યં ત્વા જનાસો અભિ સંચરન્તિ ગાવ ઉષ્ણમિવ વ્રજં યવિષ્ઠ । દૂતો દેવાનામસિ મર્ત્યાનામન્તર્મહાઁશ્ચરસિ રોચનેન
જેને લોકો, ગાયોની જેમ ગરમ વાડે આવે છે, હે યુવાન; તું દેવો અને મનુષ્યોનો દૂત છે, મહાન પ્રકાશોમાં તું ફરતો રહે છે.
શિશું ન ત્વા જેન્યં વર્ધયન્તી માતા બિભર્તિ સચનસ્યમાના । ધનોરધિ પ્રવતા યાસિ હર્યઞ્જિગીષસે પશુરિવાવસૃષ્ટઃ
માતા તને બાળકની જેમ ઉછેરે છે, તને સંગી બનવા ઇચ્છે છે; તું નદીના પ્રવાહમાં ઉત્સાહી અને પ્રયત્નશીલ ચાલે છે, પશુની જેમ મુક્ત થાય છે.
મૂરા અમૂર ન વયં ચિકિત્વો મહિત્વમગ્ને ત્વમઙ્ગ વિત્સે । શયે વવ્રિશ્ચરતિ જિહ્વયાદન્રેરિહ્યતે યુવતિં વિશ્પતિઃ સન્
અમે મૂર્ખ નથી, પણ સમજદાર છીએ; હે અગ્નિ, તારી મહાનતાને જાણીએ છીએ; તું વાડામાં શયન કરે છે, જીભથી ફરતો રહે છે, ઘરપતિ યુવાન સ્ત્રી પાસે પહોંચે છે.
કૂચિજ્જાયતે સનયાસુ નવ્યો વને તસ્થૌ પલિતો ધૂમકેતુઃ । અસ્નાતાપો વૃષભો ન પ્ર વેતિ સચેતસો યં પ્રણયન્ત મર્તાઃ
તે ઘરોઘરમાં જન્મે છે, નવો છે, વનમાં ધૂમ્રપતાકા બની ઊભો રહે છે; અતૃપ્ત વાછરડાની જેમ આગળ વધે છે, સમજદાર મનુષ્યો તેને માર્ગદર્શન આપે છે.
તનૂત્યજેવ તસ્કરા વનર્ગૂ રશનાભિર્દશભિરભ્યધીતામ્ । ઇયં તે અગ્ને નવ્યસી મનીષા યુક્ષ્વા રથં ન શુચયદ્ભિરઙ્ગૈઃ
શરીર ચોરની જેમ, વનમાં છુપાયેલો, દસ પટ્ટીઓથી બંધાયેલો; હે અગ્નિ, આ તારો નવો વિચાર છે, તેજસ્વી ભાગોથી રથને જોડ.
બ્રહ્મ ચ તે જાતવેદો નમશ્ચેયં ચ ગીઃ સદમિદ્વર્ધની ભૂત્ । રક્ષા ણો અગ્ને તનયાનિ તોકા રક્ષોત નસ્તન્વો અપ્રયુચ્છન્
પ્રાર્થના અને વંદન તને, સર્વજ્ઞ, અને આ ગાન સદા પોષક રહે; હે અગ્નિ, અમારા સંતાન અને વંશને રક્ષા કર, અમારું શરીર સતત સુરક્ષિત રાખ.
એકઃ સમુદ્રો ધરુણો રયીણામસ્મદ્ધૃદો ભૂરિજન્મા વિ ચષ્ટે । સિષક્ત્યૂધર્નિણ્યોરુપસ્થ ઉત્સસ્ય મધ્યે નિહિતં પદં વેઃ
એક સમુદ્ર, ધનનો આધાર, આપણા હૃદયમાંથી અનેક જન્મોનો દર્શન કરે છે; તે જડબાંની ગતિ કરે છે, સ્ત્રોતના કોળમાં પક્ષીનો માર્ગ નિર્ધારિત કરે છે.
સમાનં નીળં વૃષણો વસાનાઃ સં જગ્મિરે મહિષા અર્વતીભિઃ । ઋતસ્ય પદં કવયો નિ પાન્તિ ગુહા નામાનિ દધિરે પરાણિ
એકસરખા વસ્ત્રધારી વાછરડા, ઘોડીઓ સાથે જોડાય છે; કવિઓ સત્યના માર્ગની રક્ષા કરે છે, ગુપ્ત રીતે દૂરના નામો રાખે છે.
