નિત્યશ્ચાકન્યાત્સ્વપતિર્દમૂના યસ્મા ઉ દેવઃ સવિતા જજાન । ભગો વા ગોભિરર્યમેમનજ્યાત્સો અસ્મૈ ચારુશ્છદયદુત સ્યાત્
જેને દેવ સવિતાએ જન્મ આપ્યો છે, તે હંમેશા યુવાન, ઘરનો માલિક અને સ્વયં સંયમી છે. ભગ અથવા અર્યમાન તેને ગાયોથી વંચિત ન કરે; તે સુંદરતાથી ઢંકાઈ જાય અને એવું જ થાય.
ઇયં સા ભૂયા ઉષસામિવ ક્ષા યદ્ધ ક્ષુમન્તઃ શવસા સમાયન્ । અસ્ય સ્તુતિં જરિતુર્ભિક્ષમાણા આ નઃ શગ્માસ ઉપ યન્તુ વાજાઃ
આ ધરતી ઉષા જેવી સમૃદ્ધ બને, જ્યારે શક્તિશાળી લોકો એકત્ર થાય. આ ગાયકની સ્તુતિની ઇચ્છા રાખીને, ઝડપી ઇનામો અમારી પાસે આવે.
અસ્યેદેષા સુમતિઃ પપ્રથાનાભવત્પૂર્વ્યા ભૂમના ગૌઃ । અસ્ય સનીળા અસુરસ્ય યોનૌ સમાન આ ભરણે બિભ્રમાણાઃ
તેની કૃપા વ્યાપી ગઈ છે, પ્રાચીન અને વિશાળ ગાય જેવી. આ સ્વામીના ઘરમાં, સાથીઓ એકસાથે રહે છે અને સમાન જીવન નિર્વાહ કરે છે.
કિં સ્વિદ્વનં ક ઉ સ વૃક્ષ આસ યતો દ્યાવાપૃથિવી નિષ્ટતક્ષુઃ । સંતસ્થાને અજરે ઇતઊતી અહાનિ પૂર્વીરુષસો જરન્ત
કયું વન હતું અને કયું વૃક્ષ હતું, જેમાંથી આકાશ અને ધરતી રચાઈ? તેઓ અડગ અને અક્ષય છે, મજબૂત આધાર ધરાવે છે; અનેક દિવસો અને ઉષાઓ વીતી ગઈ છે.
નૈતાવદેના પરો અન્યદસ્ત્યુક્ષા સ દ્યાવાપૃથિવી બિભર્તિ । ત્વચં પવિત્રં કૃણુત સ્વધાવાન્યદીં સૂર્યં ન હરિતો વહન્તિ
આથી આગળ કંઈ નથી, કંઈ મોટું નથી; વાછરડો આકાશ અને ધરતીને ધારણ કરે છે. સ્વયં નિર્ભર લોકો ચામડી અને છાણણી બનાવે છે અને તેજસ્વી લોકો સૂર્યને ઘોડા જેવી વહેંચે છે.
સ્તેગો ન ક્ષામત્યેતિ પૃથ્વીં મિહં ન વાતો વિ હ વાતિ ભૂમ । મિત્રો યત્ર વરુણો અજ્યમાનોઽગ્નિર્વને ન વ્યસૃષ્ટ શોકમ્
વાછરડાની જેમ, તે ધરતીથી ક્યારેય થાકતો નથી; પવનની જેમ, તે જગતમાં સ્વતંત્રપણે ફરતો રહે છે. જ્યાં મિત્ર અને વરુણની પૂજા થાય છે, અને અગ્નિ, વનમાં અગ્નિ જેવી, પોતાની તાપ છોડી નથી.
સ્તરીર્યત્સૂત સદ્યો અજ્યમાના વ્યથિરવ્યથીઃ કૃણુત સ્વગોપા । પુત્રો યત્પૂર્વઃ પિત્રોર્જનિષ્ટ શમ્યાં ગૌર્જગાર યદ્ધ પૃચ્છાન્
જ્યારે રથચાલક ઝડપથી ઘોડાં હાંકે છે, ત્યારે તે ચંચળને સ્થિર કરે છે અને પોતાના લોકોની રક્ષા કરે છે. જ્યારે પુત્ર માતા-પિતાથી પહેલાં જન્મે છે, ત્યારે ગાય ધીમે ધીમે રંભે છે જ્યારે વાછરડાં પૂછાય છે.
