અયં મતવાઞ્છકુનો યથા હિતોઽવ્યે સસાર પવમાન ઊર્મિણા । તવ ક્રત્વા રોદસી અન્તરા કવે શુચિર્ધિયા પવતે સોમ ઇન્દ્ર તે
આ પ્રેરિત એક, પંખી જેવો મુક્ત થયો હોય એમ, પવિત્ર થયેલો તરંગમાં દોડે છે. હે કવિ, તારી ઇચ્છાથી, શুদ্ধ બુદ્ધિ ધરાવતો સોમ, તું ઇન્દ્ર માટે આકાશ અને ધરતી વચ્ચે વહે છે.
દ્રાપિં વસાનો યજતો દિવિસ્પૃશમન્તરિક્ષપ્રા ભુવનેષ્વર્પિતઃ । સ્વર્જજ્ઞાનો નભસાભ્યક્રમીત્પ્રત્નમસ્ય પિતરમા વિવાસતિ
પ્રભામય વસ્ત્ર પહેરી, યજમાન સુધી પહોંચે છે, આકાશને સ્પર્શે છે, લોકોમાં સ્થિર છે. સૂર્યને જાણે છે, વાદળો પાર કરી ઊંચે ચઢે છે અને દૂરના પ્રાચીન પિતાને બોલાવે છે.
સો અસ્ય વિશે મહિ શર્મ યચ્છતિ યો અસ્ય ધામ પ્રથમં વ્યાનશે । પદં યદસ્ય પરમે વ્યોમન્યતો વિશ્વા અભિ સં યાતિ સંયતઃ
જે યજમાન એનું પ્રથમ નિવાસ સ્થાન ઓળખે છે, તેને એ વિશાળ રક્ષણ આપે છે. એનું પગલું સર્વોચ્ચ આકાશમાં છે, ત્યાંથી એ બધાંને એકરૂપ થઈને મળે છે.
પ્રો અયાસીદ્ ઇન્દુર્ ઇન્દ્રસ્ય નિષ્કૃતꣳ સખા સખ્યુર્ ન પ્ર મિનાતિ સꣳગિરમ્ । મર્ય ઇવ યુવતિભિઃ સમ્ અર્ષતિ સોમઃ કલશે શતયામ્ના પથા
ઇન્દ્રના શુદ્ધિકરણ માટે ઇંદુ આગળ વધ્યો છે, જે મિત્રતાને ક્યારેય ત્યાગતો નથી; જેમ યુવાન યુવતીઓ સાથે મળે છે તેમ સોમ અનેક માર્ગે વહેતો કલશમાં પ્રવેશે છે.
પ્ર વો ધિયો મન્દ્રયુવો વિપન્યુવઃ પનસ્યુવઃ સꣳવસનેષ્વ્ અક્રમુઃ । સોમમ્ મનીષા અભ્ય્ અનૂષત સ્તુભો ઽભિ ધેનવઃ પયસેમ્ અશિશ્રયુઃ
તમારી આનંદદાયી, બુદ્ધિશાળી અને ફળદાયી વિચારો સભામાં પ્રવેશ્યા છે; તેઓએ મનથી સોમને શોધ્યો છે, સ્તુતિ કરતા, જેમ ગાયો દૂધ માટે જાય છે તેમ પોષક સોમ તરફ ગયા છે.
આ નઃ સોમ સꣳયતમ્ પિપ્યુષીમ્ ઇષમ્ ઇન્દો પવસ્વ પવમાનો અસ્રિધમ્ । યા નો દોહતે ત્રિર્ અહન્ન્ અસશ્ચુષી ક્ષુમદ્ વાજવન્ મધુમત્ સુવીર્યમ્
હે સોમ, અમને પૂરતું અને પોષણ આપતું પ્રવાહ આપો; હે ઇંદુ, શુદ્ધ થાઓ, વિલંબ કર્યા વિના શુદ્ધ થો. જે અમને દિવસમાં ત્રણ વખત સતત વહેતી, ઉર્વર, મધુર અને શૂરવીરતા આપતી શક્તિ આપે છે, તે આપો.