ઋતાયિની માયિની સં દધાતે મિત્વા શિશું જજ્ઞતુર્વર્ધયન્તી । વિશ્વસ્ય નાભિં ચરતો ધ્રુવસ્ય કવેશ્ચિત્તન્તું મનસા વિયન્તઃ
સત્ય અને માયા એક થાય છે, તેઓ બાળકને જન્મ આપે છે અને ઉછેરે છે; સર્વના કેન્દ્રમાં ફરતા, કવિઓ મનથી તાંતણું વણે છે.
ઋતસ્ય હિ વર્તનયઃ સુજાતમિષો વાજાય પ્રદિવઃ સચન્તે । અધીવાસં રોદસી વાવસાને ઘૃતૈરન્નૈર્વાવૃધાતે મધૂનામ્
સત્યના માર્ગે, સુજાત અર્પણો શક્તિ માટે સ્વર્ગથી જોડાય છે; આ બંને જગત ઘી અને મધથી પોષાય છે.
સપ્ત સ્વસૄરરુષીર્વાવશાનો વિદ્વાન્મધ્વ ઉજ્જભારા દૃશે કમ્ । અન્તર્યેમે અન્તરિક્ષે પુરાજા ઇચ્છન્વવ્રિમવિદત્પૂષણસ્ય
જાણકાર એ ઇચ્છા રાખી કે તેને જોવામાં આવે, એણે મધથી વહેતી સાત બહેનો, એટલે કે નદીઓ, મુક્ત કરી. એણે શોધી અને અંતરિક્ષના મધ્યમાં, જૂની છુપાયેલી જગ્યા, પુષણનું રહસ્ય શોધી કાઢ્યું.
સપ્ત મર્યાદાઃ કવયસ્તતક્ષુસ્તાસામેકામિદભ્યંહુરો ગાત્ । આયોર્હ સ્કમ્ભ ઉપમસ્ય નીળે પથાં વિસર્ગે ધરુણેષુ તસ્થૌ
કવિઓએ સાત સીમાઓ ઊભી કરી છે; તેમાંની એક એવી છે કે જેને પાર કરવી અઘરી છે. લોખંડનો થાંભલો ઊંડા આધાર પર, અનેક માર્ગોના વિસ્તારે, મજબૂતીથી ઉભો છે.
અસચ્ચ સચ્ચ પરમે વ્યોમન્દક્ષસ્ય જન્મન્નદિતેરુપસ્થે । અગ્નિર્હ નઃ પ્રથમજા ઋતસ્ય પૂર્વ આયુનિ વૃષભશ્ચ ધેનુઃ
સત્ય અને અસત્ય બંને પરમ આકાશમાં, અદિતિના ગર્ભમાં અને દક્ષના જન્મ સમયે હતા. અમારે માટે અગ્નિ એ ઋતનો પહેલો જન્મેલો, જુનો વાછરડો અને ગાય છે.
અયં સ યસ્ય શર્મન્નવોભિરગ્નેરેધતે જરિતાભિષ્ટૌ । જ્યેષ્ઠેભિર્યો ભાનુભિરૃષૂણાં પર્યેતિ પરિવીતો વિભાવા
આ એ છે, જેના આશ્રયમાં, નવી સ્તુતિઓથી, ગાયક અગ્નિના આશીર્વાદથી મજબૂત બને છે; જે ઋષિઓના મહાન પ્રકાશથી ઘેરાયેલો, ચમકતો ફરતો રહે છે.
યો ભાનુભિર્વિભાવા વિભાત્યગ્નિર્દેવેભિરૃતાવાજસ્રઃ । આ યો વિવાય સખ્યા સખિભ્યોઽપરિહ્વૃતો અત્યો ન સપ્તિઃ
જે પોતાના કિરણોથી તેજસ્વી બને છે, એ અગ્નિ દેવતાઓ સાથે સદા સત્ય છે; જે થાક્યા વિના મિત્રોમાં મિત્રતા ફેલાવે છે, જેમ ઘોડાઓમાં દોડવીર દોડે છે.
ઈશે યો વિશ્વસ્યા દેવવીતેરીશે વિશ્વાયુરુષસો વ્યુષ્ટૌ । આ યસ્મિન્મના હવીંષ્યગ્નાવરિષ્ટરથ સ્કભ્નાતિ શૂષૈઃ
જે સર્વ દેવસહાયનો સ્વામી છે, જે સૌ જીવને ઉષા સમયે સંભાળે છે, જેમાં, હે અગ્નિ, મનથી હવન સામગ્રી અર્પણ થાય છે, એ શ્રેષ્ઠ રથચાલક છે અને પોતાની શક્તિથી બધું સંભાળે છે.
