સાકં વદન્તિ બહવો મનીષિણ ઇન્દ્રસ્ય સોમં જઠરે યદાદુહુઃ । યદી મૃજન્તિ સુગભસ્તયો નરઃ સનીળાભિર્દશભિઃ કામ્યં મધુ
ઘણા જ્ઞાની લોકો સાથે બોલે છે, જ્યારે તેઓ સોમને ઇન્દ્રના પેટમાં રેડે છે. જ્યારે પુરુષો દસ હાથથી સરળતાથી પકડી શકાય તેવું મીઠું, ઇચ્છનીય મધ ધોઈને શુદ્ધ કરે છે.
અરમમાણો અત્યેતિ ગા અભિ સૂર્યસ્ય પ્રિયં દુહિતુસ્તિરો રવમ્ । અન્વસ્મૈ જોષમભરદ્વિનંગૃસઃ સં દ્વયીભિઃ સ્વસૃભિઃ ક્ષેતિ જામિભિઃ
એ થાક્યા વિના ગાયો વચ્ચેથી પસાર થાય છે, સૂર્યની પ્રિય પુત્રીના અવાજને પાર કરે છે. ગાયકોએ તેને પ્રસન્નતા આપી, જ્ઞાનીને; એ પોતાની બે બહેનો અને કુટુંબીઓ સાથે રહે છે.
નૃધૂતો અદ્રિષુતો બર્હિષિ પ્રિયઃ પતિર્ગવાં પ્રદિવ ઇન્દુરૃત્વિયઃ । પુરંધિવાન્મનુષો યજ્ઞસાધનઃ શુચિર્ધિયા પવતે સોમ ઇન્દ્ર તે
માણસો દ્વારા ઉશ્કેરાયેલો, પથ્થરો વડે દબાવેલો, પવિત્ર કુશ પર પ્રિય, ગાયોનો સ્વામી, સ્વર્ગમાંથી ઉતરેલો યજમાન સોમ, શુદ્ધ મનથી તારા માટે, હે ઇન્દ્ર, માનવ યજ્ઞ પૂર્ણ કરે છે.
નૃબાહુભ્યાં ચોદિતો ધારયા સુતોઽનુષ્વધં પવતે સોમ ઇન્દ્ર તે । આપ્રાઃ ક્રતૂન્સમજૈરધ્વરે મતીર્વેર્ન દ્રુષચ્ચમ્વોરાસદદ્ધરિઃ
માણસોના હાથથી ઉશ્કેરાયેલો, છાણ વડે દબાવેલો, સોમ તારા માટે, હે ઇન્દ્ર, ક્રમશઃ શુદ્ધ થાય છે. એ બધી શક્તિઓ, વિચારો યજ્ઞમાં ભરે છે; પીળો એક પવિત્ર કુશ પર બેસી દુશ્મનને દૂર કરે છે.
અંશું દુહન્તિ સ્તનયન્તમક્ષિતં કવિં કવયોઽપસો મનીષિણઃ । સમી ગાવો મતયો યન્તિ સંયત ઋતસ્ય યોના સદને પુનર્ભુવઃ
જ્ઞાની લોકો અક્ષય, ગર્જનારા, કવિ સોમને દૂધ આપે છે. ગાયો અને વિચારો એકસાથે જોડાય છે, અને ફરીથી સત્યના ગર્ભમાં, પવિત્ર સ્થાનમાં પાછા આવે છે.
નાભા પૃથિવ્યા ધરુણો મહો દિવોઽપામૂર્મૌ સિન્ધુષ્વન્તરુક્ષિતઃ । ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો વૃષભો વિભૂવસુઃ સોમો હૃદે પવતે ચારુ મત્સરઃ
પૃથ્વીના નાભિમાં, મહાન આકાશના આધાર પર, જળોમાં, દરિયામાં એ સ્થિર છે. ઇન્દ્રનો વજ્ર, બળવાન, વ્યાપક પ્રકાશિત, સોમ, હૃદયમાં સુંદર આનંદરૂપે શુદ્ધ થાય છે.
