કથા દેવાનાં કતમસ્ય યામનિ સુમન્તુ નામ શૃણ્વતાં મનામહે । કો મૃળાતિ કતમો નો મયસ્કરત્કતમ ઊતી અભ્યા વવર્તતિ
દેવોમાંથી કયા સભામાં આપણે સાંભળનારનું નામ સન્માનથી ઉલ્લેખીએ? કયો દયા બતાવશે, કયો અમને સુખ આપશે અને કયાની સહાય અમને મળશે?
ક્રતૂયન્તિ ક્રતવો હૃત્સુ ધીતયો વેનન્તિ વેનાઃ પતયન્ત્યા દિશઃ । ન મર્ડિતા વિદ્યતે અન્ય એભ્યો દેવેષુ મે અધિ કામા અયંસત
ઇચ્છાઓ મનમાં પ્રયત્ન કરે છે, વિચારો હૃદયમાં દોડે છે, લાલસાઓ દિશા દિશામાં ફરે છે; દેવોમાં બીજું કોઈ નથી જેને હું પ્રાર્થના કરી શકું—મારી ઇચ્છાઓ તો એ જ દેવો તરફ વળી ગઈ છે.
નરા વા શંસં પૂષણમગોહ્યમગ્નિં દેવેદ્ધમભ્યર્ચસે ગિરા । સૂર્યામાસા ચન્દ્રમસા યમં દિવિ ત્રિતં વાતમુષસમક્તુમશ્વિના
હું પુરુષોને, પૂષણને, અપ્રાપ્યને, દેવોએ પ્રજ્વલિત કરેલા અગ્નિને ગીતથી પ્રસન્ન કરું છું; સૂર્ય, ઉષા, ચંદ્ર, સ્વર્ગમાં યમ, ત્રિત, પવન, ઉષા, રાત્રિ અને અશ્વિનોને પણ સ્મરીશ.
કથા કવિસ્તુવીરવાન્કયા ગિરા બૃહસ્પતિર્વાવૃધતે સુવૃક્તિભિઃ । અજ એકપાત્સુહવેભિરૃક્વભિરહિઃ શૃણોતુ બુધ્ન્યો હવીમનિ
કવિ બૃહસ્પતિ કઈ સ્તુતિથી, કયા ગીતથી, કયા ઉત્તમ ભજનથી મહાન બન્યા? અજ એકપાદ, સહેલાઈથી બોલાવાય એવા, અને ગાઢ જળમાં રહેલા અહિ, અમારા હવનને સાંભળે.
દક્ષસ્ય વાદિતે જન્મનિ વ્રતે રાજાના મિત્રાવરુણા વિવાસસિ । અતૂર્તપન્થાઃ પુરુરથો અર્યમા સપ્તહોતા વિષુરૂપેષુ જન્મસુ
દક્ષના આજ્ઞાથી, જન્મ સમયે અને નિયમમાં, તમે મિત્ર અને વરુણ રાજા તરીકે બોલાવાય છો; આર્યમા, અનેક રથવાળા, અડચણ વગરના માર્ગવાળા, અને સાત યજ્ઞકર્તા વિવિધ રૂપે જન્મે છે.
તે નો અર્વન્તો હવનશ્રુતો હવં વિશ્વે શૃણ્વન્તુ વાજિનો મિતદ્રવઃ । સહસ્રસા મેધસાતાવિવ ત્મના મહો યે ધનં સમિથેષુ જભ્રિરે
એ ઝડપી અને હવન સાંભળનારા, બધા શક્તિશાળી અને મિત્રભાવ ધરાવનારા અમારું બોલાવવું સાંભળે; જેમણે પોતાની શક્તિથી હજારો ઇનામ જીત્યા છે અને સભામાં મોટું ધન મેળવ્યું છે.
