ત્રિરસ્મૈ સપ્ત ધેનવો દુદુહ્રે સત્યામાશિરં પૂર્વ્યે વ્યોમનિ । ચત્વાર્યન્યા ભુવનાનિ નિર્ણિજે ચારૂણિ ચક્રે યદૃતૈરવર્ધત
ત્રણ વખત સાત ગાયોએ તેના માટે પ્રાચીન આકાશમાં સાચા પોષણનું દૂધ આપ્યું. ચાર અન્ય લોકોએ તે શુદ્ધ કર્યા, તેમને સુંદર બનાવ્યા અને સત્યના નિયમથી વૃદ્ધિ પામી.
સ ભિક્ષમાણો અમૃતસ્ય ચારુણ ઉભે દ્યાવા કાવ્યેના વિ શશ્રથે । તેજિષ્ઠા અપો મંહના પરિ વ્યત યદી દેવસ્ય શ્રવસા સદો વિદુઃ
તે અમૃતના સુંદર રસની ઇચ્છા રાખે છે, જ્ઞાનથી આકાશ અને પૃથ્વી વ્યાપી છે. સૌથી શક્તિશાળી જળો મહાનતાથી ફેલાઈ છે, જ્યારે તેઓ દેવના યશથી સ્થાન જાણે છે.
તે અસ્ય સન્તુ કેતવોઽમૃત્યવોઽદાભ્યાસો જનુષી ઉભે અનુ । યેભિર્નૃમ્ણા ચ દેવ્યા ચ પુનત આદિદ્રાજાનં મનના અગૃભ્ણત
આ ચિહ્નો તેના માટે અમર અને અજેય રહે, બંને જન્મોને અનુસરે. આ શક્તિ અને દૈવી શક્તિથી શુદ્ધ થાય છે; પછી જ્ઞાની રાજાને પોતાના વિચારોથી પકડી લે છે.
સ મૃજ્યમાનો દશભિઃ સુકર્મભિઃ પ્ર મધ્યમાસુ માતૃષુ પ્રમે સચા । વ્રતાનિ પાનો અમૃતસ્ય ચારુણ ઉભે નૃચક્ષા અનુ પશ્યતે વિશૌ
તે દસ કુશળ લોકો દ્વારા ધોઈને, મધ્યમાં માતાઓ સાથે જોડાય છે. સુંદર અમૃત પીધા પછી, તે માનવ દ્રષ્ટિથી બંને જાતિઓને જુએ છે.
સ મર્મૃજાન ઇન્દ્રિયાય ધાયસ ઓભે અન્તા રોદસી હર્ષતે હિતઃ । વૃષા શુષ્મેણ બાધતે વિ દુર્મતીરાદેદિશાનઃ શર્યહેવ શુરુધઃ
તે શક્તિ અને દૃષ્ટિ માટે શુદ્ધ થઈને, આકાશના બંને છેડે આનંદ અનુભવે છે. વાછરડો પોતાની તાકાતથી દુષ્ટ વિચારો દૂર કરે છે, આગળ વધે છે, તીક્ષ્ણ બાણની જેમ ચુસ્ત રહે છે.
સ માતરા ન દદૃશાન ઉસ્રિયો નાનદદેતિ મરુતામિવ સ્વનઃ । જાનન્નૃતં પ્રથમં યત્સ્વર્ણરં પ્રશસ્તયે કમવૃણીત સુક્રતુઃ
તે, વાછરડાની જેમ, માતાઓને દેખાતો નથી, પણ તેની ધ્વનિ મારુતો જેવી ગુંજે છે. જે પ્રથમ સત્ય છે, તે સુવર્ણને જાણે છે, પ્રશંસા માટે બુદ્ધિશાળી પોતાની ઈચ્છા પસંદ કરે છે.