સ તૂ પવસ્વ પરિ પાર્થિવં રજ સ્તોત્રે શિક્ષન્નાધૂન્વતે ચ સુક્રતો । મા નો નિર્ભાગ્વસુનઃ સાદનસ્પૃશો રયિં પિશઙ્ગં બહુલં વસીમહિ
હવે તું પૃથ્વી પર ફેલાઈને, સ્તુતિ મેળવવા માટે, હે કુશળ, ઉશ્કેરનાર માટે શુદ્ધ થા. જે અમને ભાગ વિના, પદને સ્પર્શનારા છે, તે અમને ધનથી વંચિત ન કરે—અમે પીળા, બહુ ધન મેળવો.
આ તૂ ન ઇન્દો શતદાત્વશ્વ્યં સહસ્રદાતુ પશુમદ્ધિરણ્યવત્ । ઉપ માસ્વ બૃહતી રેવતીરિષોઽધિ સ્તોત્રસ્ય પવમાન નો ગહિ
હે ઇંદુ, તું અમારે પાસે સો ઘોડા, હજાર ગાય અને સોનાની ભેટો લઈને આવ. હે મહાન અને તેજસ્વી, તું ધન-સંપત્તિ સાથે આવ અને અમારા સ્તુતિમાં સ્થિર થા, હે શુદ્ધ થયેલા, અમારે સ્તુતિ પર આવને વસ.
સ્રક્વે દ્રપ્સસ્ય ધમતઃ સમસ્વરન્નૃતસ્ય યોના સમરન્ત નાભયઃ । ત્રીન્સ મૂર્ધ્નો અસુરશ્ચક્ર આરભે સત્યસ્ય નાવઃ સુકૃતમપીપરન્
માળાવાળો તે બિંદુ દબાવતાં જ, સત્યના ગર્ભમાંથી, નાભિમાંથી, મધુર ધ્વનિ થવા લાગે છે. અસુરે શરૂઆતમાં ત્રણ મસ્તક બનાવ્યાં; સત્યના પાત્રો, કુશળતાથી ભરાઈ ગયા છે.
સમ્યક્સમ્યઞ્ચો મહિષા અહેષત સિન્ધોરૂર્માવધિ વેના અવીવિપન્ । મધોર્ધારાભિર્જનયન્તો અર્કમિત્પ્રિયામિન્દ્રસ્ય તન્વમવીવૃધન્
મહાન લોકો યોગ્ય રીતે ચાલે છે; નદીની લહેરો ફેલાઈ ગઈ છે, કવિ વહે છે. મધુભરી ધારાઓથી તેઓ સ્તુતિ ઉત્પન્ન કરે છે અને ઇન્દ્રના પ્રિય સ્વરૂપને વધારે છે.
પવિત્રવન્તઃ પરિ વાચમાસતે પિતૈષાં પ્રત્નો અભિ રક્ષતિ વ્રતમ્ । મહઃ સમુદ્રં વરુણસ્તિરો દધે ધીરા ઇચ્છેકુર્ધરુણેષ્વારભમ્
પવિત્રતાવાળાઓ વાણીને ઘેરી લે છે; તેમના પિતાનો પ્રાચીન એક વ્રતનું રક્ષણ કરે છે. વરુણએ મહાસમુદ્રને દૂર રાખ્યો છે; બુદ્ધિશાળી શરૂઆતમાં આધાર શોધે છે.
સહસ્રધારેઽવ તે સમસ્વરન્દિવો નાકે મધુજિહ્વા અસશ્ચતઃ । અસ્ય સ્પશો ન નિ મિષન્તિ ભૂર્ણયઃ પદેપદે પાશિનઃ સન્તિ સેતવઃ
હજારો ધારાઓ સાથે તેઓ આકાશમાં જેમ ધ્વનિ કરે છે; તેમની જીભ મધુર છે, તેઓ સાથે ચાલે છે. તેના કિરણો ક્યારેય અટકતા નથી, તેઓ સતત સક્રિય છે; દરેક પગલાંએ બંધનકારો સીમા તરીકે હાજર છે.