ઉત કણ્વં નૃષદઃ પુત્રમાહુરુત શ્યાવો ધનમાદત્ત વાજી । પ્ર કૃષ્ણાય રુશદપિન્વતોધરૃતમત્ર નકિરસ્મા અપીપેત્
કેટલાક કહે છે કે કણ્વ માનવપુત્ર છે, અને શ્યાવ વિજયી બનીને ધન મેળવે છે. તેજસ્વી લોકો અંધકારવાળાને આપે છે; આ વિષયમાં અમને કોઈએ પછાડ્યા નથી.
પ્ર સુ ગ્મન્તા ધિયસાનસ્ય સક્ષણિ વરેભિર્વરાઁ અભિ ષુ પ્રસીદતઃ । અસ્માકમિન્દ્ર ઉભયં જુજોષતિ યત્સોમ્યસ્યાન્ધસો બુબોધતિ
ઉત્સાહી અને બુદ્ધિશાળી લોકો શ્રેષ્ઠ દાન લઈને આવે, આનંદથી. હે ઇન્દ્ર, જ્યારે તમે સોમરસનો સ્વાદ લો, ત્યારે તમે બંનેથી પ્રસન્ન થાઓ.
વીન્દ્ર યાસિ દિવ્યાનિ રોચના વિ પાર્થિવાનિ રજસા પુરુષ્ટુત । યે ત્વા વહન્તિ મુહુરધ્વરાઁ ઉપ તે સુ વન્વન્તુ વગ્વનાઁ અરાધસઃ
હે ઇન્દ્ર, તમે આકાશના તેજસ્વી પ્રદેશો અને પૃથ્વીના વિસ્તારોમાં વિહાર કરો છો, હે બહુ વખાણેલા. જે લોકો યજ્ઞમાં તમને વહેંચે છે, તેઓ મજબૂત અવાજથી તમને પ્રસન્ન કરે અને દુશ્મનને દૂર કરે.
તદિન્મે છન્ત્સદ્વપુષો વપુષ્ટરં પુત્રો યજ્જાનં પિત્રોરધીયતિ । જાયા પતિં વહતિ વગ્નુના સુમત્પુંસ ઇદ્ભદ્રો વહતુઃ પરિષ્કૃતઃ
મારે માટે એ મહાન આનંદદાયક બને, જ્યારે પુત્ર માતા-પિતાની વિદ્યા શીખે. પત્ની ઉત્સાહથી પતિને સહારે છે; સુંદર રીતે સજ્જ, સારા દંપતી સુખ લાવે.
તદિત્સધસ્થમભિ ચારુ દીધય ગાવો યચ્છાસન્વહતું ન ધેનવઃ । માતા યન્મન્તુર્યૂથસ્ય પૂર્વ્યાભિ વાણસ્ય સપ્તધાતુરિજ્જનઃ
એ જ એ સ્થાન છે, જે ચારે બાજુ તેજથી ભરેલું છે, જ્યાં ગાયો, દૂધ આપતી ગાય જેવી, જોડાવા તૈયાર ઊભી છે. જ્યારે ઝુંડની માતા, પ્રાચીન, સાત પ્રકારની વાણી ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્ર વોઽચ્છા રિરિચે દેવયુષ્પદમેકો રુદ્રેભિર્યાતિ તુર્વણિઃ । જરા વા યેષ્વમૃતેષુ દાવને પરિ વ ઊમેભ્યઃ સિઞ્ચતા મધુ
હું તમને દેવો માટે યોગ્ય નિવાસ જણાવ્યો છે; તુર્વણી એકલા રુદ્રો સાથે જાય છે. જો તેઓમાં વૃદ્ધાવસ્થા કે મૃત્યુ હોય, તો આ જ્યોત્સ્નાઓ માટે મધ વહાવો.
