરિ
દેવતાઓના પ્રથમ યુગમાં, અસ્તિત્વ ન હતું, ત્યાંથી અસ્તિત્વ પેદા થયું. પછી દિશાઓ જન્મી અને પછી ઊંચું આકાશ ફેલાયું.
ભૂર્જજ્ઞ ઉત્તાનપદો ભુવ આશા અજાયન્ત । અદિતેર્દક્ષો અજાયત દક્ષાદ્વદિતિઃ પરિ
પૃથ્વી ઊંચા આકાશમાંથી જન્મી; દિશાઓ પણ પેદા થઈ. અદિતીમાંથી દક્ષ જન્મ્યો, અને દક્ષમાંથી અદિતી ફરી ફેલાઈ.
અદિતિર્હ્યજનિષ્ટ દક્ષ યા દુહિતા તવ । તાં દેવા અન્વજાયન્ત ભદ્રા અમૃતબન્ધવઃ
અદિતી ખરેખર જન્મી; દક્ષ, જે તારી દીકરી છે. દેવતાઓ એમાંથી જન્મ્યા, શુભ અને અમરતાના સંબંધીઓ.
યદ્દેવા અદઃ સલિલે સુસંરબ્ધા અતિષ્ઠત । અત્રા વો નૃત્યતામિવ તીવ્રો રેણુરપાયત
જ્યારે દેવતાઓ જળમાં ઊંડા ઊતરી ઊભા રહ્યા, ત્યારે, નૃત્ય કરતા હોય એમ, તીવ્ર ધૂળ દૂર થઈ ગઈ.
યદ્દેવા યતયો યથા ભુવનાન્યપિન્વત । અત્રા સમુદ્ર આ ગૂળ્હમા સૂર્યમજભર્તન
જ્યારે દેવતાઓ, યતિઓ, જગતને ભર્યું, ત્યારે, સમુદ્રમાં છુપાયેલું, તમે સૂર્યને વહન કર્યો.
અષ્ટૌ પુત્રાસો અદિતેર્યે જાતાસ્તન્વસ્પરિ । દેવાઁ ઉપ પ્રૈત્સપ્તભિઃ પરા માર્તાણ્ડમાસ્યત્
અદિતીના આઠ પુત્રો તેના શરીરમાંથી જન્મ્યા. દેવતાઓ સાતને લઈને ગયા અને માટાંડને છોડી દીધો.
સપ્તભિઃ પુત્રૈરદિતિરુપ પ્રૈત્પૂર્વ્યં યુગમ્ । પ્રજાયૈ મૃત્યવે ત્વત્પુનર્માર્તાણ્ડમાભરત્
સાત પુત્રો સાથે અદિતી પહેલા યુગમાં ગઈ. સંતાન અને મૃત્યુ માટે, એણે માટાંડને ફરી લાવ્યો.
જનિષ્ઠા ઉગ્રઃ સહસે તુરાય મન્દ્ર ઓજિષ્ઠો બહુલાભિમાનઃ । અવર્ધન્નિન્દ્રં મરુતશ્ચિદત્ર માતા યદ્વીરં દધનદ્ધનિષ્ઠા
મહાન, શક્તિ માટે, તાકાત માટે, આનંદદાયક અને સૌથી વીર્યવાન જન્મ્યો. અહીં મરૂતોએ ઇન્દ્રને વધાર્યો, જ્યારે માતાએ વીરને પોતાના ગર્ભમાં ધારણ કર્યો.
દ્રુહો નિષત્તા પૃશની ચિદેવૈઃ પુરૂ શંસેન વાવૃધુષ્ટ ઇન્દ્રમ્ । અભીવૃતેવ તા મહાપદેન ધ્વાન્તાત્પ્રપિત્વાદુદરન્ત ગર્ભાઃ
છુપાઈ બેઠેલા દુશ્મનો, તેમની ચાલાક યુક્તિઓ સાથે, અનેકવાર ઇન્દ્રની પ્રશંસા કરીને શક્તિશાળી બન્યા છે; પણ જેમ સ્ત્રી પ્રસૂતિ સમયે અંધકારમાંથી બહાર આવે છે, તેમ ઇન્દ્રના મહાન પગલાથી તેઓ પણ બહાર આવે છે અને તેમના સંતાન જન્મે છે.
