એવા દેવાઁ ઇન્દ્રો વિવ્યે નૄન્પ્ર ચ્યૌત્નેન મઘવા સત્યરાધાઃ । વિશ્વેત્તા તે હરિવઃ શચીવોઽભિ તુરાસઃ સ્વયશો ગૃણન્તિ
એ રીતે, દેવો, દયાળુ અને સાચા ઈન્દ્રે પોતાના પરાક્રમથી મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠતા મેળવી; હે હરિવ, શક્તિશાળી બધા, પોતાની શક્તિથી તારી મહિમા ગાય છે.
પ્ર વો મહે મન્દમાનાયાન્ધસોઽર્ચા વિશ્વાનરાય વિશ્વાભુવે । ઇન્દ્રસ્ય યસ્ય સુમખં સહો મહિ શ્રવો નૃમ્ણં ચ રોદસી સપર્યતઃ
મહાન અને અમૃત પાનમાં આનંદ માણનાર, સર્વને આવરી લેનારા, વિશ્વભુવને આપણે સ્તુતિ અર્પણ કરીએ; એ ઈન્દ્ર, જેમનું મહાન બળ અને યશ, જેમનું પરાક્રમ, પૃથ્વી અને આકાશે પણ પૂજાય છે.
સો ચિન્નુ સખ્યા નર્ય ઇન સ્તુતશ્ચર્કૃત્ય ઇન્દ્રો માવતે નરે । વિશ્વાસુ ધૂર્ષુ વાજકૃત્યેષુ સત્પતે વૃત્રે વાપ્સ્વભિ શૂર મન્દસે
મિત્રતાથી પ્રસન્ન થનાર અને સ્તુતિ પામનાર એ ઈન્દ્ર જ પુરુષોને સહાય કરે છે; દરેક કાર્યમાં, દરેક સ્પર્ધામાં, દરેક યુદ્ધમાં, હે વીર, તું આનંદ પામે છે.
કે તે નર ઇન્દ્ર યે ત ઇષે યે તે સુમ્નં સધન્યમિયક્ષાન્ । કે તે વાજાયાસુર્યાય હિન્વિરે કે અપ્સુ સ્વાસૂર્વરાસુ પૌંસ્યે
કયા એ પુરુષો છે, હે ઈન્દ્ર, જે તારી કૃપા માગે છે, જે તારી દયાળુતા અને સમૃદ્ધિ ઈચ્છે છે? કોણ તારી શક્તિ માટે, સ્વામીપદ માટે પ્રયત્ન કરે છે? કોણ પાણીમાં, શ્રેષ્ઠ ધનમાં, પુરુષાર્થમાં તને શોધે છે?
ભુવસ્ત્વમિન્દ્ર બ્રહ્મણા મહાન્ભુવો વિશ્વેષુ સવનેષુ યજ્ઞિયઃ । ભુવો નૄઁશ્ચ્યૌત્નો વિશ્વસ્મિન્ભરે જ્યેષ્ઠશ્ચ મન્ત્રો વિશ્વચર્ષણે
તુ, હે ઈન્દ્ર, પ્રાર્થનાથી મહાન છે; તું સર્વ યજ્ઞોમાં પૂજનીય છે; સર્વ સભામાં તું શ્રેષ્ઠ છે અને તારો ઉપદેશ સર્વ લોકોમાં સર્વોચ્ચ છે.
અવા નુ કં જ્યાયાન્યજ્ઞવનસો મહીં ત ઓમાત્રાં કૃષ્ટયો વિદુઃ । અસો નુ કમજરો વર્ધાશ્ચ વિશ્વેદેતા સવના તૂતુમા કૃષે
હવે મોટા યજ્ઞકર્તાઓ અમને રક્ષે; લોકો તારી વિશાળ મહિમા જાણે છે; આ અવિનાશી અને સતત વધતી મહિમા, આ બધાં હવન તારા માટે મેં તૈયાર કર્યા છે.
એતા વિશ્વા સવના તૂતુમા કૃષે સ્વયં સૂનો સહસો યાનિ દધિષે । વરાય તે પાત્રં ધર્મણે તના યજ્ઞો મન્ત્રો બ્રહ્મોદ્યતં વચઃ
આ બધા હવન તારા માટે મેં તૈયાર કર્યા છે, હે બળવાનના પુત્ર, જેને તું સ્વીકારી લીધા છે; તારી કૃપા માટે પાત્ર તૈયાર છે, વિધિ સ્થાપિત છે, સ્તુતિ, પ્રાર્થના અને ઉન્નત વાણી અર્પણ છે.
