દ્યાવાપૃથિવી જનયન્નભિ વ્રતાપ ઓષધીર્વનિનાનિ યજ્ઞિયા । અન્તરિક્ષં સ્વરા પપ્રુરૂતયે વશં દેવાસસ્તન્વી નિ મામૃજુઃ
આકાશ અને પૃથ્વીએ નિયમ અનુસાર જળો, ઔષધિઓ અને વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન કરી; દેવોએ સહારો માટે તેજસ્વી અંતરિક્ષ ફેલાવ્યું અને પોતાના શરીરના સ્વરૂપો ઘડ્યા.
ધર્તારો દિવ ઋભવઃ સુહસ્તા વાતાપર્જન્યા મહિષસ્ય તન્યતોઃ । આપ ઓષધીઃ પ્ર તિરન્તુ નો ગિરો ભગો રાતિર્વાજિનો યન્તુ મે હવમ્
આકાશના આધાર, સુકર્મવાળા ઋભુઓ, પવન, પર્જન્ય, મહાન ગર્જનારા; જળ અને ઔષધિઓ અમારી સ્તુતિઓ આગળ લઈ જાય, ભાગ અને બળવાન મારા આહ્વાન પર આવે.
સમુદ્રઃ સિન્ધૂ રજો અન્તરિક્ષમજ એકપાત્તનયિત્નુરર્ણવઃ । અહિર્બુધ્ન્યઃ શૃણવદ્વચાંસિ મે વિશ્વે દેવાસ ઉત સૂરયો મમ
સમુદ્ર, નદીઓ, પ્રદેશ, અંતરિક્ષ, એક પગવાળો પુત્ર, વીજળી, મહા પ્રવાહ; અહિ બુધ્ન્યે મારી વાણી સાંભળે, બધા દેવો અને મહાન લોકો પણ સાંભળે.
સ્યામ વો મનવો દેવવીતયે પ્રાઞ્ચં નો યજ્ઞં પ્ર ણયત સાધુયા । આદિત્યા રુદ્રા વસવઃ સુદાનવ ઇમા બ્રહ્મ શસ્યમાનાનિ જિન્વત
મનુના વંશજો, આપણે આપના દૈવી અનુગ્રહ માટે પ્રયત્નશીલ રહીએ. આપ અમારી યજ્ઞને સારા માર્ગે આગળ વધારજો. આદિત્ય, રુદ્ર અને વસુઓ, આપ સૌ દયાળુ દાતા છો—આપ આ સ્તુતિઓને પ્રેરણા આપો.
દૈવ્યા હોતારા પ્રથમા પુરોહિત ઋતસ્ય પન્થામન્વેમિ સાધુયા । ક્ષેત્રસ્ય પતિં પ્રતિવેશમીમહે વિશ્વાન્દેવાઁ અમૃતાઁ અપ્રયુચ્છતઃ
દૈવી હોતારો, પ્રથમ પુરોહિતો, હું સારા મનથી સત્યના માર્ગે ચાલું છું. આપણે ખેતરના માલિકને, નજીકવાળા દેવને શોધીએ છીએ; સર્વ અમર દેવતાઓ અમને આપના આશીર્વાદ આપો.
વસિષ્ઠાસઃ પિતૃવદ્વાચમક્રત દેવાઁ ઈળાના ઋષિવત્સ્વસ્તયે । પ્રીતા ઇવ જ્ઞાતયઃ કામમેત્યાસ્મે દેવાસોઽવ ધૂનુતા વસુ
વશિષ્ઠોએ પિતાજી જેવા વચન રચ્યા છે; દેવતાઓએ, સ્તુતિ ઇચ્છતા, ઋષિઓની જેમ કલ્યાણ માટે કામ કર્યું છે. જેમ સંતોષી સગાંઓ ઈચ્છા પૂર્ણ કરે છે, એ રીતે, હે દેવતાઓ, આપ અમારું દુઃખ દૂર કરો.
દેવાન્વસિષ્ઠો અમૃતાન્વવન્દે યે વિશ્વા ભુવનાભિ પ્રતસ્થુઃ । તે નો રાસન્તામુરુગાયમદ્ય યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ
વશિષ્ઠએ અમર દેવતાઓનું સન્માન કર્યું છે, જેમણે સર્વ લોકોમાં પોતાનું પ્રભુત્વ વિસ્તૃત કર્યું છે. તેઓ આજે અમને વિશાળ રક્ષા આપે; આપ હંમેશા અમને શુભાશીર્વાદથી બચાવો.
