હવિર્હવિષ્મો મહિ સદ્મ દૈવ્યં નભો વસાનઃ પરિ યાસ્યધ્વરમ્ । રાજા પવિત્રરથો વાજમારુહઃ સહસ્રભૃષ્ટિર્જયસિ શ્રવો બૃહત્
હવન માટેનું હવન, મહાન દૈવી નિવાસને ફરતું જાય છે, આકાશમાં વિહરતું, તું યજ્ઞમાં ચાલે છે. રાજા, છાણણના રથ પર બેસીને, શક્તિ પ્રાપ્ત કરી, હજારો ધારો સાથે તું મહાન યશ મેળવે છે.
પવસ્વ દેવમાદનો વિચર્ષણિરપ્સા ઇન્દ્રાય વરુણાય વાયવે । કૃધી નો અદ્ય વરિવઃ સ્વસ્તિમદુરુક્ષિતૌ ગૃણીહિ દૈવ્યં જનમ્
પવિત્ર થા, હે દેવોને આનંદ આપનાર સોમ, બુદ્ધિશાળી, પાણીમાં, ઇન્દ્ર, વરુણ અને વાયુ માટે. આજે અમને વિશાળ રક્ષા અને કલ્યાણ આપ, દૈવી જાતિનું સ્તુતિ કર, હે દુરદર્શન વાળો.
આ યસ્તસ્થૌ ભુવનાન્યમર્ત્યો વિશ્વાનિ સોમઃ પરિ તાન્યર્ષતિ । કૃણ્વન્સંચૃતં વિચૃતમભિષ્ટય ઇન્દુઃ સિષક્ત્યુષસં ન સૂર્યઃ
જે અમર સોમ બધી દુનિયાઓમાં ઊભો છે, તે બધામાં વહે છે; એકઠાં અને વિખૂટાં બધું રચતો, ઈચ્છાઓ શોધે છે, અને ઉષા સમયે સૂર્ય જેવો તેજ આપે છે.
આ યો ગોભિઃ સૃજ્યત ઓષધીષ્વા દેવાનાં સુમ્ન ઇષયન્નુપાવસુઃ । આ વિદ્યુતા પવતે ધારયા સુત ઇન્દ્રં સોમો માદયન્દૈવ્યં જનમ્
જે ગાયોમાં દબાય છે, ઔષધિઓમાં છે, દેવતાઓની કૃપા મેળવવા ઈચ્છે છે, તે બુદ્ધિશાળી નજીક આવે છે. વીજળી સાથે દબાયેલો સોમ ધારા રૂપે વહે છે, ઇન્દ્ર અને દૈવી જાતિને આનંદ આપે છે.
એષ સ્ય સોમઃ પવતે સહસ્રજિદ્ધિન્વાનો વાચમિષિરામુષર્બુધમ્ । ઇન્દુઃ સમુદ્રમુદિયર્તિ વાયુભિરેન્દ્રસ્ય હાર્દિ કલશેષુ સીદતિ
આ સોમ સહસ્ર વિજય મેળવે છે, પ્રેરિત વાણી જગાડે છે, મૌનને ઉઠાવે છે. ઈન્દ્રના હૃદયમાં, પાત્રોમાં બેસી, વાયુ સાથે સાગર તરફ ઊંચકાય છે.
અભિ ત્યં ગાવઃ પયસા પયોવૃધં સોમં શ્રીણન્તિ મતિભિઃ સ્વર્વિદમ્ । ધનંજયઃ પવતે કૃત્વ્યો રસો વિપ્રઃ કવિઃ કાવ્યેના સ્વર્ચનાઃ
દૂધથી ભરેલી ગાયો, દૂધ વધારનાર આ સોમ પાસે પોતાના વિચારો સાથે આવે છે, જે સૂર્યને જાણે છે. વિજયી રસ શુદ્ધ થાય છે, કવિ, વિદ્વાન, કાવ્યથી સૂર્યની જેમ તેજ આપે છે.
