આ દક્ષિણા સૃજ્યતે શુષ્મ્યાસદં વેતિ દ્રુહો રક્ષસઃ પાતિ જાગૃવિઃ । હરિરોપશં કૃણુતે નભસ્પય ઉપસ્તિરે ચમ્વોર્બ્રહ્મ નિર્ણિજે
જેમ જમણી બાજુએ બળવાન બેઠો છે, તેમે એ સદા જાગૃત રહી દુશ્મન અને રાક્ષસને દૂર કરે છે. એ પીળા દોરા બાંધે છે, આકાશ તરફ ધરે છે, અને યજમાન માટે પવિત્ર કુશ પાથરે છે.
પ્ર કૃષ્ટિહેવ શૂષ એતિ રોરુવદસુર્યં વર્ણં નિ રિણીતે અસ્ય તમ્ । જહાતિ વવ્રિં પિતુરેતિ નિષ્કૃતમુપપ્રુતં કૃણુતે નિર્ણિજં તના
એ વિજયી પુરુષની જેમ ગર્જના સાથે આગળ વધે છે, પોતાના રૂપમાંથી અંધકાર દૂર કરે છે. એ આવરણ છોડે છે, પિતાના ઘર જાય છે અને પોતાના શરીરે પવિત્ર સ્થાન પ્રગટ કરે છે.
અદ્રિભિઃ સુતઃ પવતે ગભસ્ત્યોર્વૃષાયતે નભસા વેપતે મતી । સ મોદતે નસતે સાધતે ગિરા નેનિક્તે અપ્સુ યજતે પરીમણિ
પથ્થરો વડે દબાવેલો, એ હાથમાં શુદ્ધ થાય છે, એ બળવાન બને છે, સ્તુતિથી આકાશમાં ધ્રુજી ઉઠે છે. એ આનંદ કરે છે, બેસે છે, સ્તુતિથી સમૃદ્ધ થાય છે; એ જળમાં શોભે છે, વિશાળતામાં પૂજાય છે.
પરિ દ્યુક્ષં સહસઃ પર્વતાવૃધં મધ્વઃ સિઞ્ચન્તિ હર્મ્યસ્ય સક્ષણિમ્ । આ યસ્મિન્ગાવઃ સુહુતાદ ઊધનિ મૂર્ધઞ્છ્રીણન્ત્યગ્રિયં વરીમભિઃ
તે તેજસ્વી, બળવાન, પર્વતોમાં ઉછેરાયેલો છે, તેની આસપાસ ઘરનાં થાંભલા પર મધ ઢોળાય છે. એમાં ગાયો, સારી રીતે બોલાવેલી, સ્તન પર, પોતાના માર્ગે આગળ વધે છે અને શ્રેષ્ઠ સ્થાન પર પહોંચે છે.
સમી રથં ન ભુરિજોરહેષત દશ સ્વસારો અદિતેરુપસ્થ આ । જિગાદુપ જ્રયતિ ગોરપીચ્યં પદં યદસ્ય મતુથા અજીજનન્
દસ બહેનો, જેમ રથ સાથે દોડે છે તેમ, આદિતીનું કોળું પામી દોડે છે. એ આગળ વધે છે, ગુપ્ત ગાયના પગલાં શોધે છે, એ માર્ગ જે બહેનો એ માટે બનાવ્યું છે.
શ્યેનો ન યોનિં સદનં ધિયા કૃતં હિરણ્યયમાસદં દેવ એષતિ । એ રિણન્તિ બર્હિષિ પ્રિયં ગિરાશ્વો ન દેવાઁ અપ્યેતિ યજ્ઞિયઃ
ગરુડ જેમ પોતાનું ઘર શોધે છે, તેમે એ વિચારથી બનેલા સોનાના આસન પર દેવને શોધે છે. ત્યાં સ્તુતિથી પ્રિયને પવિત્ર કુશ પર શોધે છે; ઘોડા જેવો પૂજનીય દેવો પાસે પહોંચે છે.