* પિતુર્માતુરધ્યા યે સમસ્વરન્નૃચા શોચન્તઃ સંદહન્તો અવ્રતાન્ । ઇન્દ્રદ્વિષ્ટામપ ધમન્તિ માયયા ત્વચમસિક્નીં ભૂમનો દિવસ્પરિ
જે લોકો પિતા-માતાથી ઉપર ધ્વનિ કરે છે, સ્તુતિથી તેજસ્વી છે, અધર્મીઓને દહન કરે છે, તેઓ માયાથી ઇન્દ્રના દુશ્મનોને દૂર કરે છે; તેઓ પૃથ્વી અને આકાશમાંથી કાળી ચામડીને દૂર કરે છે.
પ્રત્નાન્માનાદધ્યા યે સમસ્વરઞ્છ્લોકયન્ત્રાસો રભસસ્ય મન્તવઃ । અપાનક્ષાસો બધિરા અહાસત ઋતસ્ય પન્થાં ન તરન્તિ દુષ્કૃતઃ
જે લોકો પ્રાચીન માપથી ધ્વનિ કરે છે, સ્તુતિના ઉપકરણથી, તેઓ ઉત્સુક મનના વિચારો છે. બહેરા અને મૌન લોકો બોલતા નથી; દુષ્કર્મીઓ સત્યના માર્ગને પાર કરી શકતા નથી.
સહસ્રધારે વિતતે પવિત્ર આ વાચં પુનન્તિ કવયો મનીષિણઃ । રુદ્રાસ એષામિષિરાસો અદ્રુહ સ્પશઃ સ્વઞ્ચઃ સુદૃશો નૃચક્ષસઃ
હજારો ધારાઓથી, પવિત્રતામાં વિસાતેલા, કવિઓ વાણી શુદ્ધ કરે છે, બુદ્ધિશાળી છે. એ બધા રુદ્ર છે, શક્તિશાળી, અખંડિત, કિરણો, પોતે શુદ્ધ, અને મનુષ્યોને સ્પષ્ટ દેખાતા.
ઋતસ્ય ગોપા ન દભાય સુક્રતુસ્ત્રી ષ પવિત્રા હૃદ્યન્તરા દધે । વિદ્વાન્સ વિશ્વા ભુવનાભિ પશ્યત્યવાજુષ્ટાન્વિધ્યતિ કર્તે અવ્રતાન્
સત્યના રક્ષક, અહાનિકર, સુકર્મી, તેણે હૃદયમાં ત્રણ પવિત્રતાઓ મૂકી છે. જાણનારો બધાં લોકોએ જુએ છે; તે અયોગ્યને નાશ કરે છે અને અધર્મીઓને દંડ આપે છે.
ઋતસ્ય તન્તુર્વિતતઃ પવિત્ર આ જિહ્વાયા અગ્રે વરુણસ્ય માયયા । ધીરાશ્ચિત્તત્સમિનક્ષન્ત આશતાત્રા કર્તમવ પદાત્યપ્રભુઃ
સત્યની ડોરી પવિત્રતામાં ખેંચાઈ છે; જીભના અગ્રભાગે, વરુણની માયાથી. બુદ્ધિશાળીઓએ તેને ઓળખ્યું છે, તેને ઇચ્છ્યું છે; ત્યાં કરનાર આગળ વધે છે, તેને કોઈ હરાવી શકતો નથી.