ઇન્દ્રાય સોમ સુષુતઃ પરિ સ્રવાપામીવા ભવતુ રક્ષસા સહ । મા તે રસસ્ય મત્સત દ્વયાવિનો દ્રવિણસ્વન્ત ઇહ સન્ત્વિન્દવઃ
ઇન્દ્ર માટે સારી રીતે દબાયેલ સોમ, ચારે બાજુ વહે, દુઃખથી મુક્ત રહે, દુષ્ટ શક્તિઓને હરાવી દે. તારા રસને કપટવાળાઓ માણી ન શકે, દયાળુ બિંદુઓ અહીં રહે.
અસ્માન્સમર્યે પવમાન ચોદય દક્ષો દેવાનામસિ હિ પ્રિયો મદઃ । જહિ શત્રૂઁરભ્યા ભન્દનાયતઃ પિબેન્દ્ર સોમમવ નો મૃધો જહિ
યુદ્ધમાં અમને પ્રેરણા આપ, હે શુદ્ધ સોમ, તું દેવતાઓનો પ્રિય આનંદ છે. અમારા શત્રુઓને હરાવી દે, બંધન તોડી નાખ, ઇન્દ્રે સોમ પીવે, અમને બચાવ, દુશ્મનોને નાશ કર.
અદબ્ધ ઇન્દો પવસે મદિન્તમ આત્મેન્દ્રસ્ય ભવસિ ધાસિરુત્તમઃ । અભિ સ્વરન્તિ બહવો મનીષિણો રાજાનમસ્ય ભુવનસ્ય નિંસતે
અઅપાર, અખંડિત ઇંદુ, તું શુદ્ધ થાય છે, સૌથી વધુ આનંદ આપનાર છે. તું ઇન્દ્ર માટે શ્રેષ્ઠ પ્રેરણા બને છે. અનેક વિદ્વાનો તને, રાજાને, ગાયન કરે છે, તું જગતના હૃદયમાં વસે છે.
સહસ્રણીથઃ શતધારો અદ્ભુત ઇન્દ્રાયેન્દુઃ પવતે કામ્યં મધુ । જયન્ક્ષેત્રમભ્યર્ષા જયન્નપ ઉરું નો ગાતું કૃણુ સોમ મીઢ્વઃ
હજારો ધારોવાળો, શતગુણા અદ્ભુત, ઇન્દ્રને પ્રિય એવા સોમ, ઈચ્છિત મધુર પાન બનીને શુદ્ધ થાય છે. વિજયી બનીને ખેતર તરફ આવે છે, જળને પણ જીતે છે—હે દયાળુ સોમ, અમને વિશાળ માર્ગ આપ.
કનિક્રદત્કલશે ગોભિરજ્યસે વ્યવ્યયં સમયા વારમર્ષસિ । મર્મૃજ્યમાનો અત્યો ન સાનસિરિન્દ્રસ્ય સોમ જઠરે સમક્ષરઃ
ઘંટ વગાડતો, તું દૂધવાળી ગાય સાથે પાત્રમાં દબાય છે, અશુદ્ધતાને દૂર કરીને ગાળણમાંથી પસાર થાય છે. શુદ્ધ થતો, યોકમાંથી છૂટેલા ઘોડા જેવો, હે સોમ, તું ઇન્દ્રના પેટમાં વહે છે.
સ્વાદુઃ પવસ્વ દિવ્યાય જન્મને સ્વાદુરિન્દ્રાય સુહવીતુનામ્ને । સ્વાદુર્મિત્રાય વરુણાય વાયવે બૃહસ્પતયે મધુમાઁ અદાભ્યઃ
દેવત્વ માટે તું મધુરતાથી વહે, ઇન્દ્ર માટે પણ મધુરતાથી વહે, દાન આપનારા માટે પણ. મીત્ર, વર્ણ, વાયુ અને બૃહસ્પતિ માટે પણ મધુરતાથી વહે, હે અચૂક મધુર સોમ.