પરા વ્યક્તો અરુષો દિવઃ કવિર્વૃષા ત્રિપૃષ્ઠો અનવિષ્ટ ગા અભિ । સહસ્રણીતિર્યતિઃ પરાયતી રેભો ન પૂર્વીરુષસો વિ રાજતિ
તે તેજસ્વી, લાલ, આકાશનો જ્ઞાની, બળવાન, ત્રણ પીઠવાળો, ગાયો સુધી પહોંચે છે. હજારો ધારા ધરાવતો, દૂર સુધી જાય છે; પ્રાચીન ઉષા જેવી વ્યાપક રીતે પ્રકાશે છે.
ત્વેષં રૂપં કૃણુતે વર્ણો અસ્ય સ યત્રાશયત્સમૃતા સેધતિ સ્રિધઃ । અપ્સા યાતિ સ્વધયા દૈવ્યં જનં સં સુષ્ટુતી નસતે સં ગોઅગ્રયા
એ ભયાનક રૂપ ધારણ કરે છે, તેનું વર્ણ તેજસ્વી છે; જ્યાં એ આરામ કરે છે, ત્યાં બધાં અવરોધ તોડી નાખે છે. એ પોતાની શક્તિથી જળોમાં જાય છે, દૈવી લોકો સુધી પહોંચે છે; સ્તુતિથી આનંદ પામે છે, શ્રેષ્ઠ ગાયોની સાથે.
ઉક્ષેવ યૂથા પરિયન્નરાવીદધિ ત્વિષીરધિત સૂર્યસ્ય । દિવ્યઃ સુપર્ણોઽવ ચક્ષત ક્ષાં સોમઃ પરિ ક્રતુના પશ્યતે જાઃ
બળવાન વાછરડા જેમ પોતાના ઝુંડની આસપાસ ગર્જના કરે છે, તેમે એ તેજથી, સૂર્યના માર્ગે ચાલે છે. દૈવી ગરુડ પૃથ્વી પર નજર કરે છે; સોમ, બુદ્ધિથી, જાતિઓને જુએ છે.
હરિં મૃજન્ત્યરુષો ન યુજ્યતે સં ધેનુભિઃ કલશે સોમો અજ્યતે । ઉદ્વાચમીરયતિ હિન્વતે મતી પુરુષ્ટુતસ્ય કતિ ચિત્પરિપ્રિયઃ
એ પીળા એકને ધોઈને તૈયાર કરે છે, લાલ ઘોડા જેવો જોડાય છે; સોમ ગાય સાથે પાત્રમાં ભળી જાય છે. એ વાણી બહાર પાડે છે, સ્તુતિ ઉઠાવે છે; બહુ વખાણેલા એમાં કેટલાં સાચા પ્રિય છે?
સાકં વદન્તિ બહવો મનીષિણ ઇન્દ્રસ્ય સોમં જઠરે યદાદુહુઃ । યદી મૃજન્તિ સુગભસ્તયો નરઃ સનીળાભિર્દશભિઃ કામ્યં મધુ
ઘણા જ્ઞાની લોકો સાથે બોલે છે, જ્યારે તેઓ સોમને ઇન્દ્રના પેટમાં રેડે છે. જ્યારે પુરુષો દસ હાથથી સરળતાથી પકડી શકાય તેવું મીઠું, ઇચ્છનીય મધ ધોઈને શુદ્ધ કરે છે.
અરમમાણો અત્યેતિ ગા અભિ સૂર્યસ્ય પ્રિયં દુહિતુસ્તિરો રવમ્ । અન્વસ્મૈ જોષમભરદ્વિનંગૃસઃ સં દ્વયીભિઃ સ્વસૃભિઃ ક્ષેતિ જામિભિઃ
એ થાક્યા વિના ગાયો વચ્ચેથી પસાર થાય છે, સૂર્યની પ્રિય પુત્રીના અવાજને પાર કરે છે. ગાયકોએ તેને પ્રસન્નતા આપી, જ્ઞાનીને; એ પોતાની બે બહેનો અને કુટુંબીઓ સાથે રહે છે.
