પવિત્રવન્તઃ પરિ વાચમાસતે પિતૈષાં પ્રત્નો અભિ રક્ષતિ વ્રતમ્ । મહઃ સમુદ્રં વરુણસ્તિરો દધે ધીરા ઇચ્છેકુર્ધરુણેષ્વારભમ્
પવિત્રતાવાળાઓ વાણીને ઘેરી લે છે; તેમના પિતાનો પ્રાચીન એક વ્રતનું રક્ષણ કરે છે. વરુણએ મહાસમુદ્રને દૂર રાખ્યો છે; બુદ્ધિશાળી શરૂઆતમાં આધાર શોધે છે.
સહસ્રધારેઽવ તે સમસ્વરન્દિવો નાકે મધુજિહ્વા અસશ્ચતઃ । અસ્ય સ્પશો ન નિ મિષન્તિ ભૂર્ણયઃ પદેપદે પાશિનઃ સન્તિ સેતવઃ
હજારો ધારાઓ સાથે તેઓ આકાશમાં જેમ ધ્વનિ કરે છે; તેમની જીભ મધુર છે, તેઓ સાથે ચાલે છે. તેના કિરણો ક્યારેય અટકતા નથી, તેઓ સતત સક્રિય છે; દરેક પગલાંએ બંધનકારો સીમા તરીકે હાજર છે.
* પિતુર્માતુરધ્યા યે સમસ્વરન્નૃચા શોચન્તઃ સંદહન્તો અવ્રતાન્ । ઇન્દ્રદ્વિષ્ટામપ ધમન્તિ માયયા ત્વચમસિક્નીં ભૂમનો દિવસ્પરિ
જે લોકો પિતા-માતાથી ઉપર ધ્વનિ કરે છે, સ્તુતિથી તેજસ્વી છે, અધર્મીઓને દહન કરે છે, તેઓ માયાથી ઇન્દ્રના દુશ્મનોને દૂર કરે છે; તેઓ પૃથ્વી અને આકાશમાંથી કાળી ચામડીને દૂર કરે છે.
પ્રત્નાન્માનાદધ્યા યે સમસ્વરઞ્છ્લોકયન્ત્રાસો રભસસ્ય મન્તવઃ । અપાનક્ષાસો બધિરા અહાસત ઋતસ્ય પન્થાં ન તરન્તિ દુષ્કૃતઃ
જે લોકો પ્રાચીન માપથી ધ્વનિ કરે છે, સ્તુતિના ઉપકરણથી, તેઓ ઉત્સુક મનના વિચારો છે. બહેરા અને મૌન લોકો બોલતા નથી; દુષ્કર્મીઓ સત્યના માર્ગને પાર કરી શકતા નથી.
સહસ્રધારે વિતતે પવિત્ર આ વાચં પુનન્તિ કવયો મનીષિણઃ । રુદ્રાસ એષામિષિરાસો અદ્રુહ સ્પશઃ સ્વઞ્ચઃ સુદૃશો નૃચક્ષસઃ
હજારો ધારાઓથી, પવિત્રતામાં વિસાતેલા, કવિઓ વાણી શુદ્ધ કરે છે, બુદ્ધિશાળી છે. એ બધા રુદ્ર છે, શક્તિશાળી, અખંડિત, કિરણો, પોતે શુદ્ધ, અને મનુષ્યોને સ્પષ્ટ દેખાતા.
ઋતસ્ય ગોપા ન દભાય સુક્રતુસ્ત્રી ષ પવિત્રા હૃદ્યન્તરા દધે । વિદ્વાન્સ વિશ્વા ભુવનાભિ પશ્યત્યવાજુષ્ટાન્વિધ્યતિ કર્તે અવ્રતાન્
સત્યના રક્ષક, અહાનિકર, સુકર્મી, તેણે હૃદયમાં ત્રણ પવિત્રતાઓ મૂકી છે. જાણનારો બધાં લોકોએ જુએ છે; તે અયોગ્યને નાશ કરે છે અને અધર્મીઓને દંડ આપે છે.