શૂષેભિર્વૃધો જુષાણો અર્કૈર્દેવાઁ અચ્છા રઘુપત્વા જિગાતિ । મન્દ્રો હોતા સ જુહ્વા યજિષ્ઠઃ સમ્મિશ્લો અગ્નિરા જિઘર્તિ દેવાન્
શક્તિથી વધેલો, સ્તુતિઓમાં આનંદ પામતો, એ દેવતાઓ તરફ ઝડપથી જાય છે, હવન માટે ઉત્સુક છે. સૌમ્ય હોત્ર, શ્રેષ્ઠ યજમાન, અગ્નિ દેવતાઓ સાથે ભળી હવન સ્વીકારે છે.
તમુસ્રામિન્દ્રં ન રેજમાનમગ્નિં ગીર્ભિર્નમોભિરા કૃણુધ્વમ્ । આ યં વિપ્રાસો મતિભિર્ગૃણન્તિ જાતવેદસં જુહ્વં સહાનામ્
એ અગ્નિને વાણી અને નમનથી સન્માન આપો, જેમ ઇન્દ્રને આપો છો, જે હંમેશા વિજયી છે. જેને વિદ્વાનો પોતાના વિચારોથી ગાય છે, સર્વજ્ઞાની, બળવાન અને હવન સાથે છે.
સં યસ્મિન્વિશ્વા વસૂનિ જગ્મુર્વાજે નાશ્વાઃ સપ્તીવન્ત એવૈઃ । અસ્મે ઊતીરિન્દ્રવાતતમા અર્વાચીના અગ્ન આ કૃણુષ્વ
જેમાં સર્વ ધન-સંપત્તિ ભેગી થઈ છે, જેમ સાત લગામવાળા ઘોડાઓ સ્પર્ધામાં જોડાય છે; હે અગ્નિ, અમને ઇન્દ્ર અને વાયુ જેવી શ્રેષ્ઠ સહાયતા આપ, એ સહાય અમારું નજીક લાવ.
અધા હ્યગ્ને મહ્ના નિષદ્યા સદ્યો જજ્ઞાનો હવ્યો બભૂથ । તં તે દેવાસો અનુ કેતમાયન્નધાવર્ધન્ત પ્રથમાસ ઊમાઃ
પછી, હે અગ્નિ, તારી મહાનતાથી, બેસીને, તું જન્મતાની સાથે જ હવન બની ગયો. દેવતાઓએ તારા સંકેતને અનુસરી, અને પ્રથમ માતાઓએ તને વધાર્યો.
સ્વસ્તિ નો દિવો અગ્ને પૃથિવ્યા વિશ્વાયુર્ધેહિ યજથાય દેવ । સચેમહિ તવ દસ્મ પ્રકેતૈરુરુષ્યા ણ ઉરુભિર્દેવ શંસૈઃ
હે અગ્નિ, અમને આકાશ અને પૃથ્વીથી કલ્યાણ આપ; યજ્ઞ માટે સર્વ જીવન આપ, હે દેવ. તારી અદ્ભુત બુદ્ધિથી અમને જોડ, અને તારી વિશાળ આશીર્વાદથી અમને પ્રસન્નતા આપ.
ઇમા અગ્ને મતયસ્તુભ્યં જાતા ગોભિરશ્વૈરભિ ગૃણન્તિ રાધઃ । યદા તે મર્તો અનુ ભોગમાનડ્વસો દધાનો મતિભિઃ સુજાત
આ વિચારો, હે અગ્નિ, તારા માટે જન્મેલા, તને ગાય છે અને ગાય-ઘોડા રૂપે ફળ આપે છે. જ્યારે કોઈ મનુષ્ય, હે દયાળુ, તારા આનંદમાં ભાગ લે છે, વિચારોથી તને આધાર આપે છે, હે સુજાત.
અગ્નિં મન્યે પિતરમગ્નિમાપિમગ્નિં ભ્રાતરં સદમિત્સખાયમ્ । અગ્નેરનીકં બૃહતઃ સપર્યં દિવિ શુક્રં યજતં સૂર્યસ્ય
હું અગ્નિને પિતા, માતા, ભાઈ અને સદા મિત્ર માનું છું. હું મહાન, તેજસ્વી, પૂજનીય અગ્નિના મુખને, આકાશમાં સૂર્ય જેવો, પૂજું છું.