ઋષ્વા તે પાદા પ્ર યજ્જિગાસ્યવર્ધન્વાજા ઉત યે ચિદત્ર । ત્વમિન્દ્ર સાલાવૃકાન્સહસ્રમાસન્દધિષે અશ્વિના વવૃત્યાઃ
જ્યારે તું જીતવા માટે આગળ વધે છે ત્યારે તારા પગ ઊંચા થાય છે, અને અહીંના શક્તિશાળી લોકો પણ વધે છે; હે ઇન્દ્ર, તું હજારો સાળાવૃકને હરાવ્યો છે અને અશ્વિનીકુમારો સાથે તારી શક્તિ વધારી છે.
સમના તૂર્ણિરુપ યાસિ યજ્ઞમા નાસત્યા સખ્યાય વક્ષિ । વસાવ્યામિન્દ્ર ધારયઃ સહસ્રાશ્વિના શૂર દદતુર્મઘાનિ
એક મનથી તું યજ્ઞમાં દોડી આવે છે અને અશ્વિનીકુમારોને મિત્ર તરીકે સાથે લાવે છે; હે ઇન્દ્ર, બે પાત્રોમાં તું હજારો ધન રાખે છે અને શૂર અશ્વિનીકુમારોએ ઉદાર દાન આપ્યાં છે.
મન્દમાન ઋતાદધિ પ્રજાયૈ સખિભિરિન્દ્ર ઇષિરેભિરર્થમ્ । આભિર્હિ માયા ઉપ દસ્યુમાગાન્મિહઃ પ્ર તમ્રા અવપત્તમાંસિ
સત્યમાં આનંદ પામી, સંતાન માટે, તારા મિત્રો સાથે, હે ઇન્દ્ર, તું ઇચ્છિત ફળ મેળવવા પ્રયત્ન કરે છે; આ શક્તિઓથી તું દાસ્યુ પાસે તારી માયા સાથે ગયો અને લાલ ધૂંધળપટ અવરોધમાંથી દૂર થઈ ગઈ.
સનામાના ચિદ્ધ્વસયો ન્યસ્મા અવાહન્નિન્દ્ર ઉષસો યથાનઃ । ઋષ્વૈરગચ્છઃ સખિભિર્નિકામૈઃ સાકં પ્રતિષ્ઠા હૃદ્યા જઘન્થ
પ્રાચીન નામ ધરાવનારા રહેવાસીઓને પણ, હે ઇન્દ્ર, તું એમ જ નીચે ઉતારી દીધા જેમ તું ઉષા દૂર કરે છે; ઋષિઓ અને મિત્રો સાથે, ઉત્સાહપૂર્વક તું આગળ વધ્યો અને દુશ્મનને હરાવ્યો.
ત્વં જઘન્થ નમુચિં મખસ્યું દાસં કૃણ્વાન ઋષયે વિમાયમ્ । ત્વં ચકર્થ મનવે સ્યોનાન્પથો દેવત્રાઞ્જસેવ યાનાન્
તુજએ નમુચિ અને મખસ્યુ નામના દાસને, જેણે ઋષિ સામે છેતરપિંડી કરી, હરાવ્યો; હે દેવ, તું મનુ માટે સુખદ માર્ગો બનાવ્યા, જાણે રથ માટે રસ્તો સરળ કર્યો હોય.
ત્વમેતાનિ પપ્રિષે વિ નામેશાન ઇન્દ્ર દધિષે ગભસ્તૌ । અનુ ત્વા દેવાઃ શવસા મદન્ત્યુપરિબુધ્નાન્વનિનશ્ચકર્થ
હે ઇન્દ્ર, તું નામ અને શક્તિમાં બધાને પાછળ પાડી દીધા છે અને રાજત્વ તારા હાથમાં રાખ્યું છે; દેવતાઓ તારી શક્તિમાં આનંદ પામે છે અને તું ઘનઘોર જંગલને પણ વશ કરી લીધાં છે.
ચક્રં યદસ્યાપ્સ્વા નિષત્તમુતો તદસ્મૈ મધ્વિચ્ચચ્છદ્યાત્ । પૃથિવ્યામતિષિતં યદૂધઃ પયો ગોષ્વદધા ઓષધીષુ
જ્યારે તેનું ચક્ર જળમાં મૂકાયું, ત્યારે તેના માટે મધુર આવરણ ફેલાયું; પૃથ્વી પર જે-કંઈ સ્થિર છે, ગાયોમાં જે દૂધ છે, તે બધું તું ઔષધિઓમાં મૂકી દીધું છે.
