સ પ્રત્નવન્નવ્યસે વિશ્વવાર સૂક્તાય પથઃ કૃણુહિ પ્રાચઃ । યે દુઃષહાસો વનુષા બૃહન્તસ્તાઁસ્તે અશ્યામ પુરુકૃત્પુરુક્ષો
જેમ પ્રાચીન સમયમાં, તેમ હવે સર્વવ્યાપી માટે, સ્તુતિના માર્ગો સરળ કર. જે દુર્જય અને પ્રબળ છે, એ બધાને, અનેક કાર્ય અને બળ ધરાવનાર સોમ, આપણે જીતીએ.
એવા પુનાનો અપઃ સ્વર્ગા અસ્મભ્યં તોકા તનયાનિ ભૂરિ । શં નઃ ક્ષેત્રમુરુ જ્યોતીંષિ સોમ જ્યોઙ્નઃ સૂર્યં દૃશયે રિરીહિ
આ રીતે શુદ્ધ થતા, અમને સ્વર્ગીય પાણી, ઘણાં સંતાન અને વંશ આપ. અમારા ખેતર, વિશાળ પ્રકાશ, સોમ, આશીર્વાદ આપ; અમને સૂર્યનું તેજ દેખાવા માટે આપ.
પરિ સુવાનો હરિરંશુઃ પવિત્રે રથો ન સર્જિ સનયે હિયાનઃ । આપચ્છ્લોકમિન્દ્રિયં પૂયમાનઃ પ્રતિ દેવાઁ અજુષત પ્રયોભિઃ
પીતળિયા રંગનો, છાનવામાં વહેતો, રથની જેમ મુક્ત થઈ આગળ વધે છે. શુદ્ધ થઈ, એ સ્તુતિ અને શક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે; દેવતાઓએ તેને પોતાના અર્પણથી સ્વીકાર્યો છે.
અચ્છા નૃચક્ષા અસરત્પવિત્રે નામ દધાનઃ કવિરસ્ય યોનૌ । સીદન્હોતેવ સદને ચમૂષૂપેમગ્મન્નૃષયઃ સપ્ત વિપ્રાઃ
એ દ્રષ્ટા, કવિના ગર્ભમાં, નામ ધારણ કરીને છાનવામાં ગયો છે. ઘરમાં યજમાનની જેમ બેઠો છે, પાત્રોમાં, સાત વિદ્વાન ઋષિઓ તેની પાસે આવ્યા છે.
પ્ર સુમેધા ગાતુવિદ્વિશ્વદેવઃ સોમઃ પુનાનઃ સદ એતિ નિત્યમ્ । ભુવદ્વિશ્વેષુ કાવ્યેષુ રન્તાનુ જનાન્યતતે પઞ્ચ ધીરઃ
સોમ, શુદ્ધ, બુદ્ધિશાળી, માર્ગ જાણનાર, હંમેશા સર્વ દેવતાઓ માટે સ્તુતિમાં આવે છે. એ સર્વ ગીતોમાં આનંદ પામે છે, પાંસઠમાં વિદ્વાન લોકોમાં પ્રસરે છે.
તવ ત્યે સોમ પવમાન નિણ્યે વિશ્વે દેવાસ્ત્રય એકાદશાસઃ । દશ સ્વધાભિરધિ સાનો અવ્યે મૃજન્તિ ત્વા નદ્યઃ સપ્ત યહ્વીઃ
હે પવમાન સોમ, તને સર્વ દેવતાઓ, ત્રણ અને અગિયાર, મળવા આવ્યા છે. દસ પોતાના બળથી પર્વતની ચોટી પર, સાત પ્રબળ નદીઓ તને ધોઈને શુદ્ધ કરે છે.
તન્નુ સત્યં પવમાનસ્યાસ્તુ યત્ર વિશ્વે કારવઃ સંનસન્ત । જ્યોતિર્યદહ્ને અકૃણોદુ લોકં પ્રાવન્મનું દસ્યવે કરભીકમ્
આ સત્ય પવમાન સોમનું હોય, જ્યાં બધા કવિઓ એક થાય છે. જ્યારે પ્રકાશ દિવસ માટે સર્જાયું, ત્યારે જગત બન્યું; મનુએ દાસ્યુ માટે કરભિકાને આગળ વધાર્યા.