ઋતસ્ય તન્તુર્વિતતઃ પવિત્ર આ જિહ્વાયા અગ્રે વરુણસ્ય માયયા । ધીરાશ્ચિત્તત્સમિનક્ષન્ત આશતાત્રા કર્તમવ પદાત્યપ્રભુઃ
સત્યની ડોરી પવિત્રતામાં ખેંચાઈ છે; જીભના અગ્રભાગે, વરુણની માયાથી. બુદ્ધિશાળીઓએ તેને ઓળખ્યું છે, તેને ઇચ્છ્યું છે; ત્યાં કરનાર આગળ વધે છે, તેને કોઈ હરાવી શકતો નથી.
શિશુર્ન જાતોઽવ ચક્રદદ્વને સ્વર્યદ્વાજ્યરુષઃ સિષાસતિ । દિવો રેતસા સચતે પયોવૃધા તમીમહે સુમતી શર્મ સપ્રથઃ
બાળક જન્મે છે, વનમાં ચક્ર બનાવે છે; તેજસ્વી, વિજયી જીતવા ઇચ્છે છે. તે આકાશના બીજ સાથે જોડાય છે, દૂધથી પોષાય છે; અમે તેની કૃપા, વિશાળ આશ્રય અને રક્ષણ માગીએ છીએ.
દિવો ય સ્કમ્ભો ધરુણઃ સ્વાતત આપૂર્ણો અંશુઃ પર્યેતિ વિશ્વતઃ । સેમે મહી રોદસી યક્ષદાવૃતા સમીચીને દાધાર સમિષઃ કવિઃ
આકાશનો થંભો, આધાર, વિસ્તરેલો છે; પૂર્ણ બિંદુ સર્વત્ર ફરે છે. મહાન કવિએ વિશાળ પૃથ્વી અને આકાશને જોડ્યા છે, તેમને એકતા આપી સ્થિર રાખ્યા છે.
મહિ પ્સરઃ સુકૃતં સોમ્યં મધૂર્વી ગવ્યૂતિરદિતેરૃતં યતે । ઈશે યો વૃષ્ટેરિત ઉસ્રિયો વૃષાપાં નેતા ય ઇતઊતિરૃગ્મિયઃ
મહાન પ્રવાહ, કુશળતાથી બનેલો, એ સોમનું મધ છે; ગાયોની ચરાગાહ, અદિતીનું સત્ય, તે શોધાય છે. તે વરસાદનો સ્વામી છે, તેજસ્વી, વાછરડાઓનો નેતા, પ્રશંસિત, ગર્જનારો.
આત્મન્વન્નભો દુહ્યતે ઘૃતં પય ઋતસ્ય નાભિરમૃતં વિ જાયતે । સમીચીનાઃ સુદાનવઃ પ્રીણન્તિ તં નરો હિતમવ મેહન્તિ પેરવઃ
આકાશમાંથી દૂધ અને ઘી દોહાય છે; સત્યની નાભિએ અમૃત જન્મે છે. દયાળુ લોકો એકતા સાથે તેમાં આનંદ કરે છે; સ્નેહી મનુષ્યો તેને અવાજથી વખાણે છે.
અરાવીદંશુઃ સચમાન ઊર્મિણા દેવાવ્યં મનુષે પિન્વતિ ત્વચમ્ । દધાતિ ગર્ભમદિતેરુપસ્થ આ યેન તોકં ચ તનયં ચ ધામહે
ગર્જનારો બિંદુ લહેર સાથે જોડાય છે; દેવ મનુષ્ય માટે ચામડી પોષે છે. તે અદિતીના ગર્ભમાં બીજ મૂકે છે, જેના દ્વારા આપણે સંતાન અને વંશ પ્રાપ્ત કરીએ છીએ.