પ્ર વો વાયું રથયુજં પુરંધિં સ્તોમૈઃ કૃણુધ્વં સખ્યાય પૂષણમ્ । તે હિ દેવસ્ય સવિતુઃ સવીમનિ ક્રતું સચન્તે સચિતઃ સચેતસઃ
તમારે વાયુ, રથ સાથે જોડાયેલા, અને પૂષણ, સર્વસંપત્તિ આપનારને સ્તુતિથી મિત્ર બનાવો; કારણ કે તેઓ દેવ સવિતાની શક્તિથી, એકમન અને વિચારશીલ લોકો સાથે પોતાની ઇચ્છા જોડે છે.
ત્રિઃ સપ્ત સસ્રા નદ્યો મહીરપો વનસ્પતીન્પર્વતાઁ અગ્નિમૂતયે । કૃશાનુમસ્તૄન્તિષ્યં સધસ્થ આ રુદ્રં રુદ્રેષુ રુદ્રિયં હવામહે
ત્રણ વખત સાત મહાન નદીઓ, વિશાળ પાણી, વૃક્ષો અને પર્વતો—allને અમે પૂજા માટે અગ્નિમાં બોલાવીએ છીએ. જે સુક્ષ્મ છે, જે બધે જાય છે, અને સભામાં આધાર આપે છે—એવા રુદ્રોમાંથી શ્રેષ્ઠ રુદ્રને, રુદ્રીયને અમે આહ્વાન કરીએ છીએ.
સરસ્વતી સરયુઃ સિન્ધુરૂર્મિભિર્મહો મહીરવસા યન્તુ વક્ષણીઃ । દેવીરાપો માતરઃ સૂદયિત્ન્વો ઘૃતવત્પયો મધુમન્નો અર્ચત
સરસ્વતી, સરયૂ અને સિંધુ તેમની લહેરો સાથે, મહાન શક્તિ અને સમૃદ્ધિ સાથે અમારા ખેતરોમાં આવે. દેવરૂપ જળ, માતા જેવી પોષક, ઘી અને મધથી ભરપૂર દૂધ વહાવો—તમારી સ્તુતિ ગાવો.
ઉત માતા બૃહદ્દિવા શૃણોતુ નસ્ત્વષ્ટા દેવેભિર્જનિભિઃ પિતા વચઃ । ઋભુક્ષા વાજો રથસ્પતિર્ભગો રણ્વઃ શંસઃ શશમાનસ્ય પાતુ નઃ
વિશાળ આકાશ જેવી મહામાતા અમારું વચન સાંભળે; ત્વષ્ટા દેવો અને પિતા સાથે અમારી વાત સાંભળે. ઋભુક્ષ, વાજ, રથના સ્વામી, ભાગ અને આનંદદાતા શંસા અમને સુખ આપતા રક્ષે.
રણ્વઃ સંદૃષ્ટૌ પિતુમાઁ ઇવ ક્ષયો ભદ્રા રુદ્રાણાં મરુતામુપસ્તુતિઃ । ગોભિઃ ષ્યામ યશસો જનેષ્વા સદા દેવાસ ઇળયા સચેમહિ
આનંદદાયક સભા પિતાના ઘર જેવી અમારી વસાહત બને; શુભ રુદ્રો અને મરુતોની સ્તુતિ અમારે સાથે રહે. ગાયો દ્વારા અમે લોકોમાં પ્રસિદ્ધ થાઈએ; હંમેશા દેવતાઓ સાથે સમૃદ્ધિથી જોડાયેલા રહીએ.
યાં મે ધિયં મરુત ઇન્દ્ર દેવા અદદાત વરુણ મિત્ર યૂયમ્ । તાં પીપયત પયસેવ ધેનું કુવિદ્ગિરો અધિ રથે વહાથ
મરુતો, ઇન્દ્ર, દેવો, વરુણ અને મિત્રે, જે બુદ્ધિ તમે મને આપી છે, એને દૂધથી ભરેલી ગાય જેવી પૂર્ણ કરો; કદાચ તમે અમારા ગીતોને તમારા રથ પર લઈ જશો.
