યદ્દધિષે પ્રદિવિ ચાર્વન્નં દિવેદિવે પીતિમિદસ્ય વક્ષિ । ઉત હૃદોત મનસા જુષાણ ઉશન્નિન્દ્ર પ્રસ્થિતાન્પાહિ સોમાન્
જે તું આકાશમાં આનંદદાયક અન્ન રાખ્યું છે, તે રોજ રોજ તેનું પોષણ આપે છે; હૃદય અને મનથી સ્વીકારીને, હે ઇન્દ્ર, તૈયાર કરેલા સોમ પી.
જજ્ઞાનઃ સોમં સહસે પપાથ પ્ર તે માતા મહિમાનમુવાચ । એન્દ્ર પપ્રાથોર્વન્તરિક્ષં યુધા દેવેભ્યો વરિવશ્ચકર્થ
શક્તિ માટે જન્મેલો સોમ દબાયો છે; તારી માતાએ તારી મહાનતા કહી; ઇન્દ્ર, તું પૃથ્વી અને આકાશ વચ્ચેનું વિસ્તૃત સ્થાન ભર્યું છે અને દેવો માટે યુદ્ધથી માર્ગ બનાવ્યો છે.
યદ્યોધયા મહતો મન્યમાનાન્સાક્ષામ તાન્બાહુભિઃ શાશદાનાન્ । યદ્વા નૃભિર્વૃત ઇન્દ્રાભિયુધ્યાસ્તં ત્વયાજિં સૌશ્રવસં જયેમ
જ્યારે તું ગર્વિત મહાન લોકો સાથે લડ્યો, ત્યારે તું તારા હાથથી વિરોધ કરનારને વશ કર્યો; જ્યારે તું, ઇન્દ્ર, મનુષ્યો સાથે યુદ્ધ કર્યો, ત્યારે તારી સાથે અમને પ્રસિદ્ધ વિજય મળે.
પ્રેન્દ્રસ્ય વોચં પ્રથમા કૃતાનિ પ્ર નૂતના મઘવા યા ચકાર । યદેદદેવીરસહિષ્ટ માયા અથાભવત્કેવલઃ સોમો અસ્ય
હું ઇન્દ્રના પ્રાચીન કાર્યો અને હવે મઘવાને કરેલા નવા કાર્યો કહું છું; જ્યારે દેવીઓ તેની શક્તિ સહન ન કરી શકી, ત્યારે સોમ માત્ર તેનો થયો.
તવેદં વિશ્વમભિતઃ પશવ્યં યત્પશ્યસિ ચક્ષસા સૂર્યસ્ય । ગવામસિ ગોપતિરેક ઇન્દ્ર ભક્ષીમહિ તે પ્રયતસ્ય વસ્વઃ
આ આખું જગત, જે તું સૂર્યની આંખથી જુએ છે, તારી ચરાઈ છે. તું ગાયોનો એકમાત્ર માલિક અને રક્ષક છે, ઇન્દ્ર. તારા આપેલા ધનમાંથી અમને પણ ભાગ મળે એવી ઇચ્છા છે.
બૃહસ્પતે યુવમિન્દ્રશ્ચ વસ્વો દિવ્યસ્યેશાથે ઉત પાર્થિવસ્ય । ધત્તં રયિં સ્તુવતે કીરયે ચિદ્યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ
બૃહસ્પતિ અને ઇન્દ્ર, તમે સ્વર્ગ અને પૃથ્વીનો ધન ધરાવ છો. જે તું પ્રશંસા કરે છે, તેને અને ગાનારને ધન આપો; હંમેશા અમને સુખ-સ્વસ્થતા સાથે રક્ષો.
પરો માત્રયા તન્વા વૃધાન ન તે મહિત્વમન્વશ્નુવન્તિ । ઉભે તે વિદ્મ રજસી પૃથિવ્યા વિષ્ણો દેવ ત્વં પરમસ્ય વિત્સે
તારી મહિમા કોઈ માપથી, કોઈ શરીરથી પાર નથી. તારી મહાનતા સુધી કોઈ પહોંચી શકતો નથી. હે વિષ્ણુ, અમે તારી પૃથ્વી અને આકાશની બંને દુનિયા જાણીએ છીએ; તું સર્વોચ્ચ વિસ્તારને સમજે છે.