નૃધૂતો અદ્રિષુતો બર્હિષિ પ્રિયઃ પતિર્ગવાં પ્રદિવ ઇન્દુરૃત્વિયઃ । પુરંધિવાન્મનુષો યજ્ઞસાધનઃ શુચિર્ધિયા પવતે સોમ ઇન્દ્ર તે
માણસો દ્વારા ઉશ્કેરાયેલો, પથ્થરો વડે દબાવેલો, પવિત્ર કુશ પર પ્રિય, ગાયોનો સ્વામી, સ્વર્ગમાંથી ઉતરેલો યજમાન સોમ, શુદ્ધ મનથી તારા માટે, હે ઇન્દ્ર, માનવ યજ્ઞ પૂર્ણ કરે છે.
નૃબાહુભ્યાં ચોદિતો ધારયા સુતોઽનુષ્વધં પવતે સોમ ઇન્દ્ર તે । આપ્રાઃ ક્રતૂન્સમજૈરધ્વરે મતીર્વેર્ન દ્રુષચ્ચમ્વોરાસદદ્ધરિઃ
માણસોના હાથથી ઉશ્કેરાયેલો, છાણ વડે દબાવેલો, સોમ તારા માટે, હે ઇન્દ્ર, ક્રમશઃ શુદ્ધ થાય છે. એ બધી શક્તિઓ, વિચારો યજ્ઞમાં ભરે છે; પીળો એક પવિત્ર કુશ પર બેસી દુશ્મનને દૂર કરે છે.
અંશું દુહન્તિ સ્તનયન્તમક્ષિતં કવિં કવયોઽપસો મનીષિણઃ । સમી ગાવો મતયો યન્તિ સંયત ઋતસ્ય યોના સદને પુનર્ભુવઃ
જ્ઞાની લોકો અક્ષય, ગર્જનારા, કવિ સોમને દૂધ આપે છે. ગાયો અને વિચારો એકસાથે જોડાય છે, અને ફરીથી સત્યના ગર્ભમાં, પવિત્ર સ્થાનમાં પાછા આવે છે.
નાભા પૃથિવ્યા ધરુણો મહો દિવોઽપામૂર્મૌ સિન્ધુષ્વન્તરુક્ષિતઃ । ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો વૃષભો વિભૂવસુઃ સોમો હૃદે પવતે ચારુ મત્સરઃ
પૃથ્વીના નાભિમાં, મહાન આકાશના આધાર પર, જળોમાં, દરિયામાં એ સ્થિર છે. ઇન્દ્રનો વજ્ર, બળવાન, વ્યાપક પ્રકાશિત, સોમ, હૃદયમાં સુંદર આનંદરૂપે શુદ્ધ થાય છે.
સ તૂ પવસ્વ પરિ પાર્થિવં રજ સ્તોત્રે શિક્ષન્નાધૂન્વતે ચ સુક્રતો । મા નો નિર્ભાગ્વસુનઃ સાદનસ્પૃશો રયિં પિશઙ્ગં બહુલં વસીમહિ
હવે તું પૃથ્વી પર ફેલાઈને, સ્તુતિ મેળવવા માટે, હે કુશળ, ઉશ્કેરનાર માટે શુદ્ધ થા. જે અમને ભાગ વિના, પદને સ્પર્શનારા છે, તે અમને ધનથી વંચિત ન કરે—અમે પીળા, બહુ ધન મેળવો.
આ તૂ ન ઇન્દો શતદાત્વશ્વ્યં સહસ્રદાતુ પશુમદ્ધિરણ્યવત્ । ઉપ માસ્વ બૃહતી રેવતીરિષોઽધિ સ્તોત્રસ્ય પવમાન નો ગહિ
હે ઇંદુ, તું અમારે પાસે સો ઘોડા, હજાર ગાય અને સોનાની ભેટો લઈને આવ. હે મહાન અને તેજસ્વી, તું ધન-સંપત્તિ સાથે આવ અને અમારા સ્તુતિમાં સ્થિર થા, હે શુદ્ધ થયેલા, અમારે સ્તુતિ પર આવને વસ.