અત્યં મૃજન્તિ કલશે દશ ક્ષિપઃ પ્ર વિપ્રાણાં મતયો વાચ ઈરતે । પવમાના અભ્યર્ષન્તિ સુષ્ટુતિમેન્દ્રં વિશન્તિ મદિરાસ ઇન્દવઃ
દસ આંગળીઓ તને પાત્રમાં ધોઈને શુદ્ધ કરે છે, વિદ્વાનોના વિચારો અવાજે પ્રગટે છે. શુદ્ધ થયેલા સોમો સ્તુતિ સાથે આવે છે અને ઉત્સાહભેર ઇન્દ્રમાં પ્રવેશે છે.
પવમાનો અભ્યર્ષા સુવીર્યમુર્વીં ગવ્યૂતિં મહિ શર્મ સપ્રથઃ । માકિર્નો અસ્ય પરિષૂતિરીશતેન્દો જયેમ ત્વયા ધનંધનમ્
શુદ્ધ થયેલો તું મહાન બળ માટે, વિશાળ ગાયોથી ભરેલી જગ્યા માટે, વિશાળ આશ્રય માટે આગળ વધે છે. તેની અવરોધ અમને રોકી ન શકે—હે સોમ, તારી સાથે અમે ધન પર ધન જીતીએ.
અધિ દ્યામસ્થાદ્વૃષભો વિચક્ષણોઽરૂરુચદ્વિ દિવો રોચના કવિઃ । રાજા પવિત્રમત્યેતિ રોરુવદ્દિવઃ પીયૂષં દુહતે નૃચક્ષસઃ
વિદ્વાન વૃષભ આકાશ પર ચડી ગયો છે, કવિએ બંને પ્રકાશમય જગતને પ્રકાશિત કર્યો છે. રાજા ગર્જના સાથે ગાળણમાંથી પસાર થાય છે—દ્રષ્ટિવાળા મનુષ્યો સ્વર્ગનું અમૃત દોહે છે.
દિવો નાકે મધુજિહ્વા અસશ્ચતો વેના દુહન્ત્યુક્ષણં ગિરિષ્ઠામ્ । અપ્સુ દ્રપ્સં વાવૃધાનં સમુદ્ર આ સિન્ધોરૂર્મા મધુમન્તં પવિત્ર આ
આકાશના ગોળમાં મધુર જીભવાળા તેજસ્વીઓ પર્વત પર રહેલા વૃષભને દોહે છે. જળમાં વધતો બિંદુ, સમુદ્રમાં, નદીની લહેરમાંથી મધથી ભરેલા ગાળણમાં જાય છે.
નાકે સુપર્ણમુપપપ્તિવાંસં ગિરો વેનાનામકૃપન્ત પૂર્વીઃ । શિશું રિહન્તિ મતયઃ પનિપ્નતં હિરણ્યયં શકુનં ક્ષામણિ સ્થામ્
આકાશમાં અનેક પ્રાચીન ગાનોએ ઉડતા ગર્ભપક્ષીને વખાણ્યા છે. વિચારો સુવર્ણ પક્ષી, બાળક, તેજસ્વી, ધરતી પર ઊભેલા તેજવંતને શોધે છે.
ઊર્ધ્વો ગન્ધર્વો અધિ નાકે અસ્થાદ્વિશ્વા રૂપા પ્રતિચક્ષાણો અસ્ય । ભાનુઃ શુક્રેણ શોચિષા વ્યદ્યૌત્પ્રારૂરુચદ્રોદસી માતરા શુચિઃ
ઉચ્ચે ગંધર્વ આકાશમાં સ્થિર થયો છે, તે સર્વ રૂપોને જુએ છે. તેનો પ્રકાશ શુદ્ધ તેજથી ચમકે છે, શુદ્ધ એકે પૃથ્વી અને આકાશ, બંને માતાને પ્રકાશિત કરે છે.