વૃષા મતીનામ્ પવતે વિચક્ષણઃ સોમો અહ્નઃ પ્રતરીતોષસો દિવઃ । ક્રાણા સિન્ધૂનાꣳ કલશાꣳ અવીવશદ્ ઇન્દ્રસ્ય હાર્દ્ય્ આવિશન્ મનીષિભિઃ
વિચારોમાં પ્રબળ અને સમજદાર સોમ વહે છે; સવારે દબાવવામાં આવ્યો છે, અને સ્વર્ગની ઉષા સાથે તેજ આપે છે. ગર્જના કરતાં, તે નદીઓના પાત્રોમાં પ્રવેશ્યો છે, કળશોમાં ભરાયો છે અને પ્રેરિત મનુષ્યો સાથે ઇન્દ્રના હૃદયમાં પ્રવેશ્યો છે.
મનીષિભિઃ પવતે પૂર્વ્યઃ કવિર્ નૃભિર્ યતઃ પરિ કોશાꣳ અચિક્રદત્ । ત્રિતસ્ય નામ જનયન્ મધુ ક્ષરદ્ ઇન્દ્રસ્ય વાયોઃ સખ્યાય કર્તવે
પ્રેરિતો સાથે, પ્રાચીન કવિ સોમ વહે છે; મનુષ્યો સાથે તે પાત્રો આસપાસ ગર્જના કરે છે. તે ત્રિતાનું નામ ઊપજાવે છે, મધુર રસ વહાવે છે, અને ઇન્દ્ર તથા વાયુની મિત્રતા માટે કાર્ય કરે છે.
અયમ્ પુનાન ઉષસો વિ રોચયદ્ અયꣳ સિન્ધુભ્યો અભવદ્ ઉ લોકકૃત્ । અયꣳ ત્રિઃ સપ્ત દુદુહાન આશિરꣳ સોમો હૃદે પવતે ચારુ મત્સરઃ
આ શુદ્ધ થતો સોમ, સવારે પ્રકાશ ફેલાવે છે; એ નદીઓ વચ્ચે જગ્યા બનાવનાર બન્યો છે. આ સોમ, ત્રણ વખત સાત-સાત વાર પોષક રસ કાઢે છે; એ મનને આનંદ આપતો અને મનોહર છે, અને શુદ્ધ થતો જાય છે.
પવસ્વ સોમ દિવ્યેષુ ધામસુ સૃજાન ઇન્દો કલશે પવિત્ર આ । સીદન્ન્ ઇન્દ્રસ્ય જઠરે કનિક્રદન્ નૃભિર્ યતઃ સૂર્યમ્ આરોહયો દિવિ
હે સોમ, તું સ્વર્ગના સ્થાનોમાં શુદ્ધ થા; હે ઇંદુ, તું છાણીને પાત્રમાં વહે. ગર્જન કરતો ઇન્દ્રના પેટમાં બેસ, અને મનુષ્યોની સાથે તું આકાશમાં સૂર્યને ઊંચો ઉઠાવ.
અદ્રિભિઃ સુતઃ પવસે પવિત્ર આꣳ ઇન્દવ્ ઇન્દ્રસ્ય જઠરેષ્વ્ આવિશન્ । ત્વꣳ નૃચક્ષા અભવો વિચક્ષણ સોમ ગોત્રમ્ અઙ્ગિરોભ્યો ઽવૃણોર્ અપ
પથ્થરો વડે પિછડાયેલો સોમ, તું છાણીને વહે છે અને ઇન્દ્રના પેટમાં પ્રવેશ કરે છે. તું મનુષ્યોમાં સમજદાર અને વિવેકી થયો; હે સોમ, તું અંગિરાઓ માટે ગાયોની વાડ ખોલી છે.
ત્વાꣳ સોમ પવમાનꣳ સ્વાધ્યો ઽનુ વિપ્રાસો અમદન્ન્ અવસ્યવઃ । ત્વાꣳ સુપર્ણ આભરદ્ દિવસ્ પરીન્દો વિશ્વાભિર્ મતિભિઃ પરિષ્કૃતમ્
હે પવમાન સોમ, તને જ્ઞાનીઓએ, આશા રાખીને, આનંદથી પાન કર્યો છે. સુંદર પાંખો ધરાવનારે તને આકાશમાંથી લાવ્યો છે, અને હે સોમ, તું સર્વ વિચારોથી શોભિત થયો છે.
