વિષ્ણુરિત્થા પરમમસ્ય વિદ્વાઞ્જાતો બૃહન્નભિ પાતિ તૃતીયમ્ । આસા યદસ્ય પયો અક્રત સ્વં સચેતસો અભ્યર્ચન્ત્યત્ર
વિષ્ણુ પણ, સર્વોચ્ચ જાણીને, મહાન બની ત્રીજા લોકનું રક્ષણ કરે છે; જ્યારે જ્ઞાની લોકો એનું દૂધ બનાવે છે, ત્યારે તેઓ પોતાના મનથી અહીં પૂજા કરે છે.
અત ઉ ત્વા પિતુભૃતો જનિત્રીરન્નાવૃધં પ્રતિ ચરન્ત્યન્નૈઃ । તા ઈં પ્રત્યેષિ પુનરન્યરૂપા અસિ ત્વં વિક્ષુ માનુષીષુ હોતા
તેથી, પોષક માતાઓ તને અન્નથી પોષે છે, તું અન્નથી વધે છે; પછી તું બીજું રૂપ ધારણ કરીને પાછો આવે છે અને માનવોમાં યજ્ઞકર્તા બને છે.
હોતારં ચિત્રરથમધ્વરસ્ય યજ્ઞસ્યયજ્ઞસ્ય કેતું રુશન્તમ્ । પ્રત્યર્ધિં દેવસ્યદેવસ્ય મહ્ના શ્રિયા ત્વગ્નિમતિથિં જનાનામ્
યજ્ઞના ઉજ્જવળ રથવાળા, તેજસ્વી, દેવોમાં મહાનતાથી વિપક્ષી, હે અગ્નિ, તું લોકોમાં આદરપાત્ર મહેમાન છે.
સ તુ વસ્ત્રાણ્યધ પેશનાનિ વસાનો અગ્નિર્નાભા પૃથિવ્યાઃ । અરુષો જાતઃ પદ ઇળાયાઃ પુરોહિતો રાજન્યક્ષીહ દેવાન્
અગ્નિ, પૃથ્વીનું નાભિ બની, સુંદર વસ્ત્રો અને શોભા ધારણ કરે છે; તેજસ્વી રૂપે જન્મીને ઇલા પાસે મુખ્ય યજ્ઞકર્તા અને રાજા બની દેવતાઓનું રાજ કરે છે.
આ હિ દ્યાવાપૃથિવી અગ્ન ઉભે સદા પુત્રો ન માતરા તતન્થ । પ્ર યાહ્યચ્છોશતો યવિષ્ઠાથા વહ સહસ્યેહ દેવાન્
હે અગ્નિ, આકાશ અને પૃથ્વી તને હંમેશા પુત્રની જેમ પોષે છે; ઓ યુવાન અને તેજસ્વી, અહીં આવો અને તારી શક્તિથી દેવતાઓને લાવો.
પિપ્રીહિ દેવાઁ ઉશતો યવિષ્ઠ વિદ્વાઁ ઋતૂઁરૃતુપતે યજેહ । યે દૈવ્યા ઋત્વિજસ્તેભિરગ્ને ત્વં હોતૄણામસ્યાયજિષ્ઠઃ
દેવતાઓને પ્રસન્ન કર, ઓ યુવાન અને તેજસ્વી, ઋતુઓ જાણનારા, અહીં પૂજા કર; હે અગ્નિ, તું દેવ યજ્ઞકર્તાઓમાં સર્વોચ્ચ છે.
વેષિ હોત્રમુત પોત્રં જનાનાં મન્ધાતાસિ દ્રવિણોદા ઋતાવા । સ્વાહા વયં કૃણવામા હવીંષિ દેવો દેવાન્યજત્વગ્નિરર્હન્
તું લોકોનો યજ્ઞકર્તા અને શુદ્ધિકર્તા છે, ધન આપનાર અને સત્યમાં ચાલનાર છે; 'સ્વાહા' કહીને આપણે હવન કરીએ; દેવ અગ્નિ, તું દેવતાઓની પૂજા કર, તું પૂજનીય છે.
આ દેવાનામપિ પન્થામગન્મ યચ્છક્નવામ તદનુ પ્રવોળ્હુમ્ । અગ્નિર્વિદ્વાન્સ યજાત્સેદુ હોતા સો અધ્વરાન્સ ઋતૂન્કલ્પયાતિ
અમે દેવતાઓના માર્ગે આવ્યા છીએ; જેટલું શક્ય છે, એ પ્રમાણે આગળ વધીએ; અગ્નિ, જ્ઞાનથી તું યજ્ઞકર્તા બની પૂજા કર, તું યજ્ઞ અને ઋતુઓ ગોઠવે છે.