રુવતિ ભીમો વૃષભસ્તવિષ્યયા શૃઙ્ગે શિશાનો હરિણી વિચક્ષણઃ । આ યોનિં સોમઃ સુકૃતં નિ ષીદતિ ગવ્યયી ત્વગ્ભવતિ નિર્ણિગવ્યયી
મહાન વાછરડો બળથી ગર્જના કરે છે, પોતાના શિંગડા તીક્ષ્ણ કરે છે, પીળો અને ચતુર છે. સોમ સુવિધાપૂર્વક બનાવેલા યોનિમાં સ્થિર થાય છે, તેની ત્વચા ગાય જેવી બને છે, ગાય માટે શુદ્ધ થાય છે.
શુચિઃ પુનાનસ્તન્વમરેપસમવ્યે હરિર્ન્યધાવિષ્ટ સાનવિ । જુષ્ટો મિત્રાય વરુણાય વાયવે ત્રિધાતુ મધુ ક્રિયતે સુકર્મભિઃ
પવિત્ર અને શુદ્ધ, નિર્દોષ શરીર સાથે પીળો સોમ પર્વત પર સ્થિર થયો છે. મિત્ર, વરુણ અને વાયુ માટે પ્રિય, ત્રિવિધ મધુર રસ કુશળતાથી તૈયાર થાય છે.
પવસ્વ સોમ દેવવીતયે વૃષેન્દ્રસ્ય હાર્દિ સોમધાનમા વિશ । પુરા નો બાધાદ્દુરિતાતિ પારય ક્ષેત્રવિદ્ધિ દિશ આહા વિપૃચ્છતે
હે સોમ, દૈવી કૃપા માટે, મહાન ઇન્દ્રના હૃદય માટે, સોમપાન માટે શુદ્ધ થો. અમને ભૂતકાળની મુશ્કેલીઓમાંથી પાર પાડો, અવરોધો દૂર કરો, માર્ગ બતાવો અને પૂછનારને ઉત્તર આપો.
હિતો ન સપ્તિરભિ વાજમર્ષેન્દ્રસ્યેન્દો જઠરમા પવસ્વ । નાવા ન સિન્ધુમતિ પર્ષિ વિદ્વાઞ્છૂરો ન યુધ્યન્નવ નો નિદ સ્પઃ
હમણાં જોડીવાળી ઘોડાગાડી જેમ દોડે છે, તેમે તું ઇન્દ્ર માટે ઇન્દુ, ઇન્દ્રના પેટમાં પ્રવેશી શુદ્ધ થા. નાવ જેવી દરિયા પાર કરે છે, તેમે જ્ઞાનથી દરિયો પાર કરી લે. યુદ્ધમાં વીર જેમ રક્ષણ આપે છે, તેમે અમને ક્યારેય અસરક્ષિત ન છોડ.
આ દક્ષિણા સૃજ્યતે શુષ્મ્યાસદં વેતિ દ્રુહો રક્ષસઃ પાતિ જાગૃવિઃ । હરિરોપશં કૃણુતે નભસ્પય ઉપસ્તિરે ચમ્વોર્બ્રહ્મ નિર્ણિજે
જેમ જમણી બાજુએ બળવાન બેઠો છે, તેમે એ સદા જાગૃત રહી દુશ્મન અને રાક્ષસને દૂર કરે છે. એ પીળા દોરા બાંધે છે, આકાશ તરફ ધરે છે, અને યજમાન માટે પવિત્ર કુશ પાથરે છે.
પ્ર કૃષ્ટિહેવ શૂષ એતિ રોરુવદસુર્યં વર્ણં નિ રિણીતે અસ્ય તમ્ । જહાતિ વવ્રિં પિતુરેતિ નિષ્કૃતમુપપ્રુતં કૃણુતે નિર્ણિજં તના
એ વિજયી પુરુષની જેમ ગર્જના સાથે આગળ વધે છે, પોતાના રૂપમાંથી અંધકાર દૂર કરે છે. એ આવરણ છોડે છે, પિતાના ઘર જાય છે અને પોતાના શરીરે પવિત્ર સ્થાન પ્રગટ કરે છે.