અવ્યે પુનાનમ્ પરિ વાર ઊર્મિણા હરિꣳ નવન્તે અભિ સપ્ત ધેનવઃ । અપામ્ ઉપસ્થે અધ્ય્ આયવઃ કવિમ્ ઋતસ્ય યોના મહિષા અહેષત
સાત ગાયો, પીળા રંગના પ્રિય પાત્રને ઇચ્છીને, શુદ્ધ થયેલા ને તરંગ જેવી ધારો સાથે ઘેરી લે છે. પાણીની ગોદમાં, પથ્થરોથી દબાવવામાં આવેલા, તે મહાન જ્ઞાનીને, સત્યના ગર્ભમાં, શોધી કાઢે છે.
ઇન્દુઃ પુનાનો અતિ ગાહતે મૃધો વિશ્વાનિ કૃણ્વન્ સુપથાનિ યજ્યવે । ગાઃ કૃણ્વાનો નિર્ણિજꣳ હર્યતઃ કવિર્ અત્યો ન ક્રીળન્ પરિ વારમ્ અર્ષતિ
શુદ્ધ થયેલો સોમ, બધાં વિઘ્નો પાર કરીને, યજમાન માટે સર્વ શ્રેષ્ઠ માર્ગો બનાવે છે. ગાયોને ઉત્પન્ન કરીને, માર્ગ સાફ કરીને, આનંદદાયક જ્ઞાની, રમતાં ઘોડા જેવો, વાડને ચારે બાજુ વહે છે.
અસશ્ચતઃ શતધારા અભિશ્રિયો હરિꣳ નવન્તે ઽવ તા ઉદન્યુવઃ । ક્ષિપો મૃજન્તિ પરિ ગોભિર્ આવૃતꣳ તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ
બધી બાજુથી, સો ધારો વહે છે, તેજસ્વી ને ઇચ્છે છે, જેમ પાણી પોતાનાં માર્ગે દોડી જાય છે. ઝડપી ધારો તેને, ગાયોથી ઘેરાયેલા, ત્રીજા પીઠ પર, સ્વર્ગના પ્રકાશમાં, શુદ્ધ કરે છે.
તવેમાઃ પ્રજા દિવ્યસ્ય રેતસસ્ ત્વꣳ વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય રાજસિ । અથેદꣳ વિશ્વમ્ પવમાન તે વશે ત્વમ્ ઇન્દો પ્રથમો ધામધા અસિ
આ સંતાન તારા છે, દૈવી બીજમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા છે; તું સર્વ જગતનો રાજા છે. હે પવિત્રકર્તા, આ આખું વિશ્વ તારા વશમાં છે; હે સોમ, તું પ્રથમ ધામ ધારણ કરનાર છે.
ત્વꣳ સમુદ્રો અસિ વિશ્વવિત્ કવે તવેમાઃ પઞ્ચ પ્રદિશો વિધર્મણિ । ત્વꣳ દ્યાꣳ ચ પૃથિવીꣳ ચાતિ જભ્રિષે તવ જ્યોતીꣳષિ પવમાન સૂર્યઃ
તમે તો મહાસાગર જેવો છો, બધું જાણનારા વિદ્વાન છો; તમારી માટે આ પાંચેય દિશાઓ સ્થિર છે. તમે આકાશ અને ધરતીને પણ પોતાની અંદર સમાવી લીધી છે; પવિત્ર કરનારા, તમારા પ્રકાશો એટલે સૂર્ય છે.
ત્વમ્ પવિત્રે રજસો વિધર્મણિ દેવેભ્યઃ સોમ પવમાન પૂયસે । ત્વામ્ ઉશિજઃ પ્રથમા અગૃભ્ણત તુભ્યેમા વિશ્વા ભુવનાનિ યેમિરે
પવિત્ર કરાયેલા સોમ, તમે દેવતાઓ માટે શુદ્ધ થાઓ છો, અને આકાશમાં તમારી વ્યવસ્થા છે. પ્રાચીન ઋષિઓએ સૌપ્રથમ તમને પકડી લીધા હતા, અને તમારી خاطر બધાં જ લોકોએ પોતાનું કાર્ય આરંભ્યું છે.
