તિસ્રો વાચઃ પ્ર વદ જ્યોતિરગ્રા યા એતદ્દુહ્રે મધુદોઘમૂધઃ । સ વત્સં કૃણ્વન્ગર્ભમોષધીનાં સદ્યો જાતો વૃષભો રોરવીતિ
ત્રણ અવાજો બોલો, જે પ્રકાશથી આગળ છે, જેમણે મધથી ભરેલી ગાયના ઉધરને દૂધ કાઢ્યું. એ વાછરડાને, ઔષધીઓના બીજને બનાવે છે; જન્મતાની સાથે જ વૃષભ ઊંચે અવાજ કરે છે.
યો વર્ધન ઓષધીનાં યો અપાં યો વિશ્વસ્ય જગતો દેવ ઈશે । સ ત્રિધાતુ શરણં શર્મ યંસત્ત્રિવર્તુ જ્યોતિઃ સ્વભિષ્ટ્યસ્મે
જે ઔષધીઓ, પાણી અને સમગ્ર જગતનો પોષક અને દેવ છે, એ ત્રિગુણ છે, આશ્રય અને રક્ષણ આપે છે, ત્રિગુણ પ્રકાશ આપે છે, અને પોતાની સારવારથી અમને સુખ આપે છે.
સ્તરીરુ ત્વદ્ભવતિ સૂત ઉ ત્વદ્યથાવશં તન્વં ચક્ર એષઃ । પિતુઃ પયઃ પ્રતિ ગૃભ્ણાતિ માતા તેન પિતા વર્ધતે તેન પુત્રઃ
તમારી કૃપાથી રથચાલક મજબૂત બને છે; તમારું મન જેવું થાય તેમ રથ આગળ વધે છે. માતા પિતાનું દૂધ સ્વીકારે છે, એ દૂધથી પિતા વધે છે અને એથી પુત્ર પણ વૃદ્ધિ પામે છે.
યસ્મિન્વિશ્વાનિ ભુવનાનિ તસ્થુસ્તિસ્રો દ્યાવસ્ત્રેધા સસ્રુરાપઃ । ત્રયઃ કોશાસ ઉપસેચનાસો મધ્વ શ્ચોતન્ત્યભિતો વિરપ્શમ્
જેમાં બધા જગત સ્થિર છે, ત્રણ આકાશ અને ત્રણ પ્રકારની નદીઓ વહે છે. ત્રણ પાત્રો મધથી છલકાય છે અને ચારે બાજુ તેજસ્વી દેવને અર્પણ કરે છે.
ઇદં વચઃ પર્જન્યાય સ્વરાજે હૃદો અસ્ત્વન્તરં તજ્જુજોષત્ । મયોભુવો વૃષ્ટયઃ સન્ત્વસ્મે સુપિપ્પલા ઓષધીર્દેવગોપાઃ
આ વાણી પરજન્ય દેવને પ્રિય લાગે, તે આપણા હૃદયમાં વસે. વરસાદ આનંદ આપતો રહે, અને દેવો દ્વારા રક્ષિત ફળદાયી ઔષધિઓ આપણને સુખ આપે.
સ રેતોધા વૃષભઃ શશ્વતીનાં તસ્મિન્નાત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ । તન્મ ઋતં પાતુ શતશારદાય યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ
એ બીજધારી વાછરડો, સદાય રહેતા જીવોમાં શાશ્વત છે; એમાં જ ચાલતા અને અચળ બધાનું આત્મા વસે છે. એ સત્ય અમને સો વર્ષ સુધી રક્ષે, અને તમે હંમેશા અમારો કલ્યાણથી રક્ષણ કરો.
પર્જન્યાય પ્ર ગાયત દિવસ્પુત્રાય મીળ્હુષે । સ નો યવસમિચ્છતુ
પરજન્ય દેવ, આકાશપુત્ર અને દાતાને ગાવો; એ આપણને ભરપૂર જવાર આપે એવી કામના કરીએ.
યો ગર્ભમોષધીનાં ગવાં કૃણોત્યર્વતામ્ । પર્જન્યઃ પુરુષીણામ્
જે ઔષધિઓ, ગાય અને ઘોડાઓનું બીજ આપે છે, એ પરજન્ય પુરુષોનો પિતા છે.