યદ્વો વયં પ્રમિનામ વ્રતાનિ વિદુષાં દેવા અવિદુષ્ટરાસઃ । અગ્નિષ્ટદ્વિશ્વમા પૃણાતિ વિદ્વાન્યેભિર્દેવાઁ ઋતુભિઃ કલ્પયાતિ
જ્યારે અમે તમારાં વ્રત ભંગ કરીએ છીએ, હે દેવતાઓ, જ્ઞાનીઓ કરતાં ઓછા સમજદાર છીએ; ત્યારે અગ્નિ સર્વેને પૂર્ણ કરે છે અને આ ઋતુઓથી દેવતાઓને ગોઠવે છે.
યત્પાકત્રા મનસા દીનદક્ષા ન યજ્ઞસ્ય મન્વતે મર્ત્યાસઃ । અગ્નિષ્ટદ્ધોતા ક્રતુવિદ્વિજાનન્યજિષ્ઠો દેવાઁ ઋતુશો યજાતિ
જ્યારે મનુષ્યો દુર્બળ મનથી અને અસમર્થતા સાથે યજ્ઞનું ધ્યાન રાખતા નથી; ત્યારે અગ્નિ યજ્ઞકર્તા બની, શક્તિ જાણે છે અને દેવતાઓની ઋતુ પ્રમાણે પૂજા કરે છે.
વિશ્વેષાં હ્યધ્વરાણામનીકં ચિત્રં કેતું જનિતા ત્વા જજાન । સ આ યજસ્વ નૃવતીરનુ ક્ષા સ્પાર્હા ઇષઃ ક્ષુમતીર્વિશ્વજન્યાઃ
બધા યજ્ઞોમાં તું સ્પષ્ટ ચિહ્ન અને તેજસ્વી ધ્વજ છે, સર્જનહારે તને ઉત્પન્ન કર્યો છે; તેથી, મહાન લોકોના અનુસરણથી તું સર્વે ઇચ્છનીય અને સમૃદ્ધ દાન પ્રાપ્ત કર.
યં ત્વા દ્યાવાપૃથિવી યં ત્વાપસ્ત્વષ્ટા યં ત્વા સુજનિમા જજાન । પન્થામનુ પ્રવિદ્વાન્પિતૃયાણં દ્યુમદગ્ને સમિધાનો વિ ભાહિ
તને આકાશ અને પૃથ્વી, પાણી, ત્વષ્ટા અને શુભ જન્માવાળાઓએ ઉત્પન્ન કર્યો છે; પિતૃઓના માર્ગે ચાલીને, હે તેજસ્વી અગ્નિ, તું જ્વલંત બની પ્રકાશ ફેલાવ.
ઇનો રાજન્નરતિઃ સમિદ્ધો રૌદ્રો દક્ષાય સુષુમાઁ અદર્શિ । ચિકિદ્વિ ભાતિ ભાસા બૃહતાસિક્નીમેતિ રુશતીમપાજન્
હે રાજા, આનંદની જ્યોત પ્રગટે છે, તે કૌશલ્ય માટે તીવ્ર છે, તેજસ્વી અને સ્પષ્ટ દેખાય છે; બુદ્ધિશાળી છે, મહાન પ્રકાશથી ઝગમગે છે, સફેદ જ્યોતનું વખાણ થાય છે.
કૃષ્ણાં યદેનીમભિ વર્પસા ભૂજ્જનયન્યોષાં બૃહતઃ પિતુર્જામ્ । ઊર્ધ્વં ભાનું સૂર્યસ્ય સ્તભાયન્દિવો વસુભિરરતિર્વિ ભાતિ
જ્યારે કાળી રાત્રી પોતાના રૂપથી નવી કન્યાને જન્મ આપે છે, જે મહાન પિતાની દીકરી છે; તે સૂર્યના પ્રકાશને ઉપર ઉઠાવે છે, અને સ્વર્ગના ખજાનાથી આનંદ પ્રકાશિત થાય છે.