અદ્રિભિઃ સુતઃ પવતે ગભસ્ત્યોર્વૃષાયતે નભસા વેપતે મતી । સ મોદતે નસતે સાધતે ગિરા નેનિક્તે અપ્સુ યજતે પરીમણિ
પથ્થરો વડે દબાવેલો, એ હાથમાં શુદ્ધ થાય છે, એ બળવાન બને છે, સ્તુતિથી આકાશમાં ધ્રુજી ઉઠે છે. એ આનંદ કરે છે, બેસે છે, સ્તુતિથી સમૃદ્ધ થાય છે; એ જળમાં શોભે છે, વિશાળતામાં પૂજાય છે.
પરિ દ્યુક્ષં સહસઃ પર્વતાવૃધં મધ્વઃ સિઞ્ચન્તિ હર્મ્યસ્ય સક્ષણિમ્ । આ યસ્મિન્ગાવઃ સુહુતાદ ઊધનિ મૂર્ધઞ્છ્રીણન્ત્યગ્રિયં વરીમભિઃ
તે તેજસ્વી, બળવાન, પર્વતોમાં ઉછેરાયેલો છે, તેની આસપાસ ઘરનાં થાંભલા પર મધ ઢોળાય છે. એમાં ગાયો, સારી રીતે બોલાવેલી, સ્તન પર, પોતાના માર્ગે આગળ વધે છે અને શ્રેષ્ઠ સ્થાન પર પહોંચે છે.
સમી રથં ન ભુરિજોરહેષત દશ સ્વસારો અદિતેરુપસ્થ આ । જિગાદુપ જ્રયતિ ગોરપીચ્યં પદં યદસ્ય મતુથા અજીજનન્
દસ બહેનો, જેમ રથ સાથે દોડે છે તેમ, આદિતીનું કોળું પામી દોડે છે. એ આગળ વધે છે, ગુપ્ત ગાયના પગલાં શોધે છે, એ માર્ગ જે બહેનો એ માટે બનાવ્યું છે.
શ્યેનો ન યોનિં સદનં ધિયા કૃતં હિરણ્યયમાસદં દેવ એષતિ । એ રિણન્તિ બર્હિષિ પ્રિયં ગિરાશ્વો ન દેવાઁ અપ્યેતિ યજ્ઞિયઃ
ગરુડ જેમ પોતાનું ઘર શોધે છે, તેમે એ વિચારથી બનેલા સોનાના આસન પર દેવને શોધે છે. ત્યાં સ્તુતિથી પ્રિયને પવિત્ર કુશ પર શોધે છે; ઘોડા જેવો પૂજનીય દેવો પાસે પહોંચે છે.
પરા વ્યક્તો અરુષો દિવઃ કવિર્વૃષા ત્રિપૃષ્ઠો અનવિષ્ટ ગા અભિ । સહસ્રણીતિર્યતિઃ પરાયતી રેભો ન પૂર્વીરુષસો વિ રાજતિ
તે તેજસ્વી, લાલ, આકાશનો જ્ઞાની, બળવાન, ત્રણ પીઠવાળો, ગાયો સુધી પહોંચે છે. હજારો ધારા ધરાવતો, દૂર સુધી જાય છે; પ્રાચીન ઉષા જેવી વ્યાપક રીતે પ્રકાશે છે.
ત્વેષં રૂપં કૃણુતે વર્ણો અસ્ય સ યત્રાશયત્સમૃતા સેધતિ સ્રિધઃ । અપ્સા યાતિ સ્વધયા દૈવ્યં જનં સં સુષ્ટુતી નસતે સં ગોઅગ્રયા
એ ભયાનક રૂપ ધારણ કરે છે, તેનું વર્ણ તેજસ્વી છે; જ્યાં એ આરામ કરે છે, ત્યાં બધાં અવરોધ તોડી નાખે છે. એ પોતાની શક્તિથી જળોમાં જાય છે, દૈવી લોકો સુધી પહોંચે છે; સ્તુતિથી આનંદ પામે છે, શ્રેષ્ઠ ગાયોની સાથે.