પરિ સદ્મેવ પશુમાન્તિ હોતા રાજા ન સત્યઃ સમિતીરિયાનઃ । સોમઃ પુનાનઃ કલશાઁ અયાસીત્સીદન્મૃગો ન મહિષો વનેષુ
યજમાન ઘરમાં ધન લાવે છે, રાજા સચ્ચાઈથી સભામાં આવે છે. શુદ્ધ સોમ પાત્રોમાં પ્રવેશી ગયો છે; એ જંગલમાં હરણ કે મહીષની જેમ બેઠો છે.
સાકમુક્ષો મર્જયન્ત સ્વસારો દશ ધીરસ્ય ધીતયો ધનુત્રીઃ । હરિઃ પર્યદ્રવજ્જાઃ સૂર્યસ્ય દ્રોણં નનક્ષે અત્યો ન વાજી
દસ બહેનો, વિદ્વાનની વિચારધારાઓ, એકસાથે વહેતી અને શુદ્ધ કરે છે. પીતળિયો સૂર્યના પાત્રની આસપાસ દોડે છે, એનું માપે છે, વિજય માટે ઉત્સુક ઘોડા જેવો.
સં માતૃભિર્ન શિશુર્વાવશાનો વૃષા દધન્વે પુરુવારો અદ્ભિઃ । મર્યો ન યોષામભિ નિષ્કૃતં યન્સં ગચ્છતે કલશ ઉસ્રિયાભિઃ
માતાઓ સાથે બાળક જેવો આનંદ કરે છે, દાનમાં સમૃદ્ધ વૃષભ પાણી સાથે વહે છે. યુવાન અને કન્યાની જેમ, સોમ ગાયવાળા પાત્ર તરફ જાય છે.
ઉત પ્ર પિપ્ય ઊધરઘ્ન્યાયા ઇન્દુર્ધારાભિઃ સચતે સુમેધાઃ । મૂર્ધાનં ગાવઃ પયસા ચમૂષ્વભિ શ્રીણન્તિ વસુભિર્ન નિક્તૈઃ
વિદ્વાન ઇંદુ પોષક ગાયના સ્તનને ધારો વડે ભરાવે છે. ગાયો દૂધથી પાત્રોમાં શીર્ષને ચોપડે છે, ધનથી જેમ ચોપડવું.
સ નો દેવેભિઃ પવમાન રદેન્દો રયિમશ્વિનં વાવશાનઃ । રથિરાયતામુશતી પુરંધિરસ્મદ્ર્યગા દાવને વસૂનામ્
દેવતાઓ સાથે, પવમાન ઇંદુ, અમને અશ્વિનીકુમારો જેવું ધન આપો. દયાળુ, ઝડપી અને ધન આપનાર, અમારે માટે દેવતાઓનું ધન લાવે.
નૂ નો રયિમુપ માસ્વ નૃવન્તં પુનાનો વાતાપ્યં વિશ્વશ્ચન્દ્રમ્ । પ્ર વન્દિતુરિન્દો તાર્યાયુઃ પ્રાતર્મક્ષૂ ધિયાવસુર્જગમ્યાત્
હવે અમને પુરુષોથી ભરપૂર, સર્વે રીતે આનંદદાયક ધન આપો, શુદ્ધ થતો. ઇંદુ, સ્તુતિ પામનાર, અમારું આયુષ્ય વધાર. બુદ્ધિશાળી, ઝડપી, સવારે વિચાર સાથે અમારી પાસે આવે.
અધિ યદસ્મિન્વાજિનીવ શુભ સ્પર્ધન્તે ધિયઃ સૂર્યે ન વિશઃ । અપો વૃણાનઃ પવતે કવીયન્વ્રજં ન પશુવર્ધનાય મન્મ
જ્યારે આમાં, વિજય માટે, વિચારોએ સ્પર્ધા કરી, જેમ સૂર્ય પાસે જાતિઓ કરે છે, ત્યારે કવિ, પાણી પસંદ કરીને, ગાયોની વૃદ્ધિ માટે, પોતાના સ્તુતિ સાથે વહે છે.
દ્વિતા વ્યૂર્ણ્વન્નમૃતસ્ય ધામ સ્વર્વિદે ભુવનાનિ પ્રથન્ત । ધિયઃ પિન્વાનાઃ સ્વસરે ન ગાવ ઋતાયન્તીરભિ વાવશ્ર ઇન્દુમ્
તમે બે રીતે અમૃત લોકને ખુલ્લો કરો છો, પ્રકાશ શોધનાર માટે બધા લોક વિસ્તરે છે. સારા વિચારો, જેમ ગાયો પોતાના મેદાનમાં જાય છે, તેમ સત્યના માર્ગે ચાલીને, સોમના તપકાં પાસે આવે છે.