પ્ર ત આશવઃ પવમાન ધીજવો મદા અર્ષન્તિ રઘુજા ઇવ ત્મના । દિવ્યાઃ સુપર્ણા મધુમન્ત ઇન્દવો મદિન્તમાસઃ પરિ કોશમાસતે
હે શુદ્ધ થયેલા, તારા ઉત્સાહભેર વહેતા પ્રવાહો ઝડપી ઘોડાઓ જેવાં દોડે છે. દિવ્ય મધુર સોમો, સૌથી વધુ મદક, પાત્રને ઘેરીને સ્થિર થાય છે.
પ્ર તે મદાસો મદિરાસ આશવોઽસૃક્ષત રથ્યાસો યથા પૃથક્ । ધેનુર્ન વત્સં પયસાભિ વજ્રિણમિન્દ્રમિન્દવો મધુમન્ત ઊર્મયઃ
તારા ઉત્સાહભેર, મદક, ઝડપી પ્રવાહો, રથો જેવી અલગ અલગ દિશામાં વહે છે. ગાય પોતાના વાછરડાને દૂધ પિયાવે તેમ, મધુર સોમની લહેરો વજ્રધારી ઇન્દ્ર માટે દૂધ સાથે વહે છે.
અત્યો ન હિયાનો અભિ વાજમર્ષ સ્વર્વિત્કોશં દિવો અદ્રિમાતરમ્ । વૃષા પવિત્રે અધિ સાનો અવ્યયે સોમઃ પુનાન ઇન્દ્રિયાય ધાયસે
ઘોડા જેવો ઉત્સુક, તું વિજય માટે દોડે છે, ધ્વનિ કરતી પાત્ર તરફ, આકાશમાંથી આવેલા પથ્થર તરફ. વૃષભ સોમ, શુદ્ધ થઈ, અવિનાશી ઢાળ પર બળ અને ઇન્દ્રના આનંદ માટે સ્થિર થાય છે.
પ્ર ત આશ્વિનીઃ પવમાન ધીજુવો દિવ્યા અસૃગ્રન્પયસા ધરીમણિ । પ્રાન્તરૃષય સ્થાવિરીરસૃક્ષત યે ત્વા મૃજન્ત્યૃષિષાણ વેધસઃ
હે શુદ્ધ થયેલા, તારી દ્રુત, દિવ્ય ધારો દૂધ સાથે પાત્રમાં વહે છે. પ્રાચીન ઋષિઓ, જે તને ધોઈને શુદ્ધ કરે છે, હે વિદ્વાન, તને વહાવ્યા છે.
વિશ્વા ધામાનિ વિશ્વચક્ષ ઋભ્વસઃ પ્રભોસ્તે સતઃ પરિ યન્તિ કેતવઃ । વ્યાનશિઃ પવસે સોમ ધર્મભિઃ પતિર્વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય રાજસિ
સર્વત્ર દ્રષ્ટિવાળા ઋભુઓ, મહાન અને સ્થિરના કિરણો તને ઘેરીને ફરે છે. હે સોમ, તું નિયમથી શુદ્ધ થાય છે, સર્વ જગતનો સ્વામી અને રાજા છે.
ઉભયતઃ પવમાનસ્ય રશ્મયો ધ્રુવસ્ય સતઃ પરિ યન્તિ કેતવઃ । યદી પવિત્રે અધિ મૃજ્યતે હરિઃ સત્તા નિ યોના કલશેષુ સીદતિ
બન્ને બાજુએ, શુદ્ધ અને અડગ સોમના કિરણો ફરે છે. જ્યારે પીળો સોમ ગાળણમાં ધોઈને શુદ્ધ થાય છે, ત્યારે પાત્રમાં પોતાના સ્થાન પર બેસે છે.