સહસ્રધારેઽવ તા અસશ્ચતસ્તૃતીયે સન્તુ રજસિ પ્રજાવતીઃ । ચતસ્રો નાભો નિહિતા અવો દિવો હવિર્ભરન્ત્યમૃતં ઘૃતશ્ચુતઃ
હજારો ધારાઓ સાથે તેઓ સાથે ચાલે છે; ત્રીજા ક્ષેત્રમાં તેઓ ફળદાયી થાય. ચાર નાભિઓ આકાશમાં મૂકી છે, હવન સામગ્રી વહે છે, અમૃત ઘી ટપકે છે.
શ્વેતં રૂપં કૃણુતે યત્સિષાસતિ સોમો મીઢ્વાઁ અસુરો વેદ ભૂમનઃ । ધિયા શમી સચતે સેમભિ પ્રવદ્દિવસ્કવન્ધમવ દર્ષદુદ્રિણમ્
જ્યારે ઇચ્છે છે ત્યારે સફેદ રૂપ બનાવે છે; સોમ, દયાળુ અસુર, પૃથ્વીને જાણે છે. વિચારથી તે શાખાઓ સાથે જોડાય છે, સંગાથે વખાણે છે; તેણે આકાશના બંધનને જોયું છે, તેજસ્વી છે.
અધ શ્વેતં કલશં ગોભિરક્તં કાર્ષ્મન્ના વાજ્યક્રમીત્સસવાન્ । આ હિન્વિરે મનસા દેવયન્તઃ કક્ષીવતે શતહિમાય ગોનામ્
પછી સફેદ પાત્ર, ગાયોથી ચિહ્નિત, દબાય છે; ઝડપી અને વિજયી આગળ વધે છે. ભક્તો મનથી તેને પ્રેરણા આપે છે, કક્ષીવાન માટે, ગાયોનું શતગણિત ધન મેળવવા.
અદ્ભિઃ સોમ પપૃચાનસ્ય તે રસોઽવ્યો વારં વિ પવમાન ધાવતિ । સ મૃજ્યમાનઃ કવિભિર્મદિન્તમ સ્વદસ્વેન્દ્રાય પવમાન પીતયે
પવિત્રમાં વહેતા, સોમ, તારા દ્રવને પાણી સાથે કોઈ અવરોધ વિના વહે છે. કવિઓએ તેને શુદ્ધ કરીને, આનંદદાયક બનાવ્યો છે. હે પવિત્ર સોમ, તું ઇન્દ્ર માટે પીવા યોગ્ય મીઠો બન.
અભિ પ્રિયાણિ પવતે ચનોહિતો નામાનિ યહ્વો અધિ યેષુ વર્ધતે । આ સૂર્યસ્ય બૃહતો બૃહન્નધિ રથં વિષ્વઞ્ચમરુહદ્વિચક્ષણઃ
પ્રિયપાત્ર, કુશળતાથી તૈયાર થયેલો, અનેક નામો ધરાવતો, મહાનતામાં વધે છે. દુરદર્શી, સર્વ દિશામાં ફરતો, મહાન સૂર્યના ઉંચા રથ સુધી પહોંચે છે.
ઋતસ્ય જિહ્વા પવતે મધુ પ્રિયં વક્તા પતિર્ધિયો અસ્યા અદાભ્યઃ । દધાતિ પુત્રઃ પિત્રોરપીચ્યં નામ તૃતીયમધિ રોચને દિવઃ
સત્યની જીભ, મીઠી અને પ્રિય વાણી, વિચારોનો અડગ સ્વામી, શુદ્ધ થાય છે. પુત્ર, પિતા-માતાનું યોગ્ય નામ તૃતીય સ્વરૂપે આકાશના તેજમાં મૂકે છે.