પરિ યત્કવિઃ કાવ્યા ભરતે શૂરો ન રથો ભુવનાનિ વિશ્વા । દેવેષુ યશો મર્તાય ભૂષન્દક્ષાય રાયઃ પુરુભૂષુ નવ્યઃ
જ્યારે પ્રેરિત કવિ પોતાની કૃતિઓ રજૂ કરે છે, તેવું છે કે શૂરવીર પોતાનો રથ હંકારે અને બધા લોકમાં ફરે છે. દેવોમાં તે યશ લાવે છે અને મનુષ્યોને નવાં નવાં ધનથી શોભા આપે છે.
શ્રિયે જાતઃ શ્રિય આ નિરિયાય શ્રિયં વયો જરિતૃભ્યો દધાતિ । શ્રિયં વસાના અમૃતત્વમાયન્ભવન્તિ સત્યા સમિથા મિતદ્રૌ
જે શોભા માટે જન્મ્યો છે, તે શોભાથી આગળ વધે છે; તે ગાયકને સુંદર તાકાત આપે છે. શોભા ધારણ કરીને, તેઓ અમરતા મેળવે છે; સભામાં સાચા રહી, બે મિત્ર એક થાય છે.
ઇષમૂર્જમભ્યર્ષાશ્વં ગામુરુ જ્યોતિઃ કૃણુહિ મત્સિ દેવાન્ । વિશ્વાનિ હિ સુષહા તાનિ તુભ્યં પવમાન બાધસે સોમ શત્રૂન્
પોષણ અને તાકાત મેળવ, ઘોડો અને ગાય લાવ, પ્રકાશ ફેલાવ અને દેવોમાં આનંદ માણ. હે પવિત્ર સોમ, તું બધાં દુશ્મનોને દૂર કરે છે, આ બધું તારા માટે સહેલું છે.
કનિક્રન્તિ હરિરા સૃજ્યમાનઃ સીદન્વનસ્ય જઠરે પુનાનઃ । નૃભિર્યતઃ કૃણુતે નિર્ણિજં ગા અતો મતીર્જનયત સ્વધાભિઃ
પીળો સોમ આગળ વધે છે, કાઠના પેટમાં પોતે શુદ્ધ થાય છે. જ્યારે મનુષ્યો તેને દબાવે છે, ત્યારે તે રસ્તો સાફ કરે છે; તેની પોતાની શક્તિથી ઉત્તમ વિચારો જન્મે છે.
હરિઃ સૃજાનઃ પથ્યામૃતસ્યેયર્તિ વાચમરિતેવ નાવમ્ । દેવો દેવાનાં ગુહ્યાનિ નામાવિષ્કૃણોતિ બર્હિષિ પ્રવાચે
પીળો સોમ મુક્ત થઈ અમૃતના માર્ગે ચાલે છે; તે પાણી પર નાવ જેવી અવાજ કરે છે. દેવ દેવોના ગુપ્ત નામ ખુલ્લા કરે છે, જે હું પવિત્ર કુશ પર બોલું છું.
અપામિવેદૂર્મયસ્તર્તુરાણાઃ પ્ર મનીષા ઈરતે સોમમચ્છ । નમસ્યન્તીરુપ ચ યન્તિ સં ચા ચ વિશન્ત્યુશતીરુશન્તમ્
પાણીની તરંગો, ઉછળતી, પોતાની ભાવનાથી સોમ તરફ જાય છે. નમન કરીને, તેઓ નજીક આવે છે અને એક થાય છે; તેજસ્વી જળો તેજસ્વી સોમમાં પ્રવેશે છે.
તં મર્મૃજાનં મહિષં ન સાનાવંશું દુહન્ત્યુક્ષણં ગિરિષ્ઠામ્ । તં વાવશાનં મતયઃ સચન્તે ત્રિતો બિભર્તિ વરુણં સમુદ્રે
શુદ્ધ થયેલા, પર્વત પરના મહાબળવાન સોમને, જેમ ગાય દૂધ આપે તેમ, દૂધ આપે છે. વિચારો તેની સાથે જોડાય છે; ત્રિતે સમુદ્રમાં વરુણને ધારે છે.
ઇષ્યન્વાચમુપવક્તેવ હોતુઃ પુનાન ઇન્દો વિ ષ્યા મનીષામ્ । ઇન્દ્રશ્ચ યત્ક્ષયથઃ સૌભગાય સુવીર્યસ્ય પતયઃ સ્યામ
વાણીની ઇચ્છા રાખીને, જેમ સહાયક યજમાન માટે બોલે છે, તેમ, હે શુદ્ધ સોમ, તું સમજણ ફેલાવે છે. જયારે તું અને ઇન્દ્ર ભલા માટે એકસાથે રહો, ત્યારે અમને શૂરવીરતા આપ.