ઇમાં ધિયં સપ્તશીર્ષ્ણીં પિતા ન ઋતપ્રજાતાં બૃહતીમવિન્દત્ । તુરીયં સ્વિજ્જનયદ્વિશ્વજન્યોઽયાસ્ય ઉક્થમિન્દ્રાય શંસન્
પિતાએ આ ઊંચી, સાત મસ્તકવાળી, સત્યથી જન્મેલી બુદ્ધિને શોધી કાઢી. તેણે ચોથું સર્વવ્યાપી સંતાન ઉત્પન્ન કર્યું; એમાંથી ઇન્દ્ર માટેની સ્તુતિ ઉપજી.
ઋતં શંસન્ત ઋજુ દીધ્યાના દિવસ્પુત્રાસો અસુરસ્ય વીરાઃ । વિપ્રં પદમઙ્ગિરસો દધાના યજ્ઞસ્ય ધામ પ્રથમં મનન્ત
સત્યનું ગાન કરતા, સીધા પ્રકાશતા, સ્વર્ગના પુત્રો, અસુરના વીરોએ, અંગિરસોએ વિદ્વાનનું માર્ગ પાળ્યું અને યજ્ઞનું પ્રથમ સ્થાન મનમાં રાખ્યું.
હંસૈરિવ સખિભિર્વાવદદ્ભિરશ્મન્મયાનિ નહના વ્યસ્યન્ । બૃહસ્પતિરભિકનિક્રદદ્ગા ઉત પ્રાસ્તૌદુચ્ચ વિદ્વાઁ અગાયત્
હંસો જેવી સંગાથે બોલતી મિત્રમંડળી, પથ્થરની દીવાલો તોડી નાખે છે; બૃહસ્પતિએ જોરથી ગર્જના કરી, વિદ્વાને ઊંચે ગીત ગાયું.
અવો દ્વાભ્યાં પર એકયા ગા ગુહા તિષ્ઠન્તીરનૃતસ્ય સેતૌ । બૃહસ્પતિસ્તમસિ જ્યોતિરિચ્છન્નુદુસ્રા આકર્વિ હિ તિસ્ર આવઃ
બે દ્વાર ખુલ્યાં, એક દૂર રહી ગયું; ગાયો અસત્યની સીમા પર છુપાઈ રહી. બૃહસ્પતિએ અંધકારમાં પ્રકાશ શોધીને ત્રણ ઉષાઓ બહાર લાવ્યાં.
વિભિદ્યા પુરં શયથેમપાચીં નિસ્ત્રીણિ સાકમુદધેરકૃન્તત્ । બૃહસ્પતિરુષસં સૂર્યં ગામર્કં વિવેદ સ્તનયન્નિવ દ્યૌઃ
પશ્ચિમમાં પડેલા કિલ્લાને ફાડી, ત્રણેયને એકસાથે સાગરથી કાપી કાઢ્યા. બૃહસ્પતિએ, આકાશ જેવી ગર્જના સાથે, ઉષા, સૂર્ય, ગાયો અને પ્રકાશ શોધી કાઢ્યું.
ઇન્દ્રો વલં રક્ષિતારં દુઘાનાં કરેણેવ વિ ચકર્તા રવેણ । સ્વેદાઞ્જિભિરાશિરમિચ્છમાનોઽરોદયત્પણિમા ગા અમુષ્ણાત્
ઇન્દ્રે ગાયોનું રક્ષણ કરનાર વલાને પોતાના હાથ અને ગર્જના વડે પરાજિત કર્યો. ઘીથી ભરપૂર ધન મેળવવા ઇચ્છી, તેણે પણિઓને રડાવ્યા અને ગાયો મુક્ત કરી.
સ ઈં સત્યેભિઃ સખિભિઃ શુચદ્ભિર્ગોધાયસં વિ ધનસૈરદર્દઃ । બ્રહ્મણસ્પતિર્વૃષભિર્વરાહૈર્ઘર્મસ્વેદેભિર્દ્રવિણં વ્યાનટ્
સાચા, તેજસ્વી મિત્રો સાથે, તેણે લોખંડના કિલ્લાને તોડી નાખ્યો. બ્રહ્મણપતિએ શક્તિશાળી વાછરડાઓ અને પસંદગીઓ સાથે, પરિશ્રમના તાપથી ધન વહેંચ્યું.
તે સત્યેન મનસા ગોપતિં ગા ઇયાનાસ ઇષણયન્ત ધીભિઃ । બૃહસ્પતિર્મિથોઅવદ્યપેભિરુદુસ્રિયા અસૃજત સ્વયુગ્ભિઃ
સાચા મનથી, તેમણે ગાયોના માલિકને શોધ્યા, વિચારો દ્વારા પ્રયત્ન કર્યો. બૃહસ્પતિએ પરસ્પર સ્તુતિથી પોતાની જ જોત સાથે ઉષાઓ મુક્ત કરી.