કુવિદઙ્ગ પ્રતિ યથા ચિદસ્ય નઃ સજાત્યસ્ય મરુતો બુબોધથ । નાભા યત્ર પ્રથમં સંનસામહે તત્ર જામિત્વમદિતિર્દધાતુ નઃ
મરુતો, કદાચ તમે અમને ખરેખર તમારા જ જાતિના રૂપે ઓળખ્યા છે; જ્યાં નાભિએ આપણે સૌ પ્રથમ ભેગા થયા, ત્યાં અદિતિ અમારો વંશ સ્થાપિત કરે.
તે હિ દ્યાવાપૃથિવી માતરા મહી દેવી દેવાઞ્જન્મના યજ્ઞિયે ઇતઃ । ઉભે બિભૃત ઉભયં ભરીમભિઃ પુરૂ રેતાંસિ પિતૃભિશ્ચ સિઞ્ચતઃ
દિવ અને પૃથ્વી, મહાન માતાઓ, દેવીઓ, જન્મથી જ પૂજનીય, તમે બંને જગતને ધારણ કરો છો અને અનેક વંશોને પિતાઓ સાથે મળીને વહાવો છો.
વિ ષા હોત્રા વિશ્વમશ્નોતિ વાર્યં બૃહસ્પતિરરમતિઃ પનીયસી । ગ્રાવા યત્ર મધુષુદુચ્યતે બૃહદવીવશન્ત મતિભિર્મનીષિણઃ
તેમની યજમાનતા સર્વ શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓ પ્રાપ્ત કરે છે; બૃહસ્પતિ, દાનમાં શ્રેષ્ઠ, અત્યંત ઉદાર છે. જ્યાં પથ્થર મધુર ધ્વનિ કરે છે, ત્યાં જ્ઞાની અને પ્રેરિત લોકો પોતાના વિચારો દ્વારા મહાનતા મેળવે છે.
એવા કવિસ્તુવીરવાઁ ઋતજ્ઞા દ્રવિણસ્યુર્દ્રવિણસશ્ચકાનઃ । ઉક્થેભિરત્ર મતિભિશ્ચ વિપ્રોઽપીપયદ્ગયો દિવ્યાનિ જન્મ
એ રીતે મહાન કવિ, સત્યને જાણનારો, ધન આપનારો, સ્તુતિઓ અને વિચારો દ્વારા અહીં દેવત્વના જન્મોને જીવનથી ભરપૂર કરે છે.
એવા પ્લતેઃ સૂનુરવીવૃધદ્વો વિશ્વ આદિત્યા અદિતે મનીષી । ઈશાનાસો નરો અમર્ત્યેનાસ્તાવિ જનો દિવ્યો ગયેન
પ્લાતિના પુત્ર તમારી કૃપાથી બળવાન બન્યો છે, અદિતિના બધા આદિત્યો, જ્ઞાની લોકો; અમર શક્તિ ધરાવતા સ્વામી, સ્વર્ગીય વંશ જીવનથી મજબૂત રહે.
અગ્નિરિન્દ્રો વરુણો મિત્રો અર્યમા વાયુઃ પૂષા સરસ્વતી સજોષસઃ । આદિત્યા વિષ્ણુર્મરુતઃ સ્વર્બૃહત્સોમો રુદ્રો અદિતિર્બ્રહ્મણસ્પતિઃ
અગ્નિ, ઇન્દ્ર, વરુણ, મિત્ર, અર્યમા, વાયુ, પૂષા, સરસ્વતી—બધા એકસાથે; આદિત્યો, વિષ્ણુ, મરુતો, સ્વરભાનુ, સોમ, રુદ્ર, અદિતિ અને બ્રહ્મણસ્પતિ.