સ્રક્વે દ્રપ્સસ્ય ધમતઃ સમસ્વરન્નૃતસ્ય યોના સમરન્ત નાભયઃ । ત્રીન્સ મૂર્ધ્નો અસુરશ્ચક્ર આરભે સત્યસ્ય નાવઃ સુકૃતમપીપરન્
માળાવાળો તે બિંદુ દબાવતાં જ, સત્યના ગર્ભમાંથી, નાભિમાંથી, મધુર ધ્વનિ થવા લાગે છે. અસુરે શરૂઆતમાં ત્રણ મસ્તક બનાવ્યાં; સત્યના પાત્રો, કુશળતાથી ભરાઈ ગયા છે.
સમ્યક્સમ્યઞ્ચો મહિષા અહેષત સિન્ધોરૂર્માવધિ વેના અવીવિપન્ । મધોર્ધારાભિર્જનયન્તો અર્કમિત્પ્રિયામિન્દ્રસ્ય તન્વમવીવૃધન્
મહાન લોકો યોગ્ય રીતે ચાલે છે; નદીની લહેરો ફેલાઈ ગઈ છે, કવિ વહે છે. મધુભરી ધારાઓથી તેઓ સ્તુતિ ઉત્પન્ન કરે છે અને ઇન્દ્રના પ્રિય સ્વરૂપને વધારે છે.
પવિત્રવન્તઃ પરિ વાચમાસતે પિતૈષાં પ્રત્નો અભિ રક્ષતિ વ્રતમ્ । મહઃ સમુદ્રં વરુણસ્તિરો દધે ધીરા ઇચ્છેકુર્ધરુણેષ્વારભમ્
પવિત્રતાવાળાઓ વાણીને ઘેરી લે છે; તેમના પિતાનો પ્રાચીન એક વ્રતનું રક્ષણ કરે છે. વરુણએ મહાસમુદ્રને દૂર રાખ્યો છે; બુદ્ધિશાળી શરૂઆતમાં આધાર શોધે છે.
સહસ્રધારેઽવ તે સમસ્વરન્દિવો નાકે મધુજિહ્વા અસશ્ચતઃ । અસ્ય સ્પશો ન નિ મિષન્તિ ભૂર્ણયઃ પદેપદે પાશિનઃ સન્તિ સેતવઃ
હજારો ધારાઓ સાથે તેઓ આકાશમાં જેમ ધ્વનિ કરે છે; તેમની જીભ મધુર છે, તેઓ સાથે ચાલે છે. તેના કિરણો ક્યારેય અટકતા નથી, તેઓ સતત સક્રિય છે; દરેક પગલાંએ બંધનકારો સીમા તરીકે હાજર છે.
* પિતુર્માતુરધ્યા યે સમસ્વરન્નૃચા શોચન્તઃ સંદહન્તો અવ્રતાન્ । ઇન્દ્રદ્વિષ્ટામપ ધમન્તિ માયયા ત્વચમસિક્નીં ભૂમનો દિવસ્પરિ
જે લોકો પિતા-માતાથી ઉપર ધ્વનિ કરે છે, સ્તુતિથી તેજસ્વી છે, અધર્મીઓને દહન કરે છે, તેઓ માયાથી ઇન્દ્રના દુશ્મનોને દૂર કરે છે; તેઓ પૃથ્વી અને આકાશમાંથી કાળી ચામડીને દૂર કરે છે.
પ્રત્નાન્માનાદધ્યા યે સમસ્વરઞ્છ્લોકયન્ત્રાસો રભસસ્ય મન્તવઃ । અપાનક્ષાસો બધિરા અહાસત ઋતસ્ય પન્થાં ન તરન્તિ દુષ્કૃતઃ
જે લોકો પ્રાચીન માપથી ધ્વનિ કરે છે, સ્તુતિના ઉપકરણથી, તેઓ ઉત્સુક મનના વિચારો છે. બહેરા અને મૌન લોકો બોલતા નથી; દુષ્કર્મીઓ સત્યના માર્ગને પાર કરી શકતા નથી.