અશ્વાદિયાયેતિ યદ્વદન્ત્યોજસો જાતમુત મન્ય એનમ્ । મન્યોરિયાય હર્મ્યેષુ તસ્થૌ યતઃ પ્રજજ્ઞ ઇન્દ્રો અસ્ય વેદ
જ્યારે લોકો કહે છે કે 'એ ઘોડાથી આવ્યો' અથવા 'એ શક્તિથી જન્મ્યો', કેટલાક એમ કલ્પના કરે છે; ક્રોધ બહાર આવ્યો અને ઘરઘરમાં ઊભો રહ્યો, એમાંથી ઇન્દ્ર જન્મ્યો અને પોતાનો મૂળ જાણે છે.
વયઃ સુપર્ણા ઉપ સેદુરિન્દ્રં પ્રિયમેધા ઋષયો નાધમાનાઃ । અપ ધ્વાન્તમૂર્ણુહિ પૂર્ધિ ચક્ષુર્મુમુગ્ધ્યસ્માન્નિધયેવ બદ્ધાન્
પાંખવાળા પક્ષીઓ અને શ્રેષ્ઠ મનવાળા ઋષિઓ ઇન્દ્રની પાસે ભક્તિપૂર્વક આવ્યા; અંધકાર દૂર કર, અમને દ્રષ્ટિ આપ, અને અમને બંધાયેલા ખજાનાથી મુક્ત કરાવ્યા હોય તેમ મુક્ત કર.
વસૂનાં વા ચર્કૃષ ઇયક્ષન્ધિયા વા યજ્ઞૈર્વા રોદસ્યોઃ । અર્વન્તો વા યે રયિમન્તઃ સાતૌ વનું વા યે સુશ્રુણં સુશ્રુતો ધુઃ
હું ધનનો સ્તુતિ કરું, વિચારથી શોધું, કે યજ્ઞથી આ બંને લોકને પામું; કે હું યુદ્ધમાં ધનવાન ઝડપી દોડનારાઓને બોલાવું, કે જે દયાળુ અને પ્રસિદ્ધ છે તેમને બોલાવું.
હવ એષામસુરો નક્ષત દ્યાં શ્રવસ્યતા મનસા નિંસત ક્ષામ્ । ચક્ષાણા યત્ર સુવિતાય દેવા દ્યૌર્ન વારેભિઃ કૃણવન્ત સ્વૈઃ
એમના પૈકી શક્તિશાળી આકાશને બોલાવે છે, તેજસ્વી મનથી પૃથ્વી પાસે જાય છે; જ્યાં દેવતાઓ સુખ માટે કાર્ય કરે છે, જ્યાં આકાશ પોતાની શક્તિથી જગ્યા આપે છે.
ઇયમેષામમૃતાનાં ગીઃ સર્વતાતા યે કૃપણન્ત રત્નમ્ । ધિયં ચ યજ્ઞં ચ સાધન્તસ્તે નો ધાન્તુ વસવ્યમસામિ
આ ગાન અમર દેવતાઓ માટે છે, જે નમ્રને ધન આપે છે; જે વિચાર અને યજ્ઞ બંને સિદ્ધ કરે છે, તેઓ અમને વિલંબ વિના વસુઓનું ધન આપે.
આ તત્ત ઇન્દ્રાયવઃ પનન્તાભિ ય ઊર્વં ગોમન્તં તિતૃત્સાન્ । સકૃત્સ્વં યે પુરુપુત્રાં મહીં સહસ્રધારાં બૃહતીં દુદુક્ષન્
એ દૂર પ્રદેશે, ઇન્દ્રના પુત્રો પ્રયત્ન કરે છે, જે વિશાળ, ગાયોથી ભરેલી જમીન પાર કરવા ઈચ્છે છે; એ અનેક પુત્રો એકસાથે મહાન, હજારો ધારોવાળી, વિશાળ ગાયનું દૂધ દોહવા માંગે છે.
શચીવ ઇન્દ્રમવસે કૃણુધ્વમનાનતં દમયન્તં પૃતન્યૂન્ । ઋભુક્ષણં મઘવાનં સુવૃક્તિં ભર્તા યો વજ્રં નર્યં પુરુક્ષુઃ
શચી જેવી, ઇન્દ્રને તારો સહાયક બનાવો, જે અપરાજિત છે અને યુદ્ધમાં દુશ્મનને દમાવે છે; ઉદાર, ધનવાન, સારી રીતે પ્રશંસિત મઘવાન, જે પુરુષાર્થવાળી વજ્રધારી છે.