તસ્મા ઇદાસ્યે હવિર્જુહોતા મધુમત્તમમ્ । ઇળાં નઃ સંયતં કરત્
એને સૌથી મધુર હવન અર્પણ કરો; એ આપણને પોષક અન્ન આપે.
સંવત્સરં શશયાના બ્રાહ્મણા વ્રતચારિણઃ । વાચં પર્જન્યજિન્વિતાં પ્ર મણ્ડૂકા અવાદિષુઃ
એક વર્ષ સુધી બ્રાહ્મણો વ્રત પાળીને મૌન રહ્યા; હવે પરજન્યની કૃપાથી મેધકોએ બોલવાનું શરૂ કર્યું.
દિવ્યા આપો અભિ યદેનમાયન્દૃતિં ન શુષ્કં સરસી શયાનમ્ । ગવામહ ન માયુર્વત્સિનીનાં મણ્ડૂકાનાં વગ્નુરત્રા સમેતિ
જ્યારે સ્વર્ગીય વરસાદ સૂકા તળાવમાં પડ્યો, ત્યારે મેધકો વાછરડાવાળી ગાયોની જેમ ભેગા થયા.
યદીમેનાઁ ઉશતો અભ્યવર્ષીત્તૃષ્યાવતઃ પ્રાવૃષ્યાગતાયામ્ । અખ્ખલીકૃત્યા પિતરં ન પુત્રો અન્યો અન્યમુપ વદન્તમેતિ
જ્યારે વરસાદ તરસેલા અને ચાતક મેધકો પર વરસે છે, ત્યારે પુત્ર પિતાને બોલાવે તેમ, એક બીજાને બોલાવવા જાય છે.
અન્યો અન્યમનુ ગૃભ્ણાત્યેનોરપાં પ્રસર્ગે યદમન્દિષાતામ્ । મણ્ડૂકો યદભિવૃષ્ટઃ કનિષ્કન્પૃશ્નિઃ સમ્પૃઙ્ક્તે હરિતેન વાચમ્
પાણી છલકાય છે અને તૃપ્તિ ન થઈ હોય ત્યારે એક મેધક બીજાને ઝપટે છે; વરસાદથી ભીંજાય ત્યારે ચિત્તીધારિયો અને લીલો મેધક એકસાથે બોલે છે.
યદેષામન્યો અન્યસ્ય વાચં શાક્તસ્યેવ વદતિ શિક્ષમાણઃ । સર્વં તદેષાં સમૃધેવ પર્વ યત્સુવાચો વદથનાધ્યપ્સુ
જ્યારે એક મેધક બીજાની વાણીનું અનુસરણ કરે છે, શિષ્ય ગુરુની જેમ શીખે છે, ત્યારે બધાની વાણી પાણીમાં મીઠી રીતે ગુંજતી લાગે છે.
ગોમાયુરેકો અજમાયુરેકઃ પૃશ્નિરેકો હરિત એક એષામ્ । સમાનં નામ બિભ્રતો વિરૂપાઃ પુરુત્રા વાચં પિપિશુર્વદન્તઃ
કોઈ કથ્થાઈ, કોઈ કાળો, કોઈ ચિત્તીધારિયો, કોઈ લીલો છે; નામ એક જ છે પણ રૂપ અલગ છે, છતાં બધાં મળીને બોલે છે.
બ્રાહ્મણાસો અતિરાત્રે ન સોમે સરો ન પૂર્ણમભિતો વદન્તઃ । સંવત્સરસ્ય તદહઃ પરિ ષ્ઠ યન્મણ્ડૂકાઃ પ્રાવૃષીણં બભૂવ
સોમયજ્ઞમાં બ્રાહ્મણો જેમ ભરેલા તળાવની આજુબાજુ બોલે છે, તેમ વર્ષ પછી એ દિવસે મેધકો વરસાદના આગમનને બોલાવે છે.
બ્રાહ્મણાસઃ સોમિનો વાચમક્રત બ્રહ્મ કૃણ્વન્તઃ પરિવત્સરીણમ્ । અધ્વર્યવો ઘર્મિણઃ સિષ્વિદાના આવિર્ભવન્તિ ગુહ્યા ન કે ચિત્
બ્રાહ્મણો, સોમપાન કરનારોએ વર્ષભર યજ્ઞ કર્યા પછી વાણી ઉચ્ચારી છે; યજ્ઞકર્તાઓ અગ્નિથી તપેલા છે, કેટલાક તો હજુ પણ છુપાયેલા રહે છે.