સિધ્રા અગ્ને ધિયો અસ્મે સનુત્રીર્યં ત્રાયસે દમ આ નિત્યહોતા । ઋતાવા સ રોહિદશ્વઃ પુરુક્ષુર્દ્યુભિરસ્મા અહભિર્વામમસ્તુ
અમારા વિચારો સફળ થાય, હે અગ્નિ, તું અમારો રક્ષક છે, જે ઘરમાં સદા હોત્ર તરીકે રક્ષણ કરે છે. ઋતને અનુસરી, લાલ ઘોડાવાળો, બહુ વખાણેલો, તેજસ્વી દિવસોમાં અમને શુભ ફળ આપે.
દ્યુભિર્હિતં મિત્રમિવ પ્રયોગં પ્રત્નમૃત્વિજમધ્વરસ્ય જારમ્ । બાહુભ્યામગ્નિમાયવોઽજનન્ત વિક્ષુ હોતારં ન્યસાદયન્ત
મિત્ર જેવો, તેજસ્વી દિવસોમાં સ્થાપિત, પ્રાચીન યજ્ઞકર્તા, યજ્ઞના પતિ. પુરોહિતોએ પોતાના હાથથી અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો અને કુળોમાં હોત્ર તરીકે બેસાડ્યો.
સ્વયં યજસ્વ દિવિ દેવ દેવાન્કિં તે પાકઃ કૃણવદપ્રચેતાઃ । યથાયજ ઋતુભિર્દેવ દેવાનેવા યજસ્વ તન્વં સુજાત
તમે પોતે, હે દેવ, સ્વર્ગમાં દેવતાઓને યજ્ઞ અર્પણ કરો; અજ્ઞાન રસોઈ શું કરી શકે? ઋતુ પ્રમાણે દેવતાઓને યજ્ઞ કરો, હે દેવ; તેમ કરીને પોતાને પણ અર્પણ કરો, હે સુજાત.
ભવા નો અગ્નેઽવિતોત ગોપા ભવા વયસ્કૃદુત નો વયોધાઃ । રાસ્વા ચ નઃ સુમહો હવ્યદાતિં ત્રાસ્વોત નસ્તન્વો અપ્રયુચ્છન્
હે અગ્નિ, તું અમારો રક્ષક અને પાલક બન; અમને યુવાન રાખ અને દીર્ઘાયુ આપ. હે મહાદાનવી, અમને શ્રેષ્ઠ હવન ફળ આપ; અમને બચાવ અને આપણા શરીરને ક્યારેય દુઃખ ન થાય.
પ્ર કેતુના બૃહતા યાત્યગ્નિરા રોદસી વૃષભો રોરવીતિ । દિવશ્ચિદન્તાઁ ઉપમાઁ ઉદાનળપામુપસ્થે મહિષો વવર્ધ
મહાન તેજથી અગ્નિ આગળ વધે છે, વાછરડો આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે ગર્જના કરે છે. આકાશના અંતે પણ, મહાન મહિષ, પાણીના ગર્ભમાં વધે છે.
મુમોદ ગર્ભો વૃષભઃ કકુદ્માનસ્રેમા વત્સઃ શિમીવાઁ અરાવીત્ । સ દેવતાત્યુદ્યતાનિ કૃણ્વન્સ્વેષુ ક્ષયેષુ પ્રથમો જિગાતિ
ગર્ભ રૂપે રહેલો વાછરડો, વાછરડાની જેમ કૂદતો અને બળવાન, આનંદમાં હતો; એ ગર્જના કરી. એ દેવતાઓને જાગૃત કરીને, પોતાના ઘરોમાં સૌપ્રથમ વિજય મેળવે છે.
આ યો મૂર્ધાનં પિત્રોરરબ્ધ ન્યધ્વરે દધિરે સૂરો અર્ણઃ । અસ્ય પત્મન્નરુષીરશ્વબુધ્ના ઋતસ્ય યોનૌ તન્વો જુષન્ત
જે મહાન છે અને માતા-પિતાના શિર્ષને પકડીને યજ્ઞમાં સ્થિર થયો છે, એના અવતરણથી લાલ ઘોડીઓ અને રથવાળીઓ આનંદિત થાય છે; એ સત્યના ગર્ભમાં, પોતાના શરીરમાં આનંદ માણે છે.