આત્મન્વન્નભો દુહ્યતે ઘૃતં પય ઋતસ્ય નાભિરમૃતં વિ જાયતે । સમીચીનાઃ સુદાનવઃ પ્રીણન્તિ તં નરો હિતમવ મેહન્તિ પેરવઃ
આકાશમાંથી દૂધ અને ઘી દોહાય છે; સત્યની નાભિએ અમૃત જન્મે છે. દયાળુ લોકો એકતા સાથે તેમાં આનંદ કરે છે; સ્નેહી મનુષ્યો તેને અવાજથી વખાણે છે.
અરાવીદંશુઃ સચમાન ઊર્મિણા દેવાવ્યં મનુષે પિન્વતિ ત્વચમ્ । દધાતિ ગર્ભમદિતેરુપસ્થ આ યેન તોકં ચ તનયં ચ ધામહે
ગર્જનારો બિંદુ લહેર સાથે જોડાય છે; દેવ મનુષ્ય માટે ચામડી પોષે છે. તે અદિતીના ગર્ભમાં બીજ મૂકે છે, જેના દ્વારા આપણે સંતાન અને વંશ પ્રાપ્ત કરીએ છીએ.
સહસ્રધારેઽવ તા અસશ્ચતસ્તૃતીયે સન્તુ રજસિ પ્રજાવતીઃ । ચતસ્રો નાભો નિહિતા અવો દિવો હવિર્ભરન્ત્યમૃતં ઘૃતશ્ચુતઃ
હજારો ધારાઓ સાથે તેઓ સાથે ચાલે છે; ત્રીજા ક્ષેત્રમાં તેઓ ફળદાયી થાય. ચાર નાભિઓ આકાશમાં મૂકી છે, હવન સામગ્રી વહે છે, અમૃત ઘી ટપકે છે.
શ્વેતં રૂપં કૃણુતે યત્સિષાસતિ સોમો મીઢ્વાઁ અસુરો વેદ ભૂમનઃ । ધિયા શમી સચતે સેમભિ પ્રવદ્દિવસ્કવન્ધમવ દર્ષદુદ્રિણમ્
જ્યારે ઇચ્છે છે ત્યારે સફેદ રૂપ બનાવે છે; સોમ, દયાળુ અસુર, પૃથ્વીને જાણે છે. વિચારથી તે શાખાઓ સાથે જોડાય છે, સંગાથે વખાણે છે; તેણે આકાશના બંધનને જોયું છે, તેજસ્વી છે.
અધ શ્વેતં કલશં ગોભિરક્તં કાર્ષ્મન્ના વાજ્યક્રમીત્સસવાન્ । આ હિન્વિરે મનસા દેવયન્તઃ કક્ષીવતે શતહિમાય ગોનામ્
પછી સફેદ પાત્ર, ગાયોથી ચિહ્નિત, દબાય છે; ઝડપી અને વિજયી આગળ વધે છે. ભક્તો મનથી તેને પ્રેરણા આપે છે, કક્ષીવાન માટે, ગાયોનું શતગણિત ધન મેળવવા.
અદ્ભિઃ સોમ પપૃચાનસ્ય તે રસોઽવ્યો વારં વિ પવમાન ધાવતિ । સ મૃજ્યમાનઃ કવિભિર્મદિન્તમ સ્વદસ્વેન્દ્રાય પવમાન પીતયે
પવિત્રમાં વહેતા, સોમ, તારા દ્રવને પાણી સાથે કોઈ અવરોધ વિના વહે છે. કવિઓએ તેને શુદ્ધ કરીને, આનંદદાયક બનાવ્યો છે. હે પવિત્ર સોમ, તું ઇન્દ્ર માટે પીવા યોગ્ય મીઠો બન.