યજ્ઞસ્ય કેતુઃ પવતે સ્વધ્વરઃ સોમો દેવાનામુપ યાતિ નિષ્કૃતમ્ । સહસ્રધારઃ પરિ કોશમર્ષતિ વૃષા પવિત્રમત્યેતિ રોરુવત્
યજ્ઞનું ચિહ્ન, શુદ્ધ અને નિયમિત સોમ, દેવોના આસન તરફ જાય છે. હજારો ધારોવાળો, પાત્રને ઘેરીને ફરે છે, વૃષભ ગર્જના સાથે ગાળણમાંથી પસાર થાય છે.
રાજા સમુદ્રં નદ્યો વિ ગાહતેઽપામૂર્મિં સચતે સિન્ધુષુ શ્રિતઃ । અધ્યસ્થાત્સાનુ પવમાનો અવ્યયં નાભા પૃથિવ્યા ધરુણો મહો દિવઃ
રાજા સમુદ્રમાં પ્રવેશે છે, નદીઓ અલગ અલગ વહે છે. તે જળની લહેર સાથે જોડાય છે, નદીઓમાં સ્થિર છે. શુદ્ધ થયેલો, અવિનાશી શિખર પર, પૃથ્વીના નાભિ અને મહાન આકાશના આધાર પર સ્થિર થાય છે.
દિવો ન સાનુ સ્તનયન્નચિક્રદદ્દ્યૌશ્ચ યસ્ય પૃથિવી ચ ધર્મભિઃ । ઇન્દ્રસ્ય સખ્યં પવતે વિવેવિદત્સોમઃ પુનાનઃ કલશેષુ સીદતિ
આકાશના શિખર જેવો, ગર્જના અને ધ્વનિ કરતો, જેના નિયમને આકાશ અને પૃથ્વી બંને માને છે. ઇન્દ્રની મિત્રતા મેળવવા માટે શુદ્ધ થયેલો સોમ પાત્રોમાં બેસે છે.
જ્યોતિર્યજ્ઞસ્ય પવતે મધુ પ્રિયં પિતા દેવાનાં જનિતા વિભૂવસુઃ । દધાતિ રત્નં સ્વધયોરપીચ્યં મદિન્તમો મત્સર ઇન્દ્રિયો રસઃ
યજ્ઞનો તેજસ્વી, મીઠો અને સૌને પ્રિય, દેવતાઓના પિતા અને સર્જક, સર્વત્ર વ્યાપક છે. એ બંને પ્રકારની સ્વાધ્યાય માટે લાયક એવા અમૂલ્ય રત્ન આપે છે. એ સૌથી વધુ મદમસ્ત, શક્તિશાળી અને રસથી ભરપૂર છે.
અભિક્રન્દન્કલશં વાજ્યર્ષતિ પતિર્દિવઃ શતધારો વિચક્ષણઃ । હરિર્મિત્રસ્ય સદનેષુ સીદતિ મર્મૃજાનોઽવિભિઃ સિન્ધુભિર્વૃષા
એ ગર્જના કરતા કલશ તરફ દોડે છે, વિજય મેળવવા ઉત્સુક, આકાશનો સ્વામી, અનેક ધારો ધરાવનાર અને બુદ્ધિશાળી છે. પીળા રંગનો એ મિત્રના ઘરોએ વસે છે, નદીઓથી શુદ્ધ થયેલો, નદીઓમાં વાઘ સમાન છે.
અગ્રે સિન્ધૂનાં પવમાનો અર્ષત્યગ્રે વાચો અગ્રિયો ગોષુ ગચ્છતિ । અગ્રે વાજસ્ય ભજતે મહાધનં સ્વાયુધઃ સોતૃભિઃ પૂયતે વૃષા
નદીઓમાં સર્વોપરી એ પવિત્ર થયેલો આગળ વધે છે; વાણીમાં શ્રેષ્ઠ, ગાયોમાં જાય છે; શક્તિમાં પ્રથમ, મહાન ધન મેળવે છે, પોતાની શક્તિથી સજ્જ, દબાવનારાઓથી શુદ્ધ થયેલો વાઘ છે.