ઇન્દ્રાગ્ની વૃત્રહત્યેષુ સત્પતી મિથો હિન્વાના તન્વા સમોકસા । અન્તરિક્ષં મહ્યા પપ્રુરોજસા સોમો ઘૃતશ્રીર્મહિમાનમીરયન્
ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, વિત્રને હરાવનારા, સાચા સ્વામી, એકબીજાને પ્રેરિત કરીને એકરૂપ બને છે; તેઓ પોતાની શક્તિથી અંતરિક્ષને ભરે છે; ઘીથી તેજસ્વી સોમે તેમની મહાનતાને વધારી છે.
તેષાં હિ મહ્ના મહતામનર્વણાં સ્તોમાઁ ઇયર્મ્યૃતજ્ઞા ઋતાવૃધામ્ । યે અપ્સવમર્ણવં ચિત્રરાધસસ્તે નો રાસન્તાં મહયે સુમિત્ર્યાઃ
મહાન અને નિર્દોષ એવા દેવોને હું સ્તુતિઓ અર્પણ કરું છું—સત્યને જાણનારા અને વધારનારા; જેઓ પાણી, મહાસાગર અને સુંદર દાન ધરાવે છે—તેઓ અમને સારા મિત્રત્વનો લાભ આપે.
સ્વર્ણરમન્તરિક્ષાણિ રોચના દ્યાવાભૂમી પૃથિવીં સ્કમ્ભુરોજસા । પૃક્ષા ઇવ મહયન્તઃ સુરાતયો દેવા સ્તવન્તે મનુષાય સૂરયઃ
તેજસ્વી દેવોએ અંતરિક્ષ, પ્રકાશમય લોક, આકાશ અને વિશાળ પૃથ્વીને પોતાની શક્તિથી આધાર આપ્યો છે; વહેતા નદીઓ જેવી મહાનતા ધરાવતા દયાળુ દેવો મનુષ્યોના કલ્યાણ માટે સ્તુતિ કરે છે.
મિત્રાય શિક્ષ વરુણાય દાશુષે યા સમ્રાજા મનસા ન પ્રયુચ્છતઃ । યયોર્ધામ ધર્મણા રોચતે બૃહદ્યયોરુભે રોદસી નાધસી વૃતૌ
મિત્રની સેવા કરો, વરુણનું સન્માન કરો, દયાળુ અને મનથી ક્યારેય ન ડગતા એ બે રાજાઓનું; જેમનું નિવાસ સ્થાન ધર્મથી તેજે છે, જેમની મહાનતા આકાશ અને પૃથ્વી બંનેમાં વ્યાપી છે અને અડગ છે.
યા ગૌર્વર્તનિં પર્યેતિ નિષ્કૃતં પયો દુહાના વ્રતનીરવારતઃ । સા પ્રબ્રુવાણા વરુણાય દાશુષે દેવેભ્યો દાશદ્ધવિષા વિવસ્વતે
ગાય પોતાના માર્ગે ચાલે છે, ફરી વળે છે, નિયમિત રીતે દૂધ આપે છે અને ક્યારેય પોતાના વ્રતથી વિમુખ થતી નથી; એ બોલતી ગાય વરુણને, દયાળુ દેવોને અને વિવસ્વાનને હવન અર્પણ કરે છે.
દિવક્ષસો અગ્નિજિહ્વા ઋતાવૃધ ઋતસ્ય યોનિં વિમૃશન્ત આસતે । દ્યાં સ્કભિત્વ્યપ આ ચક્રુરોજસા યજ્ઞં જનિત્વી તન્વી નિ મામૃજુઃ
આકાશવાસી, અગ્નિ જેવી જીભ ધરાવતા, સત્યને વધારનારા, સત્યના ગર્ભનું ધ્યાન કરે છે; પોતાની શક્તિથી આકાશને આધાર આપીને, યજ્ઞ રચી, પોતાની દેહને સીધું કરે છે.