અવ દ્યુતાનઃ કલશાઁ અચિક્રદન્નૃભિર્યેમાનઃ કોશ આ હિરણ્યયે । અભીમૃતસ્ય દોહના અનૂષતાધિ ત્રિપૃષ્ઠ ઉષસો વિ રાજતિ
ચમકતા પાત્રો નીચે ધ્વનિ કરે છે, પુરુષો દ્વારા સંચાલિત, સુવર્ણ પાત્રમાં ગતિ કરે છે. અમૃતના દૂધ દોહનારા નજીક આવે છે; ત્રિપૃષ્ઠ ઉષા પર તે પ્રકાશિત થાય છે.
અદ્રિભિઃ સુતો મતિભિશ્ચનોહિતઃ પ્રરોચયન્રોદસી માતરા શુચિઃ । રોમાણ્યવ્યા સમયા વિ ધાવતિ મધોર્ધારા પિન્વમાના દિવેદિવે
પથ્થરો વડે પિછડાયેલો, વિચારો વડે શુદ્ધ થયેલો, કુશળતાથી તૈયાર થયેલો, પવિત્ર સોમ, પૃથ્વી અને આકાશને પ્રકાશિત કરે છે. તેના વહેતા વાળ, મધની ધારા, રોજે રોજ વધે છે.
પરિ સોમ પ્ર ધન્વા સ્વસ્તયે નૃભિઃ પુનાનો અભિ વાસયાશિરમ્ । યે તે મદા આહનસો વિહાયસસ્તેભિરિન્દ્રં ચોદય દાતવે મઘમ્
સોમ, સુખ-શાંતિ માટે પાત્રને ચારે બાજુથી વહે, પુરુષો દ્વારા શુદ્ધ થયેલો, તારી સુગંધથી શિરોને આવરી લે. તારી તેજસ્વી શક્તિથી ઇન્દ્રને ધન આપવા માટે પ્રેરણા આપ.
ધર્તા દિવઃ પવતે કૃત્વ્યો રસો દક્ષો દેવાનામનુમાદ્યો નૃભિઃ । હરિઃ સૃજાનો અત્યો ન સત્વભિર્વૃથા પાજાંસિ કૃણુતે નદીષ્વા
આકાશને ધારણ કરનાર, કુશળ રસ, દેવો અને મનુષ્યો દ્વારા પ્રશંસનીય, શુદ્ધ થાય છે. પીળો સોમ, છોડાયેલી ઘોડાની જેમ શક્તિથી વહે છે, નદીઓમાં પોતાની શક્તિ વ્યર્થ ન કરે.
શૂરો ન ધત્ત આયુધા ગભસ્ત્યોઃ સ્વઃ સિષાસન્રથિરો ગવિષ્ટિષુ । ઇન્દ્રસ્ય શુષ્મમીરયન્નપસ્યુભિરિન્દુર્હિન્વાનો અજ્યતે મનીષિભિઃ
વીર જેવો, હાથમાં શસ્ત્રો લઈ, કીર્તિ માટે આતુર, યુદ્ધમાં રથચાલક બને છે. ઇન્દ્રની શક્તિનું ગાન કરે છે, વિદ્વાનો તેને પ્રેરણા આપે છે; દ્રવ, દબાવાઈને, જ્ઞાનીઓ દ્વારા ઉદ્ગીર્ણ થાય છે.
ઇન્દ્રસ્ય સોમ પવમાન ઊર્મિણા તવિષ્યમાણો જઠરેષ્વા વિશ । પ્ર ણઃ પિન્વ વિદ્યુદભ્રેવ રોદસી ધિયા ન વાજાઁ ઉપ માસિ શશ્વતઃ
પવિત્ર સોમ, તારી તરંગથી શક્તિપૂર્વક ઇન્દ્રના ગૃહોમાં પ્રવેશ. વાદળમાં વીજળી જેવી, પૃથ્વી અને આકાશને અમૃતથી ભીંજાવ. વિચારથી અમને હંમેશા ધન આપ.