શિશુર્ન જાતોઽવ ચક્રદદ્વને સ્વર્યદ્વાજ્યરુષઃ સિષાસતિ । દિવો રેતસા સચતે પયોવૃધા તમીમહે સુમતી શર્મ સપ્રથઃ
બાળક જન્મે છે, વનમાં ચક્ર બનાવે છે; તેજસ્વી, વિજયી જીતવા ઇચ્છે છે. તે આકાશના બીજ સાથે જોડાય છે, દૂધથી પોષાય છે; અમે તેની કૃપા, વિશાળ આશ્રય અને રક્ષણ માગીએ છીએ.
દિવો ય સ્કમ્ભો ધરુણઃ સ્વાતત આપૂર્ણો અંશુઃ પર્યેતિ વિશ્વતઃ । સેમે મહી રોદસી યક્ષદાવૃતા સમીચીને દાધાર સમિષઃ કવિઃ
આકાશનો થંભો, આધાર, વિસ્તરેલો છે; પૂર્ણ બિંદુ સર્વત્ર ફરે છે. મહાન કવિએ વિશાળ પૃથ્વી અને આકાશને જોડ્યા છે, તેમને એકતા આપી સ્થિર રાખ્યા છે.
મહિ પ્સરઃ સુકૃતં સોમ્યં મધૂર્વી ગવ્યૂતિરદિતેરૃતં યતે । ઈશે યો વૃષ્ટેરિત ઉસ્રિયો વૃષાપાં નેતા ય ઇતઊતિરૃગ્મિયઃ
મહાન પ્રવાહ, કુશળતાથી બનેલો, એ સોમનું મધ છે; ગાયોની ચરાગાહ, અદિતીનું સત્ય, તે શોધાય છે. તે વરસાદનો સ્વામી છે, તેજસ્વી, વાછરડાઓનો નેતા, પ્રશંસિત, ગર્જનારો.
આત્મન્વન્નભો દુહ્યતે ઘૃતં પય ઋતસ્ય નાભિરમૃતં વિ જાયતે । સમીચીનાઃ સુદાનવઃ પ્રીણન્તિ તં નરો હિતમવ મેહન્તિ પેરવઃ
આકાશમાંથી દૂધ અને ઘી દોહાય છે; સત્યની નાભિએ અમૃત જન્મે છે. દયાળુ લોકો એકતા સાથે તેમાં આનંદ કરે છે; સ્નેહી મનુષ્યો તેને અવાજથી વખાણે છે.
અરાવીદંશુઃ સચમાન ઊર્મિણા દેવાવ્યં મનુષે પિન્વતિ ત્વચમ્ । દધાતિ ગર્ભમદિતેરુપસ્થ આ યેન તોકં ચ તનયં ચ ધામહે
ગર્જનારો બિંદુ લહેર સાથે જોડાય છે; દેવ મનુષ્ય માટે ચામડી પોષે છે. તે અદિતીના ગર્ભમાં બીજ મૂકે છે, જેના દ્વારા આપણે સંતાન અને વંશ પ્રાપ્ત કરીએ છીએ.
સહસ્રધારેઽવ તા અસશ્ચતસ્તૃતીયે સન્તુ રજસિ પ્રજાવતીઃ । ચતસ્રો નાભો નિહિતા અવો દિવો હવિર્ભરન્ત્યમૃતં ઘૃતશ્ચુતઃ
હજારો ધારાઓ સાથે તેઓ સાથે ચાલે છે; ત્રીજા ક્ષેત્રમાં તેઓ ફળદાયી થાય. ચાર નાભિઓ આકાશમાં મૂકી છે, હવન સામગ્રી વહે છે, અમૃત ઘી ટપકે છે.
શ્વેતં રૂપં કૃણુતે યત્સિષાસતિ સોમો મીઢ્વાઁ અસુરો વેદ ભૂમનઃ । ધિયા શમી સચતે સેમભિ પ્રવદ્દિવસ્કવન્ધમવ દર્ષદુદ્રિણમ્
જ્યારે ઇચ્છે છે ત્યારે સફેદ રૂપ બનાવે છે; સોમ, દયાળુ અસુર, પૃથ્વીને જાણે છે. વિચારથી તે શાખાઓ સાથે જોડાય છે, સંગાથે વખાણે છે; તેણે આકાશના બંધનને જોયું છે, તેજસ્વી છે.