ભદ્રો ભદ્રયા સચમાન આગાત્સ્વસારં જારો અભ્યેતિ પશ્ચાત્ । સુપ્રકેતૈર્દ્યુભિરગ્નિર્વિતિષ્ઠન્રુશદ્ભિર્વર્ણૈરભિ રામમસ્થાત્
સૌભાગ્યશાળી, સૌભાગ્યશાળીને મળવા આવે છે; પ્રેમી પાછળથી પોતાની બહેન પાસે પહોંચે છે; અગ્નિ સ્પષ્ટ ચિહ્નો અને દિવ્ય રંગોથી ઉભો રહે છે, સૌંદર્યથી પોતાનું સ્થાન લે છે.
અસ્ય યામાસો બૃહતો ન વગ્નૂનિન્ધાના અગ્નેઃ સખ્યુઃ શિવસ્ય । ઈડ્યસ્ય વૃષ્ણો બૃહતઃ સ્વાસો ભામાસો યામન્નક્તવશ્ચિકિત્રે
તેના ગતિઓ મહાનની જેમ છુપાયેલી નથી; શુભ અગ્નિના મિત્રો પ્રગટે છે; મહાન, વંદનીય અને શક્તિશાળી, તેની શ્વાસો રાત્રે વિવિધ તેજથી ઝગમગે છે.
સ્વના ન યસ્ય ભામાસઃ પવન્તે રોચમાનસ્ય બૃહતઃ સુદિવઃ । જ્યેષ્ઠેભિર્યસ્તેજિષ્ઠૈઃ ક્રીળુમદ્ભિર્વર્ષિષ્ઠેભિર્ભાનુભિર્નક્ષતિ દ્યામ્
જેના શ્વાસો ગાજવા વાળાની જેમ વહે છે, તેજસ્વી અને મહાન છે; વરિષ્ઠ, શક્તિશાળી અને રમૂજી, સૌથી વધુ પ્રકાશથી, તે આકાશને ક્યારેય નુકસાન પહોંચાડતો નથી.
અસ્ય શુષ્માસો દદૃશાનપવેર્જેહમાનસ્ય સ્વનયન્નિયુદ્ભિઃ । પ્રત્નેભિર્યો રુશદ્ભિર્દેવતમો વિ રેભદ્ભિરરતિર્ભાતિ વિભ્વા
તેની શક્તિઓ સ્પષ્ટ દેખાય છે, છુપાયેલી નથી, ગાજતા સહાયકો સાથે પ્રયત્ન કરે છે; પ્રાચીન અને તેજસ્વી દેવતાઓ સાથે, આનંદ વ્યાપક રીતે પ્રકાશે છે.
સ આ વક્ષિ મહિ ન આ ચ સત્સિ દિવસ્પૃથિવ્યોરરતિર્યુવત્યોઃ । અગ્નિઃ સુતુકઃ સુતુકેભિરશ્વૈ રભસ્વદ્ભી રભસ્વાઁ એહ ગમ્યાઃ
તે અમને લઈ જશે અને અમારું સાથ આપશે, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીનો યુવાન આનંદ; સુજાત અગ્નિ, સુજાત ઘોડાઓ સાથે, ઝડપી અને ઉત્સાહી, ઝડપથી અહીં આવો.
પ્ર તે યક્ષિ પ્ર ત ઇયર્મિ મન્મ ભુવો યથા વન્દ્યો નો હવેષુ । ધન્વન્નિવ પ્રપા અસિ ત્વમગ્ન ઇયક્ષવે પૂરવે પ્રત્ન રાજન્
હું તને અર્પણ કરું છું, તારી પ્રશંસા માટે મારો વિચાર મોકલું છું, જેથી તું અમારા હવનમાં વંદનીય બની રહે; રણમાં પાણીની જેમ, તું પૂજક માટે જીવનદાતા, પ્રાચીન રાજા છે.
યં ત્વા જનાસો અભિ સંચરન્તિ ગાવ ઉષ્ણમિવ વ્રજં યવિષ્ઠ । દૂતો દેવાનામસિ મર્ત્યાનામન્તર્મહાઁશ્ચરસિ રોચનેન
જેને લોકો, ગાયોની જેમ ગરમ વાડે આવે છે, હે યુવાન; તું દેવો અને મનુષ્યોનો દૂત છે, મહાન પ્રકાશોમાં તું ફરતો રહે છે.
શિશું ન ત્વા જેન્યં વર્ધયન્તી માતા બિભર્તિ સચનસ્યમાના । ધનોરધિ પ્રવતા યાસિ હર્યઞ્જિગીષસે પશુરિવાવસૃષ્ટઃ
માતા તને બાળકની જેમ ઉછેરે છે, તને સંગી બનવા ઇચ્છે છે; તું નદીના પ્રવાહમાં ઉત્સાહી અને પ્રયત્નશીલ ચાલે છે, પશુની જેમ મુક્ત થાય છે.
