ઉભે દ્યાવાપૃથિવી વિશ્વમિન્વે અર્યમા દેવો અદિતિર્વિધાતા । ભગો નૃશંસ ઉર્વન્તરિક્ષં વિશ્વે દેવાઃ પવમાનં જુષન્ત
આકાશ અને પૃથ્વી બંને, સર્વવ્યાપી, દેવ આર્યમા, અદિતિ, વિધાતા, ભાગ, નૃશંસ, વિશાળ અંતરિક્ષ અને બધા દેવતાઓ પવિત્ર સોમમાં આનંદ પામે.
અસાવિ સોમો અરુષો વૃષા હરી રાજેવ દસ્મો અભિ ગા અચિક્રદત્ । પુનાનો વારં પર્યેત્યવ્યયં શ્યેનો ન યોનિં ઘૃતવન્તમાસદમ્
લાલચટક, શક્તિશાળી સોમ રસ વહેતો જાય છે, પોતાના બે વાઘા ઘોડાઓ સાથે, જેમ રાજા ગર્જના કરે છે એમ. શુદ્ધ થઈને, તે કદી ન થાકતા છાણણને ફરતો રહે છે, જેમ શ્યેન પંખી ઘીથી ભરેલા પોતાના ઘરમાં પહોંચે છે.
કવિર્વેધસ્યા પર્યેષિ માહિનમત્યો ન મૃષ્ટો અભિ વાજમર્ષસિ । અપસેધન્દુરિતા સોમ મૃળય ઘૃતં વસાનઃ પરિ યાસિ નિર્ણિજમ્
હે પ્રેરક સોમ, તું વિદ્વાન સર્જનહારની મહાનતા શોધે છે; સુંદર રીતે શણગારેલા ઘોડા જેવો તું વિજય તરફ દોડે છે. સોમ, દુઃખ દૂર કર, દયા આપ, ઘીથી ઢંકાઈને તું છાણણને ફરતો જાય છે.
પર્જન્યઃ પિતા મહિષસ્ય પર્ણિનો નાભા પૃથિવ્યા ગિરિષુ ક્ષયં દધે । સ્વસાર આપો અભિ ગા ઉતાસરન્સં ગ્રાવભિર્નસતે વીતે અધ્વરે
પર્જન્ય એ શિંગાવાળો, પાંદડાવાળો મહિષનો પિતા છે; પૃથ્વીના નાભિમાં, પર્વતોમાં તેણે પોતાનું ઘર બનાવ્યું છે. પાણી, તેની બહેનો, એકઠા થયા છે અને યજ્ઞમાં પથ્થરો સાથે બેઠા છે.
જાયેવ પત્યાવધિ શેવ મંહસે પજ્રાયા ગર્ભ શૃણુહિ બ્રવીમિ તે । અન્તર્વાણીષુ પ્ર ચરા સુ જીવસેઽનિન્દ્યો વૃજને સોમ જાગૃહિ
પત્ની પતિ સાથે હોય એ રીતે, અમારી મહાનતા માટે કૃપાળુ બન. શક્તિના બીજ, સાંભળ, હું તને બોલું છું. પાત્રોમાં સારા જીવન માટે વહે, હે નિર્દોષ સોમ, લોકોમાં જાગૃત થા.
યથા પૂર્વેભ્યઃ શતસા અમૃધ્રઃ સહસ્રસાઃ પર્યયા વાજમિન્દો । એવા પવસ્વ સુવિતાય નવ્યસે તવ વ્રતમન્વાપઃ સચન્તે
જે રીતે તું પહેલા પણ અનેક વખત નિષ્ફળતા વિના સૈકડો અને હજારો વિજય લાવ્યો છે, એ જ રીતે હવે તું નવી સમૃદ્ધિ માટે શુદ્ધ થા. પાણી તારા આદેશને અનુસરે છે.