પ્ર રેભ એત્ય્ અતિ વારમ્ અવ્યયꣳ વૃષા વનેષ્વ્ અવ ચક્રદદ્ ધરિઃ । સꣳ ધીતયો વાવશાના અનૂષત શિશુꣳ રિહન્તિ મતયઃ પનિપ્નતમ્
શક્તિશાળી, ગર્જનારો આગળ વધે છે, ક્યારેય ન થાકાતા અવરોધને પાર કરે છે; પીળાશિયા એ વનમાં પોતાનું ચક્ર ગોઠવે છે. પ્રેરિત વિચારો, તરસથી, એકસાથે અનુસરે છે; ભજનોથી, શુદ્ધ થનારા બાળકને દબાવવામાં આવે છે.
સ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિઃ પરિ વ્યત તન્તુꣳ તન્વાનસ્ ત્રિવૃતꣳ યથા વિદે । નયન્ન્ ઋતસ્ય પ્રશિષો નવીયસીઃ પતિર્ જનીનામ્ ઉપ યાતિ નિષ્કૃતમ્
એ સૂર્યની કિરણોથી તાંતણું વણતો જાય છે, જાણકારની જેમ ત્રણ ભાગમાં તેને ફેલાવે છે. એ સત્યના નવા આદેશો આગળ લાવે છે, સર્વ જીવોના સ્વામી શુદ્ધિસ્થળ તરફ આગળ વધે છે.
રાજા સિન્ધૂનામ્ પવતે પતિર્ દિવ ઋતસ્ય યાતિ પથિભિઃ કનિક્રદત્ । સહસ્રધારઃ પરિ ષિચ્યતે હરિઃ પુનાનો વાચꣳ જનયન્ન્ ઉપાવસુઃ
નદીઓના રાજા, સ્વર્ગના સ્વામી, સત્યના માર્ગે ગર્જનાભેર આગળ વધે છે. હજારો ધારોવાળો, પીળો રંગ ધરાવતો, સર્વત્ર વહે છે, શુદ્ધ થતો જાય છે અને ધન આપનાર છે. એ વાણી ઉત્પન્ન કરે છે.
પવમાન મહ્ય્ અર્ણો વિ ધાવસિ સૂરો ન ચિત્રો અવ્યયાનિ પવ્યયા । ગભસ્તિપૂતો નૃભિર્ અદ્રિભિઃ સુતો મહે વાજાય ધન્યાય ધન્વસિ
પવિત્ર કરનાર, મહાન તરંગ, તું સૂર્ય જેવો અજોડ તેજ ધરાવતો, અવિરત વહે છે. તારા કિરણોથી શુદ્ધ થયેલો, પથ્થર વડે દબાવેલો, તું પુરુષાર્થ, સુખ અને ધનની પ્રાપ્તિ માટે વહે છે.
ઇષમ્ ઊર્જમ્ પવમાનાભ્ય્ અર્ષસિ શ્યેનો ન વꣳસુ કલશેષુ સીદસિ । ઇન્દ્રાય મદ્વા મદ્યો મદઃ સુતો દિવો વિષ્ટમ્ભ ઉપમો વિચક્ષણઃ
પવિત્ર કરનાર, તું પોષણ અને તાકાત માટે વહે છે; શ્યેન પંખી જેમ પોતાના ઘરમાં વસે છે, તેમ તું કલશોમાં સ્થિર થાય છે. ઇન્દ્ર માટે દબાવેલી, આનંદ આપતી તે દ્રવ તારો આનંદ છે—ઉચ્ચ, બુદ્ધિશાળી, આકાશને આધાર આપનાર.
સપ્ત સ્વસારો અભિ માતરઃ શિશુꣳ નવꣳ જજ્ઞાનꣳ જેન્યꣳ વિપશ્ચિતમ્ । અપાꣳ ગન્ધર્વꣳ દિવ્યꣳ નૃચક્ષસꣳ સોમꣳ વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય રાજસે
સાત બહેનો અને માતાઓએ મળીને નવજાત, આશ્ચર્યજનક અને બુદ્ધિશાળી બાળકને જન્મ આપ્યો—પાણીમાં વસતો, દેવગાંધીર્વ, સૌને દેખાય એવો, સર્વ જગતનો રાજા, એ સોમ છે.