સહસ્રધારે વિતતે પવિત્ર આ વાચં પુનન્તિ કવયો મનીષિણઃ । રુદ્રાસ એષામિષિરાસો અદ્રુહ સ્પશઃ સ્વઞ્ચઃ સુદૃશો નૃચક્ષસઃ
હજારો ધારાઓથી, પવિત્રતામાં વિસાતેલા, કવિઓ વાણી શુદ્ધ કરે છે, બુદ્ધિશાળી છે. એ બધા રુદ્ર છે, શક્તિશાળી, અખંડિત, કિરણો, પોતે શુદ્ધ, અને મનુષ્યોને સ્પષ્ટ દેખાતા.
ઋતસ્ય ગોપા ન દભાય સુક્રતુસ્ત્રી ષ પવિત્રા હૃદ્યન્તરા દધે । વિદ્વાન્સ વિશ્વા ભુવનાભિ પશ્યત્યવાજુષ્ટાન્વિધ્યતિ કર્તે અવ્રતાન્
સત્યના રક્ષક, અહાનિકર, સુકર્મી, તેણે હૃદયમાં ત્રણ પવિત્રતાઓ મૂકી છે. જાણનારો બધાં લોકોએ જુએ છે; તે અયોગ્યને નાશ કરે છે અને અધર્મીઓને દંડ આપે છે.
ઋતસ્ય તન્તુર્વિતતઃ પવિત્ર આ જિહ્વાયા અગ્રે વરુણસ્ય માયયા । ધીરાશ્ચિત્તત્સમિનક્ષન્ત આશતાત્રા કર્તમવ પદાત્યપ્રભુઃ
સત્યની ડોરી પવિત્રતામાં ખેંચાઈ છે; જીભના અગ્રભાગે, વરુણની માયાથી. બુદ્ધિશાળીઓએ તેને ઓળખ્યું છે, તેને ઇચ્છ્યું છે; ત્યાં કરનાર આગળ વધે છે, તેને કોઈ હરાવી શકતો નથી.
શિશુર્ન જાતોઽવ ચક્રદદ્વને સ્વર્યદ્વાજ્યરુષઃ સિષાસતિ । દિવો રેતસા સચતે પયોવૃધા તમીમહે સુમતી શર્મ સપ્રથઃ
બાળક જન્મે છે, વનમાં ચક્ર બનાવે છે; તેજસ્વી, વિજયી જીતવા ઇચ્છે છે. તે આકાશના બીજ સાથે જોડાય છે, દૂધથી પોષાય છે; અમે તેની કૃપા, વિશાળ આશ્રય અને રક્ષણ માગીએ છીએ.
દિવો ય સ્કમ્ભો ધરુણઃ સ્વાતત આપૂર્ણો અંશુઃ પર્યેતિ વિશ્વતઃ । સેમે મહી રોદસી યક્ષદાવૃતા સમીચીને દાધાર સમિષઃ કવિઃ
આકાશનો થંભો, આધાર, વિસ્તરેલો છે; પૂર્ણ બિંદુ સર્વત્ર ફરે છે. મહાન કવિએ વિશાળ પૃથ્વી અને આકાશને જોડ્યા છે, તેમને એકતા આપી સ્થિર રાખ્યા છે.
મહિ પ્સરઃ સુકૃતં સોમ્યં મધૂર્વી ગવ્યૂતિરદિતેરૃતં યતે । ઈશે યો વૃષ્ટેરિત ઉસ્રિયો વૃષાપાં નેતા ય ઇતઊતિરૃગ્મિયઃ
મહાન પ્રવાહ, કુશળતાથી બનેલો, એ સોમનું મધ છે; ગાયોની ચરાગાહ, અદિતીનું સત્ય, તે શોધાય છે. તે વરસાદનો સ્વામી છે, તેજસ્વી, વાછરડાઓનો નેતા, પ્રશંસિત, ગર્જનારો.