યે તે વિપ્ર બ્રહ્મકૃતઃ સુતે સચા વસૂનાં ચ વસુનશ્ચ દાવને । પ્ર તે સુમ્નસ્ય મનસા પથા ભુવન્મદે સુતસ્ય સોમ્યસ્યાન્ધસઃ
જે વિદ્વાન યજ્ઞ સમયે તારી સ્તુતિ રચે છે અને ધનદાન માટે પ્રયત્ન કરે છે, તેઓ તારી કૃપા માટે મનથી માર્ગે ચાલે છે અને સોમના આનંદ સુધી પહોંચે છે.
મહત્તદુલ્બં સ્થવિરં તદાસીદ્યેનાવિષ્ટિતઃ પ્રવિવેશિથાપઃ । વિશ્વા અપશ્યદ્બહુધા તે અગ્ને જાતવેદસ્તન્વો દેવ એકઃ
એ મહાન અને પ્રાચીન બીજ હતું, જેના દ્વારા તું જળમાં પ્રવેશ્યો; હે અગ્નિ, જાતવેદ, તું દેવોમાં એકલો, પોતાની અનેક રૂપોને જુદી જુદી રીતે જોયા.
કો મા દદર્શ કતમઃ સ દેવો યો મે તન્વો બહુધા પર્યપશ્યત્ । ક્વાહ મિત્રાવરુણા ક્ષિયન્ત્યગ્નેર્વિશ્વાઃ સમિધો દેવયાનીઃ
કોણે મને જોયો? એ કયો દેવ છે, જેને મારી અનેક રૂપો જોયા? હે અગ્નિ, મૈત્ર અને વરુણ ક્યાં વસે છે? તારી બધી દેવયાન અગ્નિ જ્યોતિઓ ક્યાં છે?
ઐચ્છામ ત્વા બહુધા જાતવેદઃ પ્રવિષ્ટમગ્ને અપ્સ્વોષધીષુ । તં ત્વા યમો અચિકેચ્ચિત્રભાનો દશાન્તરુષ્યાદતિરોચમાનમ્
અમે તને, હે જાતવેદ, અનેક રૂપે જોયો, તું જળ અને ઔષધિમાં પ્રવેશ્યો; યમ, અજોડ તેજવાળો, તને ઓળખી ગયો, જે દશ દિશા પાર તેજ પાથરે છે.
હોત્રાદહં વરુણ બિભ્યદાયં નેદેવ મા યુનજન્નત્ર દેવાઃ । તસ્ય મે તન્વો બહુધા નિવિષ્ટા એતમર્થં ન ચિકેતાહમગ્નિઃ
હું વરુણના ભયથી હોતૃત્વથી દૂર થયો; ત્યાં દેવોએ મને જોડ્યા નહીં; મારી અનેક રૂપો વિવિધ સ્થાનોમાં સ્થિર છે, પણ હું, અગ્નિ, એ અર્થ સમજ્યો નહીં.
એહિ મનુર્દેવયુર્યજ્ઞકામોઽરંકૃત્યા તમસિ ક્ષેષ્યગ્ને । સુગાન્પથઃ કૃણુહિ દેવયાનાન્વહ હવ્યાનિ સુમનસ્યમાનઃ
આવ, હે મનુ, યજ્ઞ ઇચ્છતા દેવને, અગ્નિને, યોગ્ય માર્ગે અંધકારમાંથી બહાર લેજે; દેવો માટે માર્ગ સરળ કર, હવન સમર્પિત મનથી પહોંચાડ.
અગ્નેઃ પૂર્વે ભ્રાતરો અર્થમેતં રથીવાધ્વાનમન્વાવરીવુઃ । તસ્માદ્ભિયા વરુણ દૂરમાયં ગૌરો ન ક્ષેપ્નોરવિજે જ્યાયાઃ
અગ્નિના પૂર્વજ ભાઈઓએ જેમ રથચાલક માર્ગે આગળ વધે તેમ, આ હેતુ માટે પ્રયત્ન કર્યો હતો. એથી, હે વરુણ, ભયના કારણે હું દૂર આવી ગયો છું, જેમ ધૂળિયો, જીતવામાં ન ઝડપાવનારો, દૂર રહે છે.
કુર્મસ્ત આયુરજરં યદગ્ને યથા યુક્તો જાતવેદો ન રિષ્યાઃ । અથા વહાસિ સુમનસ્યમાનો ભાગં દેવેભ્યો હવિષઃ સુજાત
હે અગ્નિ, અમે તારો આયુષ્ય કદી ન ખૂટે એવું કરીએ છીએ, જેથી તું, સર્વજ્ઞ, જોડાયેલો રહીને કદી ન નાશ પામે. પછી તું આનંદથી દેવતાઓને શ્રેષ્ઠ હવનનો ભાગ પહોંચાડે છે.