અભિ પ્રિયાણિ પવતે ચનોહિતો નામાનિ યહ્વો અધિ યેષુ વર્ધતે । આ સૂર્યસ્ય બૃહતો બૃહન્નધિ રથં વિષ્વઞ્ચમરુહદ્વિચક્ષણઃ
પ્રિયપાત્ર, કુશળતાથી તૈયાર થયેલો, અનેક નામો ધરાવતો, મહાનતામાં વધે છે. દુરદર્શી, સર્વ દિશામાં ફરતો, મહાન સૂર્યના ઉંચા રથ સુધી પહોંચે છે.
ઋતસ્ય જિહ્વા પવતે મધુ પ્રિયં વક્તા પતિર્ધિયો અસ્યા અદાભ્યઃ । દધાતિ પુત્રઃ પિત્રોરપીચ્યં નામ તૃતીયમધિ રોચને દિવઃ
સત્યની જીભ, મીઠી અને પ્રિય વાણી, વિચારોનો અડગ સ્વામી, શુદ્ધ થાય છે. પુત્ર, પિતા-માતાનું યોગ્ય નામ તૃતીય સ્વરૂપે આકાશના તેજમાં મૂકે છે.
અવ દ્યુતાનઃ કલશાઁ અચિક્રદન્નૃભિર્યેમાનઃ કોશ આ હિરણ્યયે । અભીમૃતસ્ય દોહના અનૂષતાધિ ત્રિપૃષ્ઠ ઉષસો વિ રાજતિ
ચમકતા પાત્રો નીચે ધ્વનિ કરે છે, પુરુષો દ્વારા સંચાલિત, સુવર્ણ પાત્રમાં ગતિ કરે છે. અમૃતના દૂધ દોહનારા નજીક આવે છે; ત્રિપૃષ્ઠ ઉષા પર તે પ્રકાશિત થાય છે.
અદ્રિભિઃ સુતો મતિભિશ્ચનોહિતઃ પ્રરોચયન્રોદસી માતરા શુચિઃ । રોમાણ્યવ્યા સમયા વિ ધાવતિ મધોર્ધારા પિન્વમાના દિવેદિવે
પથ્થરો વડે પિછડાયેલો, વિચારો વડે શુદ્ધ થયેલો, કુશળતાથી તૈયાર થયેલો, પવિત્ર સોમ, પૃથ્વી અને આકાશને પ્રકાશિત કરે છે. તેના વહેતા વાળ, મધની ધારા, રોજે રોજ વધે છે.
પરિ સોમ પ્ર ધન્વા સ્વસ્તયે નૃભિઃ પુનાનો અભિ વાસયાશિરમ્ । યે તે મદા આહનસો વિહાયસસ્તેભિરિન્દ્રં ચોદય દાતવે મઘમ્
સોમ, સુખ-શાંતિ માટે પાત્રને ચારે બાજુથી વહે, પુરુષો દ્વારા શુદ્ધ થયેલો, તારી સુગંધથી શિરોને આવરી લે. તારી તેજસ્વી શક્તિથી ઇન્દ્રને ધન આપવા માટે પ્રેરણા આપ.
ધર્તા દિવઃ પવતે કૃત્વ્યો રસો દક્ષો દેવાનામનુમાદ્યો નૃભિઃ । હરિઃ સૃજાનો અત્યો ન સત્વભિર્વૃથા પાજાંસિ કૃણુતે નદીષ્વા
આકાશને ધારણ કરનાર, કુશળ રસ, દેવો અને મનુષ્યો દ્વારા પ્રશંસનીય, શુદ્ધ થાય છે. પીળો સોમ, છોડાયેલી ઘોડાની જેમ શક્તિથી વહે છે, નદીઓમાં પોતાની શક્તિ વ્યર્થ ન કરે.