ન તે વિષ્ણો જાયમાનો ન જાતો દેવ મહિમ્નઃ પરમન્તમાપ । ઉદસ્તભ્ના નાકમૃષ્વં બૃહન્તં દાધર્થ પ્રાચીં કકુભં પૃથિવ્યાઃ
હે વિષ્ણુ, તારી મહિમાની સીમા કોઈ જન્મે ત્યારે કે પછી પણ પહોંચી નથી. તું ઊંચા અને વિશાળ આકાશને સ્થિર રાખ્યો છે અને પૃથ્વીના પૂર્વ દિશાને સ્થાપિત કરી છે.
ઇરાવતી ધેનુમતી હિ ભૂતં સૂયવસિની મનુષે દશસ્યા । વ્યસ્તભ્ના રોદસી વિષ્ણવેતે દાધર્થ પૃથિવીમભિતો મયૂખૈઃ
પૃથ્વી ખોરાકથી ભરપૂર, દૂધથી સમૃદ્ધ અને માનવ માટે લાભદાયી બને. હે વિષ્ણુ, તું આકાશ અને પૃથ્વીને અલગ કર્યા છે; તું તારા કિરણોથી પૃથ્વીને四દિશામાં સ્થિર કરી છે.
ઉરું યજ્ઞાય ચક્રથુરુ લોકં જનયન્તા સૂર્યમુષાસમગ્નિમ્ । દાસસ્ય ચિદ્વૃષશિપ્રસ્ય માયા જઘ્નથુર્નરા પૃતનાજ્યેષુ
તમે યજ્ઞ માટે વિશાળ જગ્યા બનાવી, સૂર્ય, ઉષા અને અગ્નિને જન્મ આપ્યો. દાસના બળવાન કૌશલ્યને પણ, હે વિર, તમે યુદ્ધમાં નાશ કર્યો.
ઇન્દ્રાવિષ્ણૂ દૃંહિતાઃ શમ્બરસ્ય નવ પુરો નવતિં ચ શ્નથિષ્ટમ્ । શતં વર્ચિનઃ સહસ્રં ચ સાકં હથો અપ્રત્યસુરસ્ય વીરાન્
હે ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ, તમે શંબરના નવ અને નવાંનવ કિલ્લાઓ તોડી નાખ્યા. તમે વર્ચિનના સો અને એક હજાર વીરોને પણ એકસાથે પરાજય આપ્યો.
ઇયં મનીષા બૃહતી બૃહન્તોરુક્રમા તવસા વર્ધયન્તી । રરે વાં સ્તોમં વિદથેષુ વિષ્ણો પિન્વતમિષો વૃજનેષ્વિન્દ્ર
આ મહાન સ્તુતિ, તારા શક્તિશાળી પગલાંને મહાન બનાવતી, તારી શક્તિથી વધે છે. હે વિષ્ણુ, હું તને સભામાં સ્તુતિ અર્પણ કરું છું; હે ઇન્દ્ર, મારા ગીતો સ્પર્ધામાં સમૃદ્ધિ લાવે.
વષટ્ તે વિષ્ણવાસ આ કૃણોમિ તન્મે જુષસ્વ શિપિવિષ્ટ હવ્યમ્ । વર્ધન્તુ ત્વા સુષ્ટુતયો ગિરો મે યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ
હે વિષ્ણુ, હું તારા માટે વષટ્ બોલું છું; આ હવન તું સ્વીકાર, હે વિશાળ પગલાંવાળો. મારા સુંદર ગીતો તને વધારવા; તમે હંમેશા અમને સુખ-સ્વસ્થતા સાથે રક્ષો.