પરિક્ષિતા પિતરા પૂર્વજાવરી ઋતસ્ય યોના ક્ષયતઃ સમોકસા । દ્યાવાપૃથિવી વરુણાય સવ્રતે ઘૃતવત્પયો મહિષાય પિન્વતઃ
પહેલા અને પછીના બંને પિતા, સત્યના ગર્ભમાં સાથે રહે છે; દિવ અને પૃથ્વી, વરુણ માટે, નિયમમાં સ્થિર રહી, મહાનને ઘીથી ભરપૂર દૂધ આપે છે.
પર્જન્યાવાતા વૃષભા પુરીષિણેન્દ્રવાયૂ વરુણો મિત્રો અર્યમા । દેવાઁ આદિત્યાઁ અદિતિં હવામહે યે પાર્થિવાસો દિવ્યાસો અપ્સુ યે
અમે પર્જન્ય, પવન, વરસાદ વરસાવનારા શક્તિશાળી દેવો, ઇન્દ્ર અને વાયુ, વરુણ, મિત્ર, અર્યમા, બધા દેવતાઓ, આદિત્યો અને અદિતિ, પૃથ્વી પર વસતા, આકાશમાં રહેલા અને જળમાં રહેલા દેવોને બોલાવીએ છીએ.
ત્વષ્ટારં વાયુમૃભવો ય ઓહતે દૈવ્યા હોતારા ઉષસં સ્વસ્તયે । બૃહસ્પતિં વૃત્રખાદં સુમેધસમિન્દ્રિયં સોમં ધનસા ઉ ઈમહે
અમે ત્વષ્ટા, વાયુ, ઋભુઓ, જે કોઈ બોલાવા યોગ્ય હોય, દૈવી હોતૃઓ અને શુભ માટે ઉષા, તેમજ વિદ્વાન અને શક્તિશાળી બૃહસ્પતિ, વૃત્રને હરાવનાર, સોમ અને ધન આપનારા દેવોને પોકારીએ છીએ.
બ્રહ્મ ગામશ્વં જનયન્ત ઓષધીર્વનસ્પતીન્પૃથિવીં પર્વતાઁ અપઃ । સૂર્યં દિવિ રોહયન્તઃ સુદાનવ આર્યા વ્રતા વિસૃજન્તો અધિ ક્ષમિ
દેવોએ પ્રાર્થના, ગાય, ઘોડા, ઔષધિઓ, વનસ્પતિઓ, પૃથ્વી, પર્વતો અને જળો ઉત્પન્ન કર્યા; તેમણે સૂર્યને આકાશમાં ઊગાડ્યો, દયાળુ દેવોએ પૃથ્વી પર શ્રેષ્ઠ નિયમો વહાવી દીધા.
ભુજ્યુમંહસઃ પિપૃથો નિરશ્વિના શ્યાવં પુત્રં વધ્રિમત્યા અજિન્વતમ્ । કમદ્યુવં વિમદાયોહથુર્યુવં વિષ્ણાપ્વં વિશ્વકાયાવ સૃજથઃ
અશ્વિનીકુમારો, તમે ભુજ્યુને મુશ્કેલીમાંથી બચાવ્યા, વધ્રિમતીના કાળા પુત્રને લાવ્યા; તમે યુવાનોએ કામદ્યુના ઇચ્છામાં આનંદ માણ્યો અને સર્વરૂપ માટે વિષ્ણાપ્વને મુક્ત કર્યા.
પાવીરવી તન્યતુરેકપાદજો દિવો ધર્તા સિન્ધુરાપઃ સમુદ્રિયઃ । વિશ્વે દેવાસઃ શૃણવન્વચાંસિ મે સરસ્વતી સહ ધીભિઃ પુરંધ્યા
પાવીરવી, વીજળીના એક પગવાળા પુત્ર, આકાશના આધાર, નદી અને સમુદ્રમાં જન્મેલા; સર્વે દેવતાઓ, સરસ્વતી અને વિદ્વાન તથા દયાળુ પુરંદિ સાથે, મારી વાણી સાંભળો.