પવિત્રં તે વિતતં બ્રહ્મણસ્પતે પ્રભુર્ગાત્રાણિ પર્યેષિ વિશ્વતઃ । અતપ્તતનૂર્ન તદામો અશ્નુતે શૃતાસ ઇદ્વહન્તસ્તત્સમાશત
તારો છાણણ પથરાયેલો છે, હે પ્રાર્થનાના સ્વામી; તું શક્તિશાળી છે અને સર્વત્ર સર્વ રૂપોને આવરી લે છે. જેમ અગ્નિથી અસ્પર્શિત શરીરવાળાને દુઃખ નથી લાગતું, એમ તને પિડીને લાવનારા એ લાભને મેળવે છે.
તપોષ્પવિત્રં વિતતં દિવસ્પદે શોચન્તો અસ્ય તન્તવો વ્યસ્થિરન્ । અવન્ત્યસ્ય પવીતારમાશવો દિવસ્પૃષ્ઠમધિ તિષ્ઠન્તિ ચેતસા
તાપથી બનેલું છાણણ આકાશના સ્થાન પર પથરાયેલું છે; તેની તેજસ્વી તાંતણીઓ ફેલાયેલી છે. ઝડપી ચાલનારા મનથી શુદ્ધિકર્તાની રક્ષા કરે છે, તેઓ આકાશના સ્પર્શે ઊભા છે.
અરૂરુચદુષસઃ પૃશ્નિરગ્રિય ઉક્ષા બિભર્તિ ભુવનાનિ વાજયુઃ । માયાવિનો મમિરે અસ્ય માયયા નૃચક્ષસઃ પિતરો ગર્ભમા દધુઃ
પ્રભાતે ચમકતો, ચિતરેલો વાછરડો પ્રકાશિત થયો છે, તે બધી દુનિયાને ધારણ કરે છે અને શક્તિ માટે ઉત્સુક છે. માયાવંતોએ તેને પોતાની માયાથી માપ્યો છે, માનવદૃષ્ટિવાળા પિતૃઓએ તેમાં બીજ મૂક્યું છે.
ગન્ધર્વ ઇત્થા પદમસ્ય રક્ષતિ પાતિ દેવાનાં જનિમાન્યદ્ભુતઃ । ગૃભ્ણાતિ રિપું નિધયા નિધાપતિઃ સુકૃત્તમા મધુનો ભક્ષમાશત
આ રીતે ગંધર્વ તેની જગ્યા રક્ષે છે, અદ્ભુત દેવતાઓના જન્મને સાચવે છે. ખજાનાના સ્વામી દુશ્મનને પકડી લે છે, અને શ્રેષ્ઠ મધનો ભાગ માણે છે.
હવિર્હવિષ્મો મહિ સદ્મ દૈવ્યં નભો વસાનઃ પરિ યાસ્યધ્વરમ્ । રાજા પવિત્રરથો વાજમારુહઃ સહસ્રભૃષ્ટિર્જયસિ શ્રવો બૃહત્
હવન માટેનું હવન, મહાન દૈવી નિવાસને ફરતું જાય છે, આકાશમાં વિહરતું, તું યજ્ઞમાં ચાલે છે. રાજા, છાણણના રથ પર બેસીને, શક્તિ પ્રાપ્ત કરી, હજારો ધારો સાથે તું મહાન યશ મેળવે છે.
પવસ્વ દેવમાદનો વિચર્ષણિરપ્સા ઇન્દ્રાય વરુણાય વાયવે । કૃધી નો અદ્ય વરિવઃ સ્વસ્તિમદુરુક્ષિતૌ ગૃણીહિ દૈવ્યં જનમ્
પવિત્ર થા, હે દેવોને આનંદ આપનાર સોમ, બુદ્ધિશાળી, પાણીમાં, ઇન્દ્ર, વરુણ અને વાયુ માટે. આજે અમને વિશાળ રક્ષા અને કલ્યાણ આપ, દૈવી જાતિનું સ્તુતિ કર, હે દુરદર્શન વાળો.