નૂ મર્તો દયતે સનિષ્યન્યો વિષ્ણવ ઉરુગાયાય દાશત્ । પ્ર યઃ સત્રાચા મનસા યજાત એતાવન્તં નર્યમાવિવાસાત્
હવે કોઈ માનવ, વિશાળ પગલાંવાળા વિષ્ણુની સેવા અને ભક્તિથી જીતવાની કોશિશ કરે. જે મનથી અને યજ્ઞથી પૂજા કરે છે, એવા માણસને વિષ્ણુ ક્યારેય છોડતો નથી.
ત્વં વિષ્ણો સુમતિં વિશ્વજન્યામપ્રયુતામેવયાવો મતિં દાઃ । પર્ચો યથા નઃ સુવિતસ્ય ભૂરેરશ્વાવતઃ પુરુશ્ચન્દ્રસ્ય રાયઃ
હે વિષ્ણુ, તું સર્વ લોકો માટે અવિનાશી, સતત દયાળુ બુદ્ધિ આપે છે. અમને ઘોડા અને તેજસ્વી ધન સાથે સુખ-સમૃદ્ધિ આપ.
ત્રિર્દેવઃ પૃથિવીમેષ એતાં વિ ચક્રમે શતર્ચસં મહિત્વા । પ્ર વિષ્ણુરસ્તુ તવસસ્તવીયાન્ત્વેષં હ્યસ્ય સ્થવિરસ્ય નામ
દેવ વિષ્ણુએ ત્રણ વખત આ પૃથ્વી પર પગલાં મૂક્યા, તેની મહાનતા છે. વિષ્ણુ, સૌથી શક્તિશાળી, આગળ વધે; કારણ કે એનું નામ પ્રાચીન અને સદાય ટકતું છે.
વિ ચક્રમે પૃથિવીમેષ એતાં ક્ષેત્રાય વિષ્ણુર્મનુષે દશસ્યન્ । ધ્રુવાસો અસ્ય કીરયો જનાસ ઉરુક્ષિતિં સુજનિમા ચકાર
વિષ્ણુએ આ પૃથ્વીને માનવ માટે ખેતર બનાવ્યું, લોકોને સમૃદ્ધિ આપી. તેની પ્રશંસા અડગ છે, તેના લોકો સ્થિર છે; તેણે વિશાળ અને મજબૂત નિવાસ બનાવ્યો.
પ્ર તત્તે અદ્ય શિપિવિષ્ટ નામાર્યઃ શંસામિ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । તં ત્વા ગૃણામિ તવસમતવ્યાન્ક્ષયન્તમસ્ય રજસઃ પરાકે
હે વિશાળ પગલાંવાળા, આજે હું તારો મહાન નામ અને કાર્ય જાણીને ગાઉં છું. હે શક્તિશાળી, હું તને વન-પ્રદેશમાં અને આ જગતના અંત સુધીમાં વસતા ગાઉં છું.
કિમિત્તે વિષ્ણો પરિચક્ષ્યં ભૂત્પ્ર યદ્વવક્ષે શિપિવિષ્ટો અસ્મિ । મા વર્પો અસ્મદપ ગૂહ એતદ્યદન્યરૂપઃ સમિથે બભૂથ
હે વિષ્ણુ, તારી પાસે શું છુપાવું? હું, વિશાળ પગલાંવાળો, બધું કહી દીધું છે. તું તારો સ્વરૂપ અમને ન છુપાવ, ખાસ કરીને જ્યારે તું સભામાં બીજું રૂપ ધારણ કરે છે.
વષટ્ તે વિષ્ણવાસ આ કૃણોમિ તન્મે જુષસ્વ શિપિવિષ્ટ હવ્યમ્ । વર્ધન્તુ ત્વા સુષ્ટુતયો ગિરો મે યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ
હે વિષ્ણુ, હું તારા માટે વષટ્ બોલું છું; આ હવન તું સ્વીકાર, હે વિશાળ પગલાંવાળો. મારા સુંદર ગીતો તને વધારવા; તમે હંમેશા અમને સુખ-સ્વસ્થતા સાથે રક્ષો.
તિસ્રો વાચઃ પ્ર વદ જ્યોતિરગ્રા યા