પ્રયાજાન્મે અનુયાજાઁશ્ચ કેવલાનૂર્જસ્વન્તં હવિષો દત્ત ભાગમ્ । ઘૃતં ચાપાં પુરુષં ચૌષધીનામગ્નેશ્ચ દીર્ઘમાયુરસ્તુ દેવાઃ
મને પ્રારંભ અને અંતના, શક્તિથી ભરેલા, હવનના ભાગો આપો. ઘી, પાણીનો સાર, ઔષધિઓનો રસ મળે અને હે અગ્નિ, દેવતાઓ તને દીર્ઘ આયુષ્ય આપે.
તવ પ્રયાજા અનુયાજાશ્ચ કેવલ ઊર્જસ્વન્તો હવિષઃ સન્તુ ભાગાઃ । તવાગ્ને યજ્ઞોઽયમસ્તુ સર્વસ્તુભ્યં નમન્તાં પ્રદિશશ્ચતસ્રઃ
હે અગ્નિ, તારા પ્રારંભ અને અંતના હવનના ભાગો શક્તિશાળી રહે. આ આખો યજ્ઞ તારો જ હોય અને ચારેય દિશાઓ તને વંદન કરે.
વિશ્વે દેવાઃ શાસ્તન મા યથેહ હોતા વૃતો મનવૈ યન્નિષદ્ય । પ્ર મે બ્રૂત ભાગધેયં યથા વો યેન પથા હવ્યમા વો વહાનિ
બધા દેવતાઓ, અહીં મને શીખવો, જેમ પસંદ કરેલો હોતા યજ્ઞ માટે બેઠો છે. મને મારું યોગ્ય હક્ક કહો, જેથી હું તમારી પસંદગીના માર્ગે તમારું હવન પહોંચાડી શકું.
અહં હોતા ન્યસીદં યજીયાન્વિશ્વે દેવા મરુતો મા જુનન્તિ । અહરહરશ્વિનાધ્વર્યવં વાં બ્રહ્મા સમિદ્ભવતિ સાહુતિર્વામ્
હું હોતા તરીકે યજ્ઞ માટે બેઠો છું; બધા દેવતાઓ અને મરુતોએ મને સહારો આપ્યો છે. રોજે રોજ, હે અશ્વિનીકુમારો, તમારો પુજારી હવન અર્પણ કરે છે અને આ હવન તમને સમર્પિત થાય છે.
અયં યો હોતા કિરુ સ યમસ્ય કમપ્યૂહે યત્સમઞ્જન્તિ દેવાઃ । અહરહર્જાયતે માસિમાસ્યથા દેવા દધિરે હવ્યવાહમ્
જે હોતા હોય, તેને યમ પાસે લઈ જવાય છે; દેવતાઓ જે પસંદ કરે છે, તે વિચાર કરે છે. રોજે રોજ તે જન્મે છે, મહિને મહિને, જેમ દેવોએ હવન વહન કરનારને સ્થાપિત કર્યો છે.
માં દેવા દધિરે હવ્યવાહમપમ્લુક્તં બહુ કૃચ્છ્રા ચરન્તમ્ । અગ્નિર્વિદ્વાન્યજ્ઞં નઃ કલ્પયાતિ પઞ્ચયામં ત્રિવૃતં સપ્તતન્તુમ્
દેવોએ મને હવન વહન કરનાર તરીકે નિમાવ્યો છે, જે કદી થાકતો નથી અને અનેક મુશ્કેલીઓમાં પણ ચાલે છે. અગ્નિ, સર્વજ્ઞ, અમારો યજ્ઞ પાંચ ભાગ, ત્રણ ભાગ અને સાત તાંતુઓથી સુયોજિત કરે છે.
આ વો યક્ષ્યમૃતત્વં સુવીરં યથા વો દેવા વરિવઃ કરાણિ । આ બાહ્વોર્વજ્રમિન્દ્રસ્ય ધેયામથેમા વિશ્વાઃ પૃતના જયાતિ
હું તમારા માટે અમરત્વ અને વિરતા મેળવવા માગું છું, જેથી, હે દેવતાઓ, હું તમારા માટે વિશાળ માર્ગ બનાવી શકું. હું ઇન્દ્રનું વજ્ર તમારા હાથમાં મૂકી દઉં અને એથી તમે બધી લડાઈઓ જીતી શકો.