આ યસ્તસ્થૌ ભુવનાન્યમર્ત્યો વિશ્વાનિ સોમઃ પરિ તાન્યર્ષતિ । કૃણ્વન્સંચૃતં વિચૃતમભિષ્ટય ઇન્દુઃ સિષક્ત્યુષસં ન સૂર્યઃ
જે અમર સોમ બધી દુનિયાઓમાં ઊભો છે, તે બધામાં વહે છે; એકઠાં અને વિખૂટાં બધું રચતો, ઈચ્છાઓ શોધે છે, અને ઉષા સમયે સૂર્ય જેવો તેજ આપે છે.
આ યો ગોભિઃ સૃજ્યત ઓષધીષ્વા દેવાનાં સુમ્ન ઇષયન્નુપાવસુઃ । આ વિદ્યુતા પવતે ધારયા સુત ઇન્દ્રં સોમો માદયન્દૈવ્યં જનમ્
જે ગાયોમાં દબાય છે, ઔષધિઓમાં છે, દેવતાઓની કૃપા મેળવવા ઈચ્છે છે, તે બુદ્ધિશાળી નજીક આવે છે. વીજળી સાથે દબાયેલો સોમ ધારા રૂપે વહે છે, ઇન્દ્ર અને દૈવી જાતિને આનંદ આપે છે.
એષ સ્ય સોમઃ પવતે સહસ્રજિદ્ધિન્વાનો વાચમિષિરામુષર્બુધમ્ । ઇન્દુઃ સમુદ્રમુદિયર્તિ વાયુભિરેન્દ્રસ્ય હાર્દિ કલશેષુ સીદતિ
આ સોમ સહસ્ર વિજય મેળવે છે, પ્રેરિત વાણી જગાડે છે, મૌનને ઉઠાવે છે. ઈન્દ્રના હૃદયમાં, પાત્રોમાં બેસી, વાયુ સાથે સાગર તરફ ઊંચકાય છે.
અભિ ત્યં ગાવઃ પયસા પયોવૃધં સોમં શ્રીણન્તિ મતિભિઃ સ્વર્વિદમ્ । ધનંજયઃ પવતે કૃત્વ્યો રસો વિપ્રઃ કવિઃ કાવ્યેના સ્વર્ચનાઃ
દૂધથી ભરેલી ગાયો, દૂધ વધારનાર આ સોમ પાસે પોતાના વિચારો સાથે આવે છે, જે સૂર્યને જાણે છે. વિજયી રસ શુદ્ધ થાય છે, કવિ, વિદ્વાન, કાવ્યથી સૂર્યની જેમ તેજ આપે છે.
ઇન્દ્રાય સોમ સુષુતઃ પરિ સ્રવાપામીવા ભવતુ રક્ષસા સહ । મા તે રસસ્ય મત્સત દ્વયાવિનો દ્રવિણસ્વન્ત ઇહ સન્ત્વિન્દવઃ
ઇન્દ્ર માટે સારી રીતે દબાયેલ સોમ, ચારે બાજુ વહે, દુઃખથી મુક્ત રહે, દુષ્ટ શક્તિઓને હરાવી દે. તારા રસને કપટવાળાઓ માણી ન શકે, દયાળુ બિંદુઓ અહીં રહે.
અસ્માન્સમર્યે પવમાન ચોદય દક્ષો દેવાનામસિ હિ પ્રિયો મદઃ । જહિ શત્રૂઁરભ્યા ભન્દનાયતઃ પિબેન્દ્ર સોમમવ નો મૃધો જહિ
યુદ્ધમાં અમને પ્રેરણા આપ, હે શુદ્ધ સોમ, તું દેવતાઓનો પ્રિય આનંદ છે. અમારા શત્રુઓને હરાવી દે, બંધન તોડી નાખ, ઇન્દ્રે સોમ પીવે, અમને બચાવ, દુશ્મનોને નાશ કર.
અદબ્ધ ઇન્દો પવસે મદિન્તમ આત્મેન્દ્રસ્ય ભવસિ ધાસિરુત્તમઃ । અભિ સ્વરન્તિ બહવો મનીષિણો રાજાનમસ્ય ભુવનસ્ય નિંસતે
અઅપાર, અખંડિત ઇંદુ, તું શુદ્ધ થાય છે, સૌથી વધુ આનંદ આપનાર છે. તું ઇન્દ્ર માટે શ્રેષ્ઠ પ્રેરણા બને છે. અનેક વિદ્વાનો તને, રાજાને, ગાયન કરે છે, તું જગતના હૃદયમાં વસે છે.
સહસ્રણીથઃ શતધારો અદ્ભુત ઇન્દ્રાયેન્દુઃ પવતે કામ્યં મધુ । જયન્ક્ષેત્રમભ્યર્ષા જયન્નપ ઉરું નો ગાતું કૃણુ સોમ મીઢ્વઃ
હજારો ધારોવાળો, શતગુણા અદ્ભુત, ઇન્દ્રને પ્રિય એવા સોમ, ઈચ્છિત મધુર પાન બનીને શુદ્ધ થાય છે. વિજયી બનીને ખેતર તરફ આવે છે, જળને પણ જીતે છે—હે દયાળુ સોમ, અમને વિશાળ માર્ગ આપ.
કનિક્રદત્કલશે ગોભિરજ્યસે વ્યવ્યયં સમયા વારમર્ષસિ । મર્મૃજ્યમાનો અત્યો ન સાનસિરિન્દ્રસ્ય સોમ જઠરે સમક્ષરઃ
ઘંટ વગાડતો, તું દૂધવાળી ગાય સાથે પાત્રમાં દબાય છે, અશુદ્ધતાને દૂર કરીને ગાળણમાંથી પસાર થાય છે. શુદ્ધ થતો, યોકમાંથી છૂટેલા ઘોડા જેવો, હે સોમ, તું ઇન્દ્રના પેટમાં વહે છે.
સ્વાદુઃ પવસ્વ દિવ્યાય જન્મને સ્વાદુરિન્દ્રાય સુહવીતુનામ્ને । સ્વાદુર્મિત્રાય વરુણાય વાયવે બૃહસ્પતયે મધુમાઁ અદાભ્યઃ
દેવત્વ માટે તું મધુરતાથી વહે, ઇન્દ્ર માટે પણ મધુરતાથી વહે, દાન આપનારા માટે પણ. મીત્ર, વર્ણ, વાયુ અને બૃહસ્પતિ માટે પણ મધુરતાથી વહે, હે અચૂક મધુર સોમ.
અત્યં મૃજન્તિ કલશે દશ ક્ષિપઃ પ્ર વિપ્રાણાં મતયો વાચ ઈરતે । પવમાના અભ્યર્ષન્તિ સુષ્ટુતિમેન્દ્રં વિશન્તિ મદિરાસ ઇન્દવઃ
દસ આંગળીઓ તને પાત્રમાં ધોઈને શુદ્ધ કરે છે, વિદ્વાનોના વિચારો અવાજે પ્રગટે છે. શુદ્ધ થયેલા સોમો સ્તુતિ સાથે આવે છે અને ઉત્સાહભેર ઇન્દ્રમાં પ્રવેશે છે.
પવમાનો અભ્યર્ષા સુવીર્યમુર્વીં ગવ્યૂતિં મહિ શર્મ સપ્રથઃ । માકિર્નો અસ્ય પરિષૂતિરીશતેન્દો જયેમ ત્વયા ધનંધનમ્
શુદ્ધ થયેલો તું મહાન બળ માટે, વિશાળ ગાયોથી ભરેલી જગ્યા માટે, વિશાળ આશ્રય માટે આગળ વધે છે. તેની અવરોધ અમને રોકી ન શકે—હે સોમ, તારી સાથે અમે ધન પર ધન જીતીએ.
અધિ દ્યામસ્થાદ્વૃષભો વિચક્ષણોઽરૂરુચદ્વિ દિવો રોચના કવિઃ । રાજા પવિત્રમત્યેતિ રોરુવદ્દિવઃ પીયૂષં દુહતે નૃચક્ષસઃ
વિદ્વાન વૃષભ આકાશ પર ચડી ગયો છે, કવિએ બંને પ્રકાશમય જગતને પ્રકાશિત કર્યો છે. રાજા ગર્જના સાથે ગાળણમાંથી પસાર થાય છે—દ્રષ્ટિવાળા મનુષ્યો સ્વર્ગનું અમૃત દોહે છે.
દિવો નાકે મધુજિહ્વા અસશ્ચતો વેના દુહન્ત્યુક્ષણં ગિરિષ્ઠામ્ । અપ્સુ દ્રપ્સં વાવૃધાનં સમુદ્ર આ સિન્ધોરૂર્મા મધુમન્તં પવિત્ર આ
આકાશના ગોળમાં મધુર જીભવાળા તેજસ્વીઓ પર્વત પર રહેલા વૃષભને દોહે છે. જળમાં વધતો બિંદુ, સમુદ્રમાં, નદીની લહેરમાંથી મધથી ભરેલા ગાળણમાં જાય છે.
નાકે સુપર્ણમુપપપ્તિવાંસં ગિરો વેનાનામકૃપન્ત પૂર્વીઃ । શિશું રિહન્તિ મતયઃ પનિપ્નતં હિરણ્યયં શકુનં ક્ષામણિ સ્થામ્
આકાશમાં અનેક પ્રાચીન ગાનોએ ઉડતા ગર્ભપક્ષીને વખાણ્યા છે. વિચારો સુવર્ણ પક્ષી, બાળક, તેજસ્વી, ધરતી પર ઊભેલા તેજવંતને શોધે છે.
ઊર્ધ્વો ગન્ધર્વો અધિ નાકે અસ્થાદ્વિશ્વા રૂપા પ્રતિચક્ષાણો અસ્ય । ભાનુઃ શુક્રેણ શોચિષા વ્યદ્યૌત્પ્રારૂરુચદ્રોદસી માતરા શુચિઃ
ઉચ્ચે ગંધર્વ આકાશમાં સ્થિર થયો છે, તે સર્વ રૂપોને જુએ છે. તેનો પ્રકાશ શુદ્ધ તેજથી ચમકે છે, શુદ્ધ એકે પૃથ્વી અને આકાશ, બંને માતાને પ્રકાશિત કરે છે.
પ્ર ત આશવઃ પવમાન ધીજવો મદા અર્ષન્તિ રઘુજા ઇવ ત્મના । દિવ્યાઃ સુપર્ણા મધુમન્ત ઇન્દવો મદિન્તમાસઃ પરિ કોશમાસતે
હે શુદ્ધ થયેલા, તારા ઉત્સાહભેર વહેતા પ્રવાહો ઝડપી ઘોડાઓ જેવાં દોડે છે. દિવ્ય મધુર સોમો, સૌથી વધુ મદક, પાત્રને ઘેરીને સ્થિર થાય છે.
પ્ર તે મદાસો મદિરાસ આશવોઽસૃક્ષત રથ્યાસો યથા પૃથક્ । ધેનુર્ન વત્સં પયસાભિ વજ્રિણમિન્દ્રમિન્દવો મધુમન્ત ઊર્મયઃ
તારા ઉત્સાહભેર, મદક, ઝડપી પ્રવાહો, રથો જેવી અલગ અલગ દિશામાં વહે છે. ગાય પોતાના વાછરડાને દૂધ પિયાવે તેમ, મધુર સોમની લહેરો વજ્રધારી ઇન્દ્ર માટે દૂધ સાથે વહે છે.