શૂરો ન ધત્ત આયુધા ગભસ્ત્યોઃ સ્વઃ સિષાસન્રથિરો ગવિષ્ટિષુ । ઇન્દ્રસ્ય શુષ્મમીરયન્નપસ્યુભિરિન્દુર્હિન્વાનો અજ્યતે મનીષિભિઃ
વીર જેવો, હાથમાં શસ્ત્રો લઈ, કીર્તિ માટે આતુર, યુદ્ધમાં રથચાલક બને છે. ઇન્દ્રની શક્તિનું ગાન કરે છે, વિદ્વાનો તેને પ્રેરણા આપે છે; દ્રવ, દબાવાઈને, જ્ઞાનીઓ દ્વારા ઉદ્ગીર્ણ થાય છે.
ઇન્દ્રસ્ય સોમ પવમાન ઊર્મિણા તવિષ્યમાણો જઠરેષ્વા વિશ । પ્ર ણઃ પિન્વ વિદ્યુદભ્રેવ રોદસી ધિયા ન વાજાઁ ઉપ માસિ શશ્વતઃ
પવિત્ર સોમ, તારી તરંગથી શક્તિપૂર્વક ઇન્દ્રના ગૃહોમાં પ્રવેશ. વાદળમાં વીજળી જેવી, પૃથ્વી અને આકાશને અમૃતથી ભીંજાવ. વિચારથી અમને હંમેશા ધન આપ.
વિશ્વસ્ય રાજા પવતે સ્વર્દૃશ ઋતસ્ય ધીતિમૃષિષાળવીવશત્ । યઃ સૂર્યસ્યાસિરેણ મૃજ્યતે પિતા મતીનામસમષ્ટકાવ્યઃ
સર્વનો રાજા, પ્રકાશ જોનાર, શુદ્ધ થાય છે, ઋષિની ઇચ્છાથી સત્યની પ્રેરણા પસંદ કરે છે. જે સૂર્યના તેજથી શુદ્ધ થાય છે, તે વિચારોનો પિતા છે, અનન્ય જ્ઞાન ધરાવે છે.
વૃષેવ યૂથા પરિ કોશમર્ષસ્યપામુપસ્થે વૃષભઃ કનિક્રદત્ । સ ઇન્દ્રાય પવસે મત્સરિન્તમો યથા જેષામ સમિથે ત્વોતયઃ
ગાયોના ઝુંડમાં વાછરડા જેવો, તું પાત્રને ચારે બાજુથી ગર્જના કરીને દોડે છે, પાણીની કાંખમાં વાછરડો જેવો. તું ઇન્દ્ર માટે પવિત્ર થાય છે, સર્વથી વધુ આનંદદાયક, જેથી તારી મદદથી અમે યુદ્ધમાં વિજય મેળવી શકીએ.
એષ પ્ર કોશે મધુમાઁ અચિક્રદદિન્દ્રસ્ય વજ્રો વપુષો વપુષ્ટરઃ । અભીમૃતસ્ય સુદુઘા ઘૃતશ્ચુતો વાશ્રા અર્ષન્તિ પયસેવ ધેનવઃ
આ પાત્રમાં મધમય સોમ ગર્જના કરે છે, ઇન્દ્રનો વજ્ર, સૌંદર્યમાં સર્વોથી શ્રેષ્ઠ. અમૃતના ઉત્તમ દૂધ દેનારા, ઘીથી વહે છે, મજબૂત ગાયોની જેમ દોડે છે.
સ પૂર્વ્યઃ પવતે યં દિવસ્પરિ શ્યેનો મથાયદિષિતસ્તિરો રજઃ । સ મધ્વ આ યુવતે વેવિજાન ઇત્કૃશાનોરસ્તુર્મનસાહ બિભ્યુષા
પૂર્વજ સોમ શુદ્ધ થાય છે, જેને શ્યેન આકાશમાંથી લાવ્યો હતો, મથનકર્તા દ્વારા ગતિમાન થયો હતો. તે મધથી યુવાન બની આવે છે, મનથી કાંપે છે, દુર્બળ, ઉત્સુકો દ્વારા દબાવાયો છે.