પ્ર સેનાનીઃ શૂરો અગ્રે રથાનાં ગવ્યન્નેતિ હર્ષતે અસ્ય સેના । ભદ્રાન્કૃણ્વન્નિન્દ્રહવાન્સખિભ્ય આ સોમો વસ્ત્રા રભસાનિ દત્તે
સેનાપતિ, શૂરવીર, રથોની આગળ ઊભો છે; તેની સેના ગાય મેળવવામાં ખુશ થાય છે. ઇન્દ્ર દ્વારા બોલાવેલો સોમ મિત્રો માટે શુભ ફળ આપે છે, ઉત્સાહથી સુંદર વસ્ત્ર આપે છે.
સમસ્ય હરિં હરયો મૃજન્ત્યશ્વહયૈરનિશિતં નમોભિઃ । આ તિષ્ઠતિ રથમિન્દ્રસ્ય સખા વિદ્વાઁ એના સુમતિં યાત્યચ્છ
તેના પીળા, ઘોડા ખેંચે તેવા, શ્રદ્ધાથી પીળા સોમને ધોઈ છે. તે ઇન્દ્રના રથ પર મિત્ર બની ઊભો છે, જ્ઞાની છે, અને સીધો શુભ ફળ તરફ જાય છે.
સ નો દેવ દેવતાતે પવસ્વ મહે સોમ પ્સરસ ઇન્દ્રપાનઃ । કૃણ્વન્નપો વર્ષયન્દ્યામુતેમામુરોરા નો વરિવસ્યા પુનાનઃ
હે દેવ, અમારે માટે, ઇન્દ્રના પાન માટે વહેતા સોમ, તું પવિત્ર થા, અમારે માટે મહાન સમૃદ્ધિ લા. પાણી ઉત્પન્ન કર, આકાશમાં વરસાદ પાડી, આ વિશાળ જગ્યા અમારે માટે શુદ્ધ કર.
અજીતયેઽહતયે પવસ્વ સ્વસ્તયે સર્વતાતયે બૃહતે । તદુશન્તિ વિશ્વ ઇમે સખાયસ્તદહં વશ્મિ પવમાન સોમ
વિજય માટે, અહાનિકારકતા માટે, કલ્યાણ માટે, સર્વત્ર રક્ષા માટે, મહાનતા માટે તું પવિત્ર થા. બધા મિત્રો એનું સ્તુતિ કરે છે, અને હું પણ, હે પવિત્ર સોમ, એ જ કહું છું.
સોમઃ પવતે જનિતા મતીનાં જનિતા દિવો જનિતા પૃથિવ્યાઃ । જનિતાગ્નેર્જનિતા સૂર્યસ્ય જનિતેન્દ્રસ્ય જનિતોત વિષ્ણોઃ
સોમ પવિત્ર થાય છે, તે વિચારોનો જનક છે, આકાશનો જનક છે, પૃથ્વીનો જનક છે, અગ્નિનો જનક છે, સૂર્યનો જનક છે, ઇન્દ્રનો જનક છે અને વિષ્ણુનો પણ જનક છે.
બ્રહ્મા દેવાનાં પદવીઃ કવીનામૃષિર્વિપ્રાણાં મહિષો મૃગાણામ્ । શ્યેનો ગૃધ્રાણાં સ્વધિતિર્વનાનાં સોમઃ પવિત્રમત્યેતિ રેભન્
દેવોમાં પુરોહિત, ઋષિમાં માર્ગદર્શક, વિદ્વાનોમાં દ્રષ્ટા, પશુઓમાં વાછરડો, ગૃધ્રોમાં શ્યેન, વનસ્પતિઓમાં પોષક—સોમ ગર્જના સાથે પવિત્રતાને પાર કરે છે.
પ્રાવીવિપદ્વાચ ઊર્મિં ન સિન્ધુર્ગિરઃ સોમઃ પવમાનો મનીષાઃ । અન્તઃ પશ્યન્વૃજનેમાવરાણ્યા તિષ્ઠતિ વૃષભો ગોષુ જાનન્
તેની વાણી નદીની તરંગ જેવી વ્યાપી છે; પવિત્ર સોમના વિચારો ગીત જેવા છે. અંદર જોઈને, તે નીચા અને ઊંચા ઓળખે છે; વાછરડો ગાયોમાં ઊભો રહી જાણે છે.