તં વર્ધયન્તો મતિભિઃ શિવાભિઃ સિંહમિવ નાનદતં સધસ્થે । બૃહસ્પતિં વૃષણં શૂરસાતૌ ભરેભરે અનુ મદેમ જિષ્ણુમ્
શુભ વિચારો સાથે તેને મહાન બનાવતાં, સભામાં સિંહ જેવી ગર્જના કરતાં, આપણે બૃહસ્પતિને, શક્તિશાળી અને વિજયી, દરેક સ્પર્ધામાં સન્માન કરીએ.
યદા વાજમસનદ્વિશ્વરૂપમા દ્યામરુક્ષદુત્તરાણિ સદ્મ । બૃહસ્પતિં વૃષણં વર્ધયન્તો નાના સન્તો બિભ્રતો જ્યોતિરાસા
જ્યારે તેણે સર્વરૂપ વિજય મેળવ્યો, ત્યારે તેણે સ્વર્ગના ઉચ્ચ સ્થાનને ગુંજાવ્યું. બૃહસ્પતિને મહાન માની, વિવિધ બની, તેમણે પ્રકાશને પોતાનું ધન માન્યું.
સત્યામાશિષં કૃણુતા વયોધૈ કીરિં ચિદ્ધ્યવથ સ્વેભિરેવૈઃ । પશ્ચા મૃધો અપ ભવન્તુ વિશ્વાસ્તદ્રોદસી શૃણુતં વિશ્વમિન્વે
સાચા આશીર્વાદ આપો જેથી લાંબી આયુષ્ય મળે; આપના પોતાના દાનથી ગાયકને પણ મદદ કરો. સર્વ વિઘ્નો પાછળ રહી જાય; આકાશ અને ધરતી, આપ અમારું સર્વ માંગણું સાંભળો.
ઇન્દ્રો મહ્ના મહતો અર્ણવસ્ય વિ મૂર્ધાનમભિનદર્બુદસ્ય । અહન્નહિમરિણાત્સપ્ત સિન્ધૂન્દેવૈર્દ્યાવાપૃથિવી પ્રાવતં નઃ
ઇન્દ્રે પોતાની મહિમાથી મહાન અર્જનવના શિર્ષ પર ગર્જના કરી. તેણે અહિ નામના દૈત્યને માર્યો, સાત નદીઓ વહાવી, અને દેવતાઓ સાથે આકાશ-ધરતીએ અમને રક્ષા આપી.
ઉદપ્રુતો ન વયો રક્ષમાણા વાવદતો અભ્રિયસ્યેવ ઘોષાઃ । ગિરિભ્રજો નોર્મયો મદન્તો બૃહસ્પતિમભ્યર્કા અનાવન્
પંખીઓ જેમ ઉડીને પોતાનું રક્ષણ કરે છે, તેમ તેમના અવાજો નબળા જેવા પણ ગુંજે છે. પર્વતમાંથી જન્મેલા, ગર્જના કરતા, આનંદમાં, આ સ્તુતિઓ બૃહસ્પતિ પાસે પહોંચે છે.
સં ગોભિરાઙ્ગિરસો નક્ષમાણો ભગ ઇવેદર્યમણં નિનાય । જને મિત્રો ન દમ્પતી અનક્તિ બૃહસ્પતે વાજયાશૂઁરિવાજૌ
ગાયો સાથે, અંગિરસોએ પ્રયત્ન કરીને, તેને ભાગા જેવી આર્યમન પાસે પહોંચાડ્યો. સભામાં, દંપતી જેવી મૈત્રીથી, મિત્ર એક કરે છે; હે બૃહસ્પતિ, તું અમને સ્પર્ધામાં શક્તિ આપ, હે ઝડપી.
સાધ્વર્યા અતિથિનીરિષિરા સ્પાર્હાઃ સુવર્ણા અનવદ્યરૂપાઃ । બૃહસ્પતિઃ પર્વતેભ્યો વિતૂર્યા નિર્ગા ઊપે યવમિવ સ્થિવિભ્યઃ
યજ્ઞપત્નીઓ, એ મહેમાનો જેમનું સન્માન થાય છે, તેજસ્વી અને સોનાની જેમ ચમકતી, નિર્દોષ રૂપાવાળી હતી. બૃહસ્પતિએ તેમને પર્વતોમાંથી બહાર કાઢી, જેમ કોઈ જવારના દાણા છાણમાંથી અલગ કરે છે એમ દૂર કરી દીધા.
આપ્રુષાયન્મધુન ઋતસ્ય યોનિમવક્ષિપન્નર્ક ઉલ્કામિવ દ્યોઃ । બૃહસ્પતિરુદ્ધરન્નશ્મનો ગા ભૂમ્યા ઉદ્નેવ વિ ત્વચં બિભેદ
તેને મધુર સત્યનું મૂળ વહાવીને નીચે પાડી દીધું, સૂર્યે આકાશમાંથી અગ્નિ જેવી જ્યોત ફેંકી. બૃહસ્પતિએ પથ્થરમાંથી ગાયોને બહાર કાઢી, જમીનનું આવરણ પાણી આવરણ ફાડી નાખે એમ ફાડી નાખ્યું.