ઉક્ષેવ યૂથા પરિયન્નરાવીદધિ ત્વિષીરધિત સૂર્યસ્ય । દિવ્યઃ સુપર્ણોઽવ ચક્ષત ક્ષાં સોમઃ પરિ ક્રતુના પશ્યતે જાઃ
બળવાન વાછરડા જેમ પોતાના ઝુંડની આસપાસ ગર્જના કરે છે, તેમે એ તેજથી, સૂર્યના માર્ગે ચાલે છે. દૈવી ગરુડ પૃથ્વી પર નજર કરે છે; સોમ, બુદ્ધિથી, જાતિઓને જુએ છે.
હરિં મૃજન્ત્યરુષો ન યુજ્યતે સં ધેનુભિઃ કલશે સોમો અજ્યતે । ઉદ્વાચમીરયતિ હિન્વતે મતી પુરુષ્ટુતસ્ય કતિ ચિત્પરિપ્રિયઃ
એ પીળા એકને ધોઈને તૈયાર કરે છે, લાલ ઘોડા જેવો જોડાય છે; સોમ ગાય સાથે પાત્રમાં ભળી જાય છે. એ વાણી બહાર પાડે છે, સ્તુતિ ઉઠાવે છે; બહુ વખાણેલા એમાં કેટલાં સાચા પ્રિય છે?
સાકં વદન્તિ બહવો મનીષિણ ઇન્દ્રસ્ય સોમં જઠરે યદાદુહુઃ । યદી મૃજન્તિ સુગભસ્તયો નરઃ સનીળાભિર્દશભિઃ કામ્યં મધુ
ઘણા જ્ઞાની લોકો સાથે બોલે છે, જ્યારે તેઓ સોમને ઇન્દ્રના પેટમાં રેડે છે. જ્યારે પુરુષો દસ હાથથી સરળતાથી પકડી શકાય તેવું મીઠું, ઇચ્છનીય મધ ધોઈને શુદ્ધ કરે છે.
અરમમાણો અત્યેતિ ગા અભિ સૂર્યસ્ય પ્રિયં દુહિતુસ્તિરો રવમ્ । અન્વસ્મૈ જોષમભરદ્વિનંગૃસઃ સં દ્વયીભિઃ સ્વસૃભિઃ ક્ષેતિ જામિભિઃ
એ થાક્યા વિના ગાયો વચ્ચેથી પસાર થાય છે, સૂર્યની પ્રિય પુત્રીના અવાજને પાર કરે છે. ગાયકોએ તેને પ્રસન્નતા આપી, જ્ઞાનીને; એ પોતાની બે બહેનો અને કુટુંબીઓ સાથે રહે છે.
નૃધૂતો અદ્રિષુતો બર્હિષિ પ્રિયઃ પતિર્ગવાં પ્રદિવ ઇન્દુરૃત્વિયઃ । પુરંધિવાન્મનુષો યજ્ઞસાધનઃ શુચિર્ધિયા પવતે સોમ ઇન્દ્ર તે
માણસો દ્વારા ઉશ્કેરાયેલો, પથ્થરો વડે દબાવેલો, પવિત્ર કુશ પર પ્રિય, ગાયોનો સ્વામી, સ્વર્ગમાંથી ઉતરેલો યજમાન સોમ, શુદ્ધ મનથી તારા માટે, હે ઇન્દ્ર, માનવ યજ્ઞ પૂર્ણ કરે છે.
નૃબાહુભ્યાં ચોદિતો ધારયા સુતોઽનુષ્વધં પવતે સોમ ઇન્દ્ર તે । આપ્રાઃ ક્રતૂન્સમજૈરધ્વરે મતીર્વેર્ન દ્રુષચ્ચમ્વોરાસદદ્ધરિઃ
માણસોના હાથથી ઉશ્કેરાયેલો, છાણ વડે દબાવેલો, સોમ તારા માટે, હે ઇન્દ્ર, ક્રમશઃ શુદ્ધ થાય છે. એ બધી શક્તિઓ, વિચારો યજ્ઞમાં ભરે છે; પીળો એક પવિત્ર કુશ પર બેસી દુશ્મનને દૂર કરે છે.