દેવહિતિં જુગુપુર્દ્વાદશસ્ય ઋતું નરો ન પ્ર મિનન્ત્યેતે । સંવત્સરે પ્રાવૃષ્યાગતાયાં તપ્તા ઘર્મા અશ્નુવતે વિસર્ગમ્
તેઓ દેવોની વ્યવસ્થા જાળવે છે, બારમો ઋતુ કદી છોડતા નથી; વર્ષ પછી વરસાદ આવે ત્યારે તપેલા લોકો મુક્તિ પામે છે.
ગોમાયુરદાદજમાયુરદાત્પૃશ્નિરદાદ્ધરિતો નો વસૂનિ । ગવાં મણ્ડૂકા દદતઃ શતાનિ સહસ્રસાવે પ્ર તિરન્ત આયુઃ
કથ્થાઈ, કાળો, ચિત્તીધારિયો અને લીલો — બધાએ અમને ધન આપ્યું; મેધકો ગાયોની જેમ હજારો અને લાખો આપીને અમારું આયુષ્ય વધારે છે.
ઇન્દ્રાસોમા તપતં રક્ષ ઉબ્જતં ન્યર્પયતં વૃષણા તમોવૃધઃ । પરા શૃણીતમચિતો ન્યોષતં હતં નુદેથાં નિ શિશીતમત્રિણઃ
ઇન્દ્ર અને સોમ, દુષ્ટને દહાવો, દૂર હાંકો, નીચે પાડી દો, અંધકાર વધારનારને દંડ આપો. અમારું સાંભળો, તેને દૂર કરો, મારો, હાંકો, ઠંડો પાડી દો, અત્રીપુત્રો.
ઇન્દ્રાસોમા સમઘશંસમભ્યઘં તપુર્યયસ્તુ ચરુરગ્નિવાઁ ઇવ । બ્રહ્મદ્વિષે ક્રવ્યાદે ઘોરચક્ષસે દ્વેષો ધત્તમનવાયં કિમીદિને
ઇન્દ્ર અને સોમા, જે દુશ્મન દુશ્મનાઈ કરે છે, જે ભયાનક છે, જે અગ્નિની જેમ બધું ભસ્મ કરે છે, એવા દુશ્મન પર તમારો ગુસ્સો દોરો; જે પ્રાર્થનાનો દુશ્મન છે, જે માંસ ખાય છે, જે ભયાનક આંખો ધરાવે છે, જે દુશ્મનાઈ અને દગાબાજી કરે છે, એ પર તમારો રોષ રાખો.
ઇન્દ્રાસોમા દુષ્કૃતો વવ્રે અન્તરનારમ્ભણે તમસિ પ્ર વિધ્યતમ્ । યથા નાતઃ પુનરેકશ્ચનોદયત્તદ્વામસ્તુ સહસે મન્યુમચ્છવઃ
ઇન્દ્ર અને સોમા, દુશ્કર્મ કરનારને ખાડામાં, અંધકારમાં, સહારો વગરના સ્થાને ફેંકી દો; જેથી એમાંથી કોઈ ફરી ઊભો ન થાય—તમારો ગુસ્સો અને શક્તિ એમના પર જ રહે.
ઇન્દ્રાસોમા વર્તયતં દિવો વધં સં પૃથિવ્યા અઘશંસાય તર્હણમ્ । ઉત્તક્ષતં સ્વર્યં પર્વતેભ્યો યેન રક્ષો વાવૃધાનં નિજૂર્વથઃ
ઇન્દ્ર અને સોમા, આકાશમાંથી વીજળી અને પૃથ્વી પરથી વિનાશ લાવો, દુશ્મન બોલનારને સજા આપો; પર્વતોમાંથી સ્વર્ગીય તેજ ઉંચું કરો, જેના દ્વારા તમે વધતા રાક્ષસને નાશ કર્યો.