મૂરા અમૂર ન વયં ચિકિત્વો મહિત્વમગ્ને ત્વમઙ્ગ વિત્સે । શયે વવ્રિશ્ચરતિ જિહ્વયાદન્રેરિહ્યતે યુવતિં વિશ્પતિઃ સન્
અમે મૂર્ખ નથી, પણ સમજદાર છીએ; હે અગ્નિ, તારી મહાનતાને જાણીએ છીએ; તું વાડામાં શયન કરે છે, જીભથી ફરતો રહે છે, ઘરપતિ યુવાન સ્ત્રી પાસે પહોંચે છે.
કૂચિજ્જાયતે સનયાસુ નવ્યો વને તસ્થૌ પલિતો ધૂમકેતુઃ । અસ્નાતાપો વૃષભો ન પ્ર વેતિ સચેતસો યં પ્રણયન્ત મર્તાઃ
તે ઘરોઘરમાં જન્મે છે, નવો છે, વનમાં ધૂમ્રપતાકા બની ઊભો રહે છે; અતૃપ્ત વાછરડાની જેમ આગળ વધે છે, સમજદાર મનુષ્યો તેને માર્ગદર્શન આપે છે.
તનૂત્યજેવ તસ્કરા વનર્ગૂ રશનાભિર્દશભિરભ્યધીતામ્ । ઇયં તે અગ્ને નવ્યસી મનીષા યુક્ષ્વા રથં ન શુચયદ્ભિરઙ્ગૈઃ
શરીર ચોરની જેમ, વનમાં છુપાયેલો, દસ પટ્ટીઓથી બંધાયેલો; હે અગ્નિ, આ તારો નવો વિચાર છે, તેજસ્વી ભાગોથી રથને જોડ.
બ્રહ્મ ચ તે જાતવેદો નમશ્ચેયં ચ ગીઃ સદમિદ્વર્ધની ભૂત્ । રક્ષા ણો અગ્ને તનયાનિ તોકા રક્ષોત નસ્તન્વો અપ્રયુચ્છન્
પ્રાર્થના અને વંદન તને, સર્વજ્ઞ, અને આ ગાન સદા પોષક રહે; હે અગ્નિ, અમારા સંતાન અને વંશને રક્ષા કર, અમારું શરીર સતત સુરક્ષિત રાખ.
એકઃ સમુદ્રો ધરુણો રયીણામસ્મદ્ધૃદો ભૂરિજન્મા વિ ચષ્ટે । સિષક્ત્યૂધર્નિણ્યોરુપસ્થ ઉત્સસ્ય મધ્યે નિહિતં પદં વેઃ
એક સમુદ્ર, ધનનો આધાર, આપણા હૃદયમાંથી અનેક જન્મોનો દર્શન કરે છે; તે જડબાંની ગતિ કરે છે, સ્ત્રોતના કોળમાં પક્ષીનો માર્ગ નિર્ધારિત કરે છે.
સમાનં નીળં વૃષણો વસાનાઃ સં જગ્મિરે મહિષા અર્વતીભિઃ । ઋતસ્ય પદં કવયો નિ પાન્તિ ગુહા નામાનિ દધિરે પરાણિ
એકસરખા વસ્ત્રધારી વાછરડા, ઘોડીઓ સાથે જોડાય છે; કવિઓ સત્યના માર્ગની રક્ષા કરે છે, ગુપ્ત રીતે દૂરના નામો રાખે છે.
ઋતાયિની માયિની સં દધાતે મિત્વા શિશું જજ્ઞતુર્વર્ધયન્તી । વિશ્વસ્ય નાભિં ચરતો ધ્રુવસ્ય કવેશ્ચિત્તન્તું મનસા વિયન્તઃ
સત્ય અને માયા એક થાય છે, તેઓ બાળકને જન્મ આપે છે અને ઉછેરે છે; સર્વના કેન્દ્રમાં ફરતા, કવિઓ મનથી તાંતણું વણે છે.
ઋતસ્ય હિ વર્તનયઃ સુજાતમિષો વાજાય પ્રદિવઃ સચન્તે । અધીવાસં રોદસી વાવસાને ઘૃતૈરન્નૈર્વાવૃધાતે મધૂનામ્
સત્યના માર્ગે, સુજાત અર્પણો શક્તિ માટે સ્વર્ગથી જોડાય છે; આ બંને જગત ઘી અને મધથી પોષાય છે.