ત્રીણિ શતા ત્રી સહસ્રાણ્યગ્નિં ત્રિંશચ્ચ દેવા નવ ચાસપર્યન્ । ઔક્ષન્ઘૃતૈરસ્તૃણન્બર્હિરસ્મા આદિદ્ધોતારં ન્યસાદયન્ત
ત્રણસો અને ત્રણ હજાર દેવતાઓ અને વધુ ઓગણચાલીસે અગ્નિની પૂજા કરી; તેમણે ઘીથી અભિષેક કર્યો, દર્ભી પાથરી અને પછી તેને હોતા તરીકે બેસાડ્યો.
યમૈચ્છામ મનસા સોઽયમાગાદ્યજ્ઞસ્ય વિદ્વાન્પરુષશ્ચિકિત્વાન્ । સ નો યક્ષદ્દેવતાતા યજીયાન્નિ હિ ષત્સદન્તરઃ પૂર્વો અસ્મત્
જેને અમે મનથી ઇચ્છ્યો હતો, એ જ આવી ગયો છે, યજ્ઞમાં પંડિત અને વિધિમાં કુશળ. તે સર્વોપયુક્ત દેવતાસ્વીકાર આપો, કારણ કે જે હાજર છે, તે અમથી દૂર નથી.
અરાધિ હોતા નિષદા યજીયાનભિ પ્રયાંસિ સુધિતાનિ હિ ખ્યત્ । યજામહૈ યજ્ઞિયાન્હન્ત દેવાઁ ઈળામહા ઈડ્યાઁ આજ્યેન
હોતાર, સર્વોપયુક્ત, અહીં બેસે; સારી રીતે તૈયાર કરેલા હવન પ્રગટ થાય. ચાલો, દેવતાઓ, આપણે તમને ઘીથી પૂજીએ અને સ્તુતિ કરીએ.
સાધ્વીમકર્દેવવીતિં નો અદ્ય યજ્ઞસ્ય જિહ્વામવિદામ ગુહ્યામ્ । સ આયુરાગાત્સુરભિર્વસાનો ભદ્રામકર્દેવહૂતિં નો અદ્ય
આજે તમે અમારી પ્રાર્થના સફળ કરી, હે દેવતાઓ; અમે યજ્ઞની ગુપ્ત જીભ શોધી લીધી. તે સુગંધથી ભરેલો, આયુષ્ય લાવતો આવ્યો છે; આજે તમે અમારી પ્રાર્થના શુભ કરી, હે દેવતાઓ.
તદદ્ય વાચઃ પ્રથમં મસીય યેનાસુરાઁ અભિ દેવા અસામ । ઊર્જાદ ઉત યજ્ઞિયાસઃ પઞ્ચ જના મમ હોત્રં જુષધ્વમ્
આજે હું એ પહેલું વચન બોલું, જેના દ્વારા દેવોએ અસુરોને જીત્યા હતા. શક્તિથી પોષિત, પૂજનીય પાંચ જાતિઓ, મારા હવનને સ્વીકારો.
પઞ્ચ જના મમ હોત્રં જુષન્તાં ગોજાતા ઉત યે યજ્ઞિયાસઃ । પૃથિવી નઃ પાર્થિવાત્પાત્વંહસોઽન્તરિક્ષં દિવ્યાત્પાત્વસ્માન્
પાંચ જાતિઓ, ગાયમાંથી જન્મેલા અને પૂજનીય, મારા હવનને સ્વીકારો. પૃથ્વી અમને પૃથ્વીથી થતા દુઃખથી બચાવે, અને અંતરિક્ષ તથા આકાશ ઉપરથી રક્ષે.
તન્તું તન્વન્રજસો ભાનુમન્વિહિ જ્યોતિષ્મતઃ પથો રક્ષ ધિયા કૃતાન્ । અનુલ્બણં વયત જોગુવામપો મનુર્ભવ જનયા દૈવ્યં જનમ્
આકાશના તેજને અનુસરી તાંતુ વણો; બુદ્ધિથી બનેલા પ્રકાશમય માર્ગોનું રક્ષણ કરો. તૂટ્યા વિના વણો, હે જળો, અમારો રક્ષણ કરો; મનુ જેવા બની, દૈવી જાતિ ઉત્પન્ન કરો.
અક્ષાનહો નહ્યતનોત સોમ્યા ઇષ્કૃણુધ્વં રશના ઓત પિંશત । અષ્ટાવન્ધુરં વહતાભિતો રથં યેન દેવાસો અનયન્નભિ પ્રિયમ્
યોક ખોલો, હે સોમયુક્તો, પટ્ટા ઢીલા કરો, દોરડા ઉકેલો અને સીધા કરો. આઠ ચક્રી રથને ચારે બાજુ લઈ જાઓ, જેના દ્વારા દેવોએ પોતાના પ્રિયને નજીક લાવ્યા હતા.