વિશ્વસ્ય રાજા પવતે સ્વર્દૃશ ઋતસ્ય ધીતિમૃષિષાળવીવશત્ । યઃ સૂર્યસ્યાસિરેણ મૃજ્યતે પિતા મતીનામસમષ્ટકાવ્યઃ
સર્વનો રાજા, પ્રકાશ જોનાર, શુદ્ધ થાય છે, ઋષિની ઇચ્છાથી સત્યની પ્રેરણા પસંદ કરે છે. જે સૂર્યના તેજથી શુદ્ધ થાય છે, તે વિચારોનો પિતા છે, અનન્ય જ્ઞાન ધરાવે છે.
વૃષેવ યૂથા પરિ કોશમર્ષસ્યપામુપસ્થે વૃષભઃ કનિક્રદત્ । સ ઇન્દ્રાય પવસે મત્સરિન્તમો યથા જેષામ સમિથે ત્વોતયઃ
ગાયોના ઝુંડમાં વાછરડા જેવો, તું પાત્રને ચારે બાજુથી ગર્જના કરીને દોડે છે, પાણીની કાંખમાં વાછરડો જેવો. તું ઇન્દ્ર માટે પવિત્ર થાય છે, સર્વથી વધુ આનંદદાયક, જેથી તારી મદદથી અમે યુદ્ધમાં વિજય મેળવી શકીએ.
એષ પ્ર કોશે મધુમાઁ અચિક્રદદિન્દ્રસ્ય વજ્રો વપુષો વપુષ્ટરઃ । અભીમૃતસ્ય સુદુઘા ઘૃતશ્ચુતો વાશ્રા અર્ષન્તિ પયસેવ ધેનવઃ
આ પાત્રમાં મધમય સોમ ગર્જના કરે છે, ઇન્દ્રનો વજ્ર, સૌંદર્યમાં સર્વોથી શ્રેષ્ઠ. અમૃતના ઉત્તમ દૂધ દેનારા, ઘીથી વહે છે, મજબૂત ગાયોની જેમ દોડે છે.
સ પૂર્વ્યઃ પવતે યં દિવસ્પરિ શ્યેનો મથાયદિષિતસ્તિરો રજઃ । સ મધ્વ આ યુવતે વેવિજાન ઇત્કૃશાનોરસ્તુર્મનસાહ બિભ્યુષા
પૂર્વજ સોમ શુદ્ધ થાય છે, જેને શ્યેન આકાશમાંથી લાવ્યો હતો, મથનકર્તા દ્વારા ગતિમાન થયો હતો. તે મધથી યુવાન બની આવે છે, મનથી કાંપે છે, દુર્બળ, ઉત્સુકો દ્વારા દબાવાયો છે.
તે નઃ પૂર્વાસ ઉપરાસ ઇન્દવો મહે વાજાય ધન્વન્તુ ગોમતે । ઈક્ષેણ્યાસો અહ્યો ન ચારવો બ્રહ્મબ્રહ્મ યે જુજુષુર્હવિર્હવિઃ
તે પ્રાચીન અને નવા સોમના બિંદુઓ અમારે માટે ધન અને સમૃદ્ધિ માટે વહે. જોવાલાયક, ઘોડા જેવા ઝડપી, જે પ્રાર્થનામાં આનંદ પામે છે, અર્પણ પછી અર્પણનો સ્વીકાર કરે છે.
અયં નો વિદ્વાન્વનવદ્વનુષ્યત ઇન્દુઃ સત્રાચા મનસા પુરુષ્ટુતઃ । ઇનસ્ય યઃ સદને ગર્ભમાદધે ગવામુરુબ્જમભ્યર્ષતિ વ્રજમ્
આ જ્ઞાની સોમ, હંમેશા વિજયી, અમારે માટે પવિત્ર થાય છે, અનેક મનોથી પ્રશંસિત. જેને સત્તાના સ્થાનમાં બીજ મૂક્યું છે, તે ગાયોના વિશાળ વાડમાં વહે છે.