અંશું દુહન્તિ સ્તનયન્તમક્ષિતં કવિં કવયોઽપસો મનીષિણઃ । સમી ગાવો મતયો યન્તિ સંયત ઋતસ્ય યોના સદને પુનર્ભુવઃ
જ્ઞાની લોકો અક્ષય, ગર્જનારા, કવિ સોમને દૂધ આપે છે. ગાયો અને વિચારો એકસાથે જોડાય છે, અને ફરીથી સત્યના ગર્ભમાં, પવિત્ર સ્થાનમાં પાછા આવે છે.
નાભા પૃથિવ્યા ધરુણો મહો દિવોઽપામૂર્મૌ સિન્ધુષ્વન્તરુક્ષિતઃ । ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો વૃષભો વિભૂવસુઃ સોમો હૃદે પવતે ચારુ મત્સરઃ
પૃથ્વીના નાભિમાં, મહાન આકાશના આધાર પર, જળોમાં, દરિયામાં એ સ્થિર છે. ઇન્દ્રનો વજ્ર, બળવાન, વ્યાપક પ્રકાશિત, સોમ, હૃદયમાં સુંદર આનંદરૂપે શુદ્ધ થાય છે.
સ તૂ પવસ્વ પરિ પાર્થિવં રજ સ્તોત્રે શિક્ષન્નાધૂન્વતે ચ સુક્રતો । મા નો નિર્ભાગ્વસુનઃ સાદનસ્પૃશો રયિં પિશઙ્ગં બહુલં વસીમહિ
હવે તું પૃથ્વી પર ફેલાઈને, સ્તુતિ મેળવવા માટે, હે કુશળ, ઉશ્કેરનાર માટે શુદ્ધ થા. જે અમને ભાગ વિના, પદને સ્પર્શનારા છે, તે અમને ધનથી વંચિત ન કરે—અમે પીળા, બહુ ધન મેળવો.
આ તૂ ન ઇન્દો શતદાત્વશ્વ્યં સહસ્રદાતુ પશુમદ્ધિરણ્યવત્ । ઉપ માસ્વ બૃહતી રેવતીરિષોઽધિ સ્તોત્રસ્ય પવમાન નો ગહિ
હે ઇંદુ, તું અમારે પાસે સો ઘોડા, હજાર ગાય અને સોનાની ભેટો લઈને આવ. હે મહાન અને તેજસ્વી, તું ધન-સંપત્તિ સાથે આવ અને અમારા સ્તુતિમાં સ્થિર થા, હે શુદ્ધ થયેલા, અમારે સ્તુતિ પર આવને વસ.
સ્રક્વે દ્રપ્સસ્ય ધમતઃ સમસ્વરન્નૃતસ્ય યોના સમરન્ત નાભયઃ । ત્રીન્સ મૂર્ધ્નો અસુરશ્ચક્ર આરભે સત્યસ્ય નાવઃ સુકૃતમપીપરન્
માળાવાળો તે બિંદુ દબાવતાં જ, સત્યના ગર્ભમાંથી, નાભિમાંથી, મધુર ધ્વનિ થવા લાગે છે. અસુરે શરૂઆતમાં ત્રણ મસ્તક બનાવ્યાં; સત્યના પાત્રો, કુશળતાથી ભરાઈ ગયા છે.
સમ્યક્સમ્યઞ્ચો મહિષા અહેષત સિન્ધોરૂર્માવધિ વેના અવીવિપન્ । મધોર્ધારાભિર્જનયન્તો અર્કમિત્પ્રિયામિન્દ્રસ્ય તન્વમવીવૃધન્
મહાન લોકો યોગ્ય રીતે ચાલે છે; નદીની લહેરો ફેલાઈ ગઈ છે, કવિ વહે છે. મધુભરી ધારાઓથી તેઓ સ્તુતિ ઉત્પન્ન કરે છે અને ઇન્દ્રના પ્રિય સ્વરૂપને વધારે છે.