અધ શ્વેતં કલશં ગોભિરક્તં કાર્ષ્મન્ના વાજ્યક્રમીત્સસવાન્ । આ હિન્વિરે મનસા દેવયન્તઃ કક્ષીવતે શતહિમાય ગોનામ્
પછી સફેદ પાત્ર, ગાયોથી ચિહ્નિત, દબાય છે; ઝડપી અને વિજયી આગળ વધે છે. ભક્તો મનથી તેને પ્રેરણા આપે છે, કક્ષીવાન માટે, ગાયોનું શતગણિત ધન મેળવવા.
અદ્ભિઃ સોમ પપૃચાનસ્ય તે રસોઽવ્યો વારં વિ પવમાન ધાવતિ । સ મૃજ્યમાનઃ કવિભિર્મદિન્તમ સ્વદસ્વેન્દ્રાય પવમાન પીતયે
પવિત્રમાં વહેતા, સોમ, તારા દ્રવને પાણી સાથે કોઈ અવરોધ વિના વહે છે. કવિઓએ તેને શુદ્ધ કરીને, આનંદદાયક બનાવ્યો છે. હે પવિત્ર સોમ, તું ઇન્દ્ર માટે પીવા યોગ્ય મીઠો બન.
અભિ પ્રિયાણિ પવતે ચનોહિતો નામાનિ યહ્વો અધિ યેષુ વર્ધતે । આ સૂર્યસ્ય બૃહતો બૃહન્નધિ રથં વિષ્વઞ્ચમરુહદ્વિચક્ષણઃ
પ્રિયપાત્ર, કુશળતાથી તૈયાર થયેલો, અનેક નામો ધરાવતો, મહાનતામાં વધે છે. દુરદર્શી, સર્વ દિશામાં ફરતો, મહાન સૂર્યના ઉંચા રથ સુધી પહોંચે છે.
ઋતસ્ય જિહ્વા પવતે મધુ પ્રિયં વક્તા પતિર્ધિયો અસ્યા અદાભ્યઃ । દધાતિ પુત્રઃ પિત્રોરપીચ્યં નામ તૃતીયમધિ રોચને દિવઃ
સત્યની જીભ, મીઠી અને પ્રિય વાણી, વિચારોનો અડગ સ્વામી, શુદ્ધ થાય છે. પુત્ર, પિતા-માતાનું યોગ્ય નામ તૃતીય સ્વરૂપે આકાશના તેજમાં મૂકે છે.
અવ દ્યુતાનઃ કલશાઁ અચિક્રદન્નૃભિર્યેમાનઃ કોશ આ હિરણ્યયે । અભીમૃતસ્ય દોહના અનૂષતાધિ ત્રિપૃષ્ઠ ઉષસો વિ રાજતિ
ચમકતા પાત્રો નીચે ધ્વનિ કરે છે, પુરુષો દ્વારા સંચાલિત, સુવર્ણ પાત્રમાં ગતિ કરે છે. અમૃતના દૂધ દોહનારા નજીક આવે છે; ત્રિપૃષ્ઠ ઉષા પર તે પ્રકાશિત થાય છે.
અદ્રિભિઃ સુતો મતિભિશ્ચનોહિતઃ પ્રરોચયન્રોદસી માતરા શુચિઃ । રોમાણ્યવ્યા સમયા વિ ધાવતિ મધોર્ધારા પિન્વમાના દિવેદિવે
પથ્થરો વડે પિછડાયેલો, વિચારો વડે શુદ્ધ થયેલો, કુશળતાથી તૈયાર થયેલો, પવિત્ર સોમ, પૃથ્વી અને આકાશને પ્રકાશિત કરે છે. તેના વહેતા વાળ, મધની ધારા, રોજે રોજ વધે છે.