ઇન્દ્રાસોમા વર્તયતં દિવસ્પર્યગ્નિતપ્તેભિર્યુવમશ્મહન્મભિઃ । તપુર્વધેભિરજરેભિરત્રિણો નિ પર્શાને વિધ્યતં યન્તુ નિસ્વરમ્
ઇન્દ્ર અને સોમા, આકાશમાંથી પથ્થર લાવો, તમારી અગ્નિથી તપેલા, પથ્થર તોડનાર હથિયારો વડે; અમર અને તીક્ષ્ણ હથિયારો વડે દુશ્મનને ફટકારો, તેઓ શાંતિમાં જ જાય.
ઇન્દ્રાસોમા પરિ વાં ભૂતુ વિશ્વત ઇયં મતિઃ કક્ષ્યાશ્વેવ વાજિના । યાં વાં હોત્રાં પરિહિનોમિ મેધયેમા બ્રહ્માણિ નૃપતીવ જિન્વતમ્
ઇન્દ્ર અને સોમા, મારી પ્રાર્થના તમને四દિશામાં ઘેરી રહે, જેમ રેસકોર્સમાં દોડતો ઘોડો; જે અર્પણ હું તમને યજ્ઞમાં અર્પું છું, એ સ્વીકારો અને રાજાઓની જેમ જ્ઞાન અને પુરસ્કાર આપો.
પ્રતિ સ્મરેથાં તુજયદ્ભિરેવૈર્હતં દ્રુહો રક્ષસો ભઙ્ગુરાવતઃ । ઇન્દ્રાસોમા દુષ્કૃતે મા સુગં ભૂદ્યો નઃ કદા ચિદભિદાસતિ દ્રુહા
તમારી વિજયી હથિયારો વડે, દગાબાજ, રાક્ષસ અને તોડનારને હમેશા યાદ રાખી ફટકારો; ઇન્દ્ર અને સોમા, દુશ્કર્મ કરનારને સરળ માર્ગ ન મળે, એ કદી અમને નુકસાન ન પહોંચાડે.
યો મા પાકેન મનસા ચરન્તમભિચષ્ટે અનૃતેભિર્વચોભિઃ । આપ ઇવ કાશિના સંગૃભીતા અસન્નસ્ત્વાસત ઇન્દ્ર વક્તા
જે મને દુશ્મનાઈથી, ખોટી વાતોથી, અથવા પાણીમાંથી છાંયાની જેમ પકડવાનો પ્રયત્ન કરે છે—એ વ્યક્તિ પાછળ રહી જાય, ઇન્દ્ર, એ બોલી ન શકે.
યે પાકશંસં વિહરન્ત એવૈર્યે વા ભદ્રં દૂષયન્તિ સ્વધાભિઃ । અહયે વા તાન્પ્રદદાતુ સોમ આ વા દધાતુ નિરૃતેરુપસ્થે
જે દુશ્મનાઈથી બોલે છે, કે જે પોતે ભલાઈને પોતાના સ્વભાવથી બગાડે છે—સોમા, એ લોકોને સાપને સોંપી દો, અથવા તેઓ વિનાશના ગોદમાં પડી જાય.
યો નો રસં દિપ્સતિ પિત્વો અગ્ને યો અશ્વાનાં યો ગવાં યસ્તનૂનામ્ । રિપુ સ્તેન સ્તેયકૃદ્દભ્રમેતુ નિ ષ હીયતાં તન્વા તના ચ
જે અમારો રસ, અમારો પાન, અગ્નિ, અમારા ઘોડા, ગાય, કે લોકોનું નુકસાન કરવા ઈચ્છે—શત્રુ, ચોર કે લૂંટારું—એનો શરીર અને સંતાન નાશ પામે.
પરઃ સો અસ્તુ તન્વા તના ચ તિસ્રઃ પૃથિવીરધો અસ્તુ વિશ્વાઃ । પ્રતિ શુષ્યતુ યશો અસ્ય દેવા યો નો દિવા દિપ્સતિ યશ્ચ નક્તમ્
એ વ્યક્તિ શરીર અને વંશથી દૂર રહે, ત્રણેય પૃથ્વી નીચે ફેંકાઈ જાય; એનું યશ સુકાઈ જાય, દેવો, જે દિવસ કે રાત અમને નુકસાન કરવા ઈચ્છે.