નિધીયમાનમપગૂળ્હમપ્સુ પ્ર મે દેવાનાં વ્રતપા ઉવાચ । ઇન્દ્રો વિદ્વાઁ અનુ હિ ત્વા ચચક્ષ તેનાહમગ્ને અનુશિષ્ટ આગામ્
પાણીમાં છુપાયેલું અને રાખેલું રહસ્ય, દેવોના નિયમના રક્ષકે મને કહ્યું. ઇન્દ્રે જાણીને તમને સમજાવ્યું છે; એ શિક્ષાથી, હે અગ્નિ, હું આવ્યો છું.
અક્ષેત્રવિત્ક્ષેત્રવિદં હ્યપ્રાટ્ સ પ્રૈતિ ક્ષેત્રવિદાનુશિષ્ટઃ । એતદ્વૈ ભદ્રમનુશાસનસ્યોત સ્રુતિં વિન્દત્યઞ્જસીનામ્
જેને ખેતરનું જ્ઞાન નથી, પણ ખેતર જાણનારની માર્ગદર્શનથી ચાલે છે, તે ખેતરજ્ઞ દ્વારા શીખવાઈને આગળ વધે છે. આ શિક્ષાનો સારો લાભ છે અને તે સીધા માર્ગને પામે છે.
અદ્યેદુ પ્રાણીદમમન્નિમાહાપીવૃતો અધયન્માતુરૂધઃ । એમેનમાપ જરિમા યુવાનમહેળન્વસુઃ સુમના બભૂવ
આજે જીવંત મનુષ્યે આ ભોજન કર્યું છે; માતાની પોષણથી તે તૃપ્ત અને મોટો થયો છે. યુવાન હોવા છતાં વૃદ્ધાવસ્થા આવી ગઈ છે; દયાળુ અને સારા મનવાળો થાકી ગયો છે.
એતાનિ ભદ્રા કલશ ક્રિયામ કુરુશ્રવણ દદતો મઘાનિ । દાન ઇદ્વો મઘવાનઃ સો અસ્ત્વયં ચ સોમો હૃદિ યં બિભર્મિ
આ શુભ કર્મો કરીએ, કુરુશ્રવણ, અને ધનનો દાન કરીએ. દયાળુ દાતા હંમેશા દાન આપતા રહે, અને જે સોમ હું હૃદયમાં ધારણ કરું છું, તે પણ એવો જ રહે.
પ્ર મા યુયુજ્રે પ્રયુજો જનાનાં વહામિ સ્મ પૂષણમન્તરેણ । વિશ્વે દેવાસો અધ મામરક્ષન્દુઃશાસુરાગાદિતિ ઘોષ આસીત્
કોઈએ મને લોકોમાં બાંધ્યો નથી; હું પૂષણ વિના પણ આગળ વધ્યો છું. બધા દેવતાઓ મને રક્ષા કરે, કારણ કે દુષ્ટોની ચીસ ઉઠી છે.
સં મા તપન્ત્યભિતઃ સપત્નીરિવ પર્શવઃ । નિ બાધતે અમતિર્નગ્નતા જસુર્વેર્ન વેવીયતે મતિઃ
મારા ચારે બાજુ દુશ્મનો મને દુઃખ આપે છે, જાણે સ્પર્ધક સ્ત્રીઓ જેવી. બેધારીપણું મને દબાવે છે; નગ્નતા લાજ લાવે છે અને મારું મન ડરથી કાંપે છે, જેમ ધ્રુજતું ઘોડું.
મૂષો ન શિશ્ના વ્યદન્તિ માધ્ય સ્તોતારં તે શતક્રતો । સકૃત્સુ નો મઘવન્નિન્દ્ર મૃળયાધા પિતેવ નો ભવ
મૂષકાઓ જેમ અંગ કાપે છે, એ રીતે, શતશક્તિમાન ઇન્દ્ર, તેઓ તમારા ગાયકને પીડાવે છે. હે દયાળુ ઇન્દ્ર, એકવાર તો કૃપા કરો; પિતાની જેમ અમારી સંભાળ લો.
કુરુશ્રવણમાવૃણિ રાજાનં ત્રાસદસ્યવમ્ । મંહિષ્ઠં વાઘતામૃષિઃ
હું કુરુશ્રવણ રાજા, ત્રાસદસ્યુને, દયાળુઓમાં સૌથી શક્તિશાળી ઋષિ તરીકે પસંદ કરું છું.