અપ જ્યોતિષા તમો અન્તરિક્ષાદુદ્નઃ શીપાલમિવ વાત આજત્ । બૃહસ્પતિરનુમૃશ્યા વલસ્યાભ્રમિવ વાત આ ચક્ર આ ગાઃ
તે જ્યોતિથી અંતરિક્ષનું અંધકાર દૂર કર્યું, જેમ પવન પાણીમાંથી ગોળાળાને હાંકે છે. બૃહસ્પતિએ વલાને શોધી કાઢી, પવન વાદળને ફેલાવી દે છે તેમ તેને વિખેરી નાખી, ગાયોને બહાર લાવ્યો.
યદા વલસ્ય પીયતો જસું ભેદ્બૃહસ્પતિરગ્નિતપોભિરર્કૈઃ । દદ્ભિર્ન જિહ્વા પરિવિષ્ટમાદદાવિર્નિધીઁરકૃણોદુસ્રિયાણામ્
જ્યારે બૃહસ્પતિએ અગ્નિના તાપ અને સ્તુતિઓથી લોભી વલાનું દુર્ગ ફોડી નાખ્યું, ત્યારે તેણે ઘેરી લેવાયેલું બધું લઈ લીધું, જેમ જીભ દહીં ચાટી જાય છે, અને ઉષા-દેવીઓના છુપાયેલા ખજાનાં ખુલ્લા કરી દીધા.
બૃહસ્પતિરમત હિ ત્યદાસાં નામ સ્વરીણાં સદને ગુહા યત્ । આણ્ડેવ ભિત્ત્વા શકુનસ્ય ગર્ભમુદુસ્રિયાઃ પર્વતસ્ય ત્મનાજત્
બૃહસ્પતિ જ જાણતો હતો ગાયક દેવતાઓનાં નામ, જે તેમના ઘરનાં અંદર છુપાયેલા હતા. જેમ પંખીનું ઈંડું ફોડી તેના બાળકને બહાર લાવે, તેમ તેણે પર્વતમાંથી પોતાની શક્તિથી ઉષાઓને બહાર લાવી.
અશ્નાપિનદ્ધં મધુ પર્યપશ્યન્મત્સ્યં ન દીન ઉદનિ ક્ષિયન્તમ્ । નિષ્ટજ્જભાર ચમસં ન વૃક્ષાદ્બૃહસ્પતિર્વિરવેણા વિકૃત્ય
તેમણે મધને બંધાયેલું અને સુરક્ષિત જોયું, જેમ પાણીમાં માછલી લાચાર રહે છે. બૃહસ્પતિએ ગર્જના સાથે તેને તોડી કાઢ્યું, જેમ કોઈ ઝાડ પરથી ચમચો ઝાડવી કાઢે છે.
સોષામવિન્દત્સ સ્વઃ સો અગ્નિં સો અર્કેણ વિ બબાધે તમાંસિ । બૃહસ્પતિર્ગોવપુષો વલસ્ય નિર્મજ્જાનં ન પર્વણો જભાર
તે જ્યોત મેળવ્યો, તે અગ્નિ મેળવ્યો, અને તેના સ્તુતિથી અંધકાર દૂર કર્યો. બૃહસ્પતિએ વલા ગાયના શરીરમાંથી, જેમ કોઈ સાંધા પરથી હાડકું કાઢે, તેમ મધ કાઢી લીધું.
હિમેવ પર્ણા મુષિતા વનાનિ બૃહસ્પતિનાકૃપયદ્વલો ગાઃ । અનાનુકૃત્યમપુનશ્ચકાર યાત્સૂર્યામાસા મિથ ઉચ્ચરાતઃ
જેમ હિમથી ઝાડનાં પાંદડા ખસી જાય છે, તેમ બૃહસ્પતિએ દયાવાન ન રહી વલાની ગાયો છીનવી લીધી. જેમ સૂર્ય અને ઉષા એકબીજાથી અલગ ઊગે છે, તેમ એ કામ ફરીથી ન થાય એવું કરી દીધું.
અભિ શ્યાવં ન કૃશનેભિરશ્વં નક્ષત્રેભિઃ પિતરો દ્યામપિંશન્ । રાત્ર્યાં તમો અદધુર્જ્યોતિરહન્બૃહસ્પતિર્ભિનદદ્રિં વિદદ્ગાઃ
જેમ પિતાઓ આકાશમાં તારાઓથી શ્યામ ઘોડાને સફેદ ચિહ્નોથી શોભાવે છે, તેમ રાત્રિમાં અંધકાર અને દિવસે પ્રકાશ સ્થાપ્યો. બૃહસ્પતિએ પથ્થર ફોડી ગાયો દેખાડી.