ઈશાન ઇમા ભુવનાનિ વીયસે યુજાન ઇન્દો હરિતઃ સુપર્ણ્યઃ । તાસ્ તે ક્ષરન્તુ મધુમદ્ ઘૃતમ્ પયસ્ તવ વ્રતે સોમ તિષ્ઠન્તુ કૃષ્ટયઃ
હે સોમ, તું આ બધાં લોકોએ વધારવા માટે સંભાળે છે, અને તું હરિત પાંખવાળાંઓને જોડે છે. તેઓ તારા માટે મધમેળ ઘી અને દૂધ વહાવે એવી ઈચ્છા છે. તારી આજ્ઞાથી, હે સોમ, બધા લોકો સ્થિર રહે.
ત્વꣳ નૃચક્ષા અસિ સોમ વિશ્વતઃ પવમાન વૃષભ તા વિ ધાવસિ । સ નઃ પવસ્વ વસુમદ્ ધિરણ્યવદ્ વયꣳ સ્યામ ભુવનેષુ જીવસે
હે પવિત્ર સોમ, તું બધાંમાં સર્વત્ર જોનાર છે, અને તું સર્વત્ર દોડે છે. તું અમારે માટે ધન અને સોનુ લાવતો વહે, જેથી અમે આ લોકોમાં લાંબું જીવન જીવી શકીએ.
ગોવિત્ પવસ્વ વસુવિદ્ ધિરણ્યવિદ્ રેતોધા ઇન્દો ભુવનેષ્વ્ અર્પિતઃ । ત્વꣳ સુવીરો અસિ સોમ વિશ્વવિત્ તꣳ ત્વા વિપ્રા ઉપ ગિરેમ આસતે
હે સોમ, તું ગાયો, ધન અને સોનુ આપનારો છે, બીજ ધરાવનારો અને લોકોમાં સ્થિર છે. તું બલવાન અને સર્વજ્ઞ છે. એવા તને જ્ઞાની લોકો ભેગા થઈને સ્તુતિ કરે છે.
ઉન્ મધ્વ ઊર્મિર્ વનના અતિષ્ઠિપદ્ અપો વસાનો મહિષો વિ ગાહતે । રાજા પવિત્રરથો વાજમ્ આરુહત્ સહસ્રભૃષ્ટિર્ જયતિ શ્રવો બૃહત્
મધથી ભરેલો તરંગ, જળથી શોભાયમાન થઇ ઊભો રહ્યો છે; મહાન બળવાન, જળથી આવરાયેલો, ગર્જના કરે છે. રાજા, જેનું રથ પવિત્ર છે, તે બળ પર આરૂઢ થયો છે; હજારો ધારાઓ સાથે, તે મહાન યશ પ્રાપ્ત કરે છે.
સ ભન્દના ઉદ્ ઇયર્તિ પ્રજાવતીર્ વિશ્વાયુર્ વિશ્વાઃ સુભરા અહર્દિવિ । બ્રહ્મ પ્રજાવદ્ રયિમ્ અશ્વપસ્ત્યમ્ પીત ઇન્દવ્ ઇન્દ્રમ્ અસ્મભ્યꣳ યાચતાત્
જે બંધન ખોલે છે, સંતાન આપે છે, સર્વેને આયુષ્ય અને રોજબરોજ સર્વ સુખ આપે છે, એ પવિત્ર રસે, હે સોમ, ઇન્દ્ર સાથે અમને સંતાનવાળું ધન, ઘોડા અને ગાય-બળદ આપજે.
સો અગ્રે અહ્નાꣳ હરિર્ હર્યતો મદઃ પ્ર ચેતસા ચેતયતે અનુ દ્યુભિઃ । દ્વા જના યાતયન્ન્ અન્તર્ ઈયતે નરા ચ શꣳસꣳ દૈવ્યꣳ ચ ધર્તરિ
જે તેજસ્વી, ચંચળ અને આનંદદાયક છે, દિવસોની શરૂઆતમાં જાગે છે અને પ્રકાશમય લોકો સાથે જાગૃત થાય છે, એ બે જાતિ વચ્ચે ચાલે છે અને માનવોની સ્તુતિ તથા દૈવી નિયમ બંનેને જાળવે છે.