યસ્ય મા હરિતો રથે તિસ્રો વહન્તિ સાધુયા । સ્તવૈ સહસ્રદક્ષિણે
જેના રથને ત્રણ સુંદર ઘોડા ખેંચે છે અને સારી રીતે ચલાવવામાં આવે છે, અને જેના માટે હજારો દાનવાળી યજ્ઞમાં સ્તુતિ થાય છે.
યસ્ય પ્રસ્વાદસો ગિર ઉપમશ્રવસઃ પિતુઃ । ક્ષેત્રં ન રણ્વમૂચુષે
જેની મીઠી વાણી ઉપમશ્રવસના પિતા જેવી છે, એણે પોતાના ક્ષેત્રને સમૃદ્ધ જાહેર કર્યું છે.
અધિ પુત્રોપમશ્રવો નપાન્મિત્રાતિથેરિહિ । પિતુષ્ટે અસ્મિ વન્દિતા
મિત્રાતિથીના વંશજ પુત્ર ઉપમશ્રવસને હું બોલાવું છું; હું એના પિતાનું સન્માન કરનાર છું.
યદીશીયામૃતાનામુત વા મર્ત્યાનામ્ । જીવેદિન્મઘવા મમ
જો હું અમર દેવતાઓ કે મરતાં મનુષ્યો પર પણ રાજ કરી શકું, તો દયાળુ એ મારા માટે જીવે.
ન દેવાનામતિ વ્રતં શતાત્મા ચન જીવતિ । તથા યુજા વિ વાવૃતે
દેવતાઓના નિયમથી કોઈ બચી શકતું નથી; શતજન્મા પણ જીવતો નથી. એ રીતે, એ બંધનથી દરેક અલગ પડે છે.
પ્રાવેપા મા બૃહતો માદયન્તિ પ્રવાતેજા ઇરિણે વર્વૃતાનાઃ । સોમસ્યેવ મૌજવતસ્ય ભક્ષો વિભીદકો જાગૃવિર્મહ્યમચ્છાન્
મજબૂત વિભીદકના પાંદડાંથી બનેલા પાંસા મને ઉત્સાહિત કરે છે; સુકા મેદાન પર ફેંકાય છે ત્યારે મને આનંદ આપે છે. મુજવતના સોમના સ્વાદિષ્ટ ભોજન જેવી, જીવંત પાંસા મને જાગૃત કરે છે.
ન મા મિમેથ ન જિહીળ એષા શિવા સખિભ્ય ઉત મહ્યમાસીત્ । અક્ષસ્યાહમેકપરસ્ય હેતોરનુવ્રતામપ જાયામરોધમ્
એણે મને ક્યારેય ધિક્કાર્યો નથી કે દૂર કર્યો નથી; એ મારા મિત્રો અને મને સ્નેહભરી રહી છે. એક પાંસાની લાલચમાં, હું મારી ભક્તિભરી પત્નીને છોડી દીધી અને એને રડાવી.
દ્વેષ્ટિ શ્વશ્રૂરપ જાયા રુણદ્ધિ ન નાથિતો વિન્દતે મર્ડિતારમ્ । અશ્વસ્યેવ જરતો વસ્ન્યસ્ય નાહં વિન્દામિ કિતવસ્ય ભોગમ્
સાસુએ વહૂને દુઃખ આપ્યું, એને રોકી રાખે છે; ગરીબને કોઈ આશ્રય આપતું નથી. જેમ જૂનું ઘોડું કામથી થાકી જાય છે, એમ હું પણ જુગારીના જીતમાં આનંદ નથી પામતો.
અન્યે જાયાં પરિ મૃશન્ત્યસ્ય યસ્યાગૃધદ્વેદને વાજ્યક્ષઃ । પિતા માતા ભ્રાતર એનમાહુર્ન જાનીમો નયતા બદ્ધમેતમ્
બીજાઓ એ જુગારીની પત્નીને સ્પર્શે છે, કારણ કે પાંસાની લાલચે એ બેધાન થાય છે. પિતા, માતા અને ભાઈઓ કહે છે: 'આ અમારો નથી; એને બાંધીને લઈ જાવ.'