તે નઃ પૂર્વાસ ઉપરાસ ઇન્દવો મહે વાજાય ધન્વન્તુ ગોમતે । ઈક્ષેણ્યાસો અહ્યો ન ચારવો બ્રહ્મબ્રહ્મ યે જુજુષુર્હવિર્હવિઃ
તે પ્રાચીન અને નવા સોમના બિંદુઓ અમારે માટે ધન અને સમૃદ્ધિ માટે વહે. જોવાલાયક, ઘોડા જેવા ઝડપી, જે પ્રાર્થનામાં આનંદ પામે છે, અર્પણ પછી અર્પણનો સ્વીકાર કરે છે.
અયં નો વિદ્વાન્વનવદ્વનુષ્યત ઇન્દુઃ સત્રાચા મનસા પુરુષ્ટુતઃ । ઇનસ્ય યઃ સદને ગર્ભમાદધે ગવામુરુબ્જમભ્યર્ષતિ વ્રજમ્
આ જ્ઞાની સોમ, હંમેશા વિજયી, અમારે માટે પવિત્ર થાય છે, અનેક મનોથી પ્રશંસિત. જેને સત્તાના સ્થાનમાં બીજ મૂક્યું છે, તે ગાયોના વિશાળ વાડમાં વહે છે.
ચક્રિર્દિવઃ પવતે કૃત્વ્યો રસો મહાઁ અદબ્ધો વરુણો હુરુગ્યતે । અસાવિ મિત્રો વૃજનેષુ યજ્ઞિયોઽત્યો ન યૂથે વૃષયુઃ કનિક્રદત્
આકાશ માટે કુશળ રસ પવિત્ર થાય છે, મહાન, અપરાજિત, વરુણને બોલાવવામાં આવે છે. મિત્રો જાતિઓમાં હાજર છે, યજ્ઞ માટે યોગ્ય, ઝુંડમાં વાછરડા જેવો, શક્તિથી ગર્જના કરે છે.
પ્ર રાજા વાચં જનયન્નસિષ્યદદપો વસાનો અભિ ગા ઇયક્ષતિ । ગૃભ્ણાતિ રિપ્રમવિરસ્ય તાન્વા શુદ્ધો દેવાનામુપ યાતિ નિષ્કૃતમ્
રાજા, વાણી ઉત્પન્ન કરતો, ઊઠે છે, પાણી ધારણ કરીને, ગાયોની નજીક જાય છે. દુશ્મનને પકડી, દુશ્મનના બંધનોને તોડી, શુદ્ધ થઈને, દેવોના સભામાં પહોંચે છે.
ઇન્દ્રાય સોમ પરિ ષિચ્યસે નૃભિર્નૃચક્ષા ઊર્મિઃ કવિરજ્યસે વને । પૂર્વીર્હિ તે સ્રુતયઃ સન્તિ યાતવે સહસ્રમશ્વા હરયશ્ચમૂષદઃ
સોમ, તું ઇન્દ્ર માટે પુરુષો દ્વારા પાત્રમાં ઢાળવામાં આવે છે, તરંગોથી દેખાતો, કવિ, જંગલમાં શુદ્ધ થાય છે. તારી ઘણી ધારાઓ આગળ વધવા તૈયાર છે, હજાર ઘોડા અને તારા વાછરડા સૈન્ય લાવે છે.
સમુદ્રિયા અપ્સરસો મનીષિણમાસીના અન્તરભિ સોમમક્ષરન્ । તા ઈં હિન્વન્તિ હર્મ્યસ્ય સક્ષણિં યાચન્તે સુમ્નં પવમાનમક્ષિતમ્
આકાશની અપ્સરાઓ, જેઓ જળમાં બેઠેલી અને બુદ્ધિશાળી છે, તેમણે સોમને મધ્યમાં વહેવા દીધો છે. એ અપ્સરાઓ સોમને ઘરનાં થાંભલાં સુધી આગળ ધપાવે છે અને પવિત્ર થયેલા સોમનું કદી ન ખૂટતું કલ્યાણ માગે છે.
ગોજિન્નઃ સોમો રથજિદ્ધિરણ્યજિત્સ્વર્જિદબ્જિત્પવતે સહસ્રજિત્ । યં દેવાસશ્ચક્રિરે પીતયે મદં સ્વાદિષ્ઠં દ્રપ્સમરુણં મયોભુવમ્
સોમ, જે ગાય, રથ, સોનુ, પ્રકાશ, પાણી અને હજારો વિજયો મેળવે છે, એ પવિત્ર થાય છે. દેવોએ તેને પીવા માટે આનંદદાયક, લાલચટક, સુખદાયક રસ બનાવ્યો છે.
એતાનિ સોમ પવમાનો અસ્મયુઃ સત્યાનિ કૃણ્વન્દ્રવિણાન્યર્ષસિ । જહિ શત્રુમન્તિકે દૂરકે ચ ય ઉર્વીં ગવ્યૂતિમભયં ચ નસ્કૃધિ
પવિત્ર થયેલા સોમ, તું અમને આ સાચી સંપત્તિ આપે છે, અમને ધન આપે છે. નજીક કે દૂર જે દુશ્મન હોય, તેને તું હરાવ અને અમને ગાય માટે વિશાળ ચરોતર અને નિર્ભયતા આપ.
અચોદસો નો ધન્વન્ત્વિન્દવઃ પ્ર સુવાનાસો બૃહદ્દિવેષુ હરયઃ । વિ ચ નશન્ન ઇષો અરાતયોઽર્યો નશન્ત સનિષન્ત નો ધિયઃ
અમારા માટે એ બિંદુઓ, કોઈ દબાણ વિના, મહાન આકાશ સુધી વહે છે. અમારે માટે પોષણની નદીઓ ફેલાય, દુશ્મનો વિખેરાઈ જાય, આર્યના શત્રુઓ નાશ પામે અને અમારી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય.
પ્ર ણો ધન્વન્ત્વિન્દવો મદચ્યુતો ધના વા યેભિરર્વતો જુનીમસિ । તિરો મર્તસ્ય કસ્ય ચિત્પરિહ્વૃતિં વયં ધનાનિ વિશ્વધા ભરેમહિ
વહેતા બિંદુઓ અમને એ ધન આપે, જેના દ્વારા અમે ઝડપી ઘોડાઓ જોડીએ. કોઈ પણ માણસની છુપાવટને અમે પાર કરી લઈએ અને સર્વ પ્રકારનું ધન મેળવો.
ઉત સ્વસ્યા અરાત્યા અરિર્હિ ષ ઉતાન્યસ્યા અરાત્યા વૃકો હિ ષઃ । ધન્વન્ન તૃષ્ણા સમરીત તાઁ અભિ સોમ જહિ પવમાન દુરાધ્યઃ
સોમ પોતાનાં અને બીજાનાં દુશ્મનનો પણ શત્રુ છે, કારણ કે તે વાઘ છે. વહેતા સોમ, તને તરસ કદી ન વશ કરે. પવિત્ર સોમ, જે જીતવામાં મુશ્કેલ છે, એવા દુશ્મનોને તું હરાવ.
દિવિ તે નાભા પરમો ય આદદે પૃથિવ્યાસ્તે રુરુહુઃ સાનવિ ક્ષિપઃ । અદ્રયસ્ત્વા બપ્સતિ ગોરધિ ત્વચ્યપ્સુ ત્વા હસ્તૈર્દુદુહુર્મનીષિણઃ
આકાશમાં તારો નાભિ છે, તું એ ઊંચું સ્થાન ધારણ કરેલું છે. પૃથ્વી પર તારા અંકુરો ઊગ્યા છે. પથ્થરો તને ગાયની ચામડી પર દબાવે છે; જળમાં બુદ્ધિશાળીઓએ તને હાથથી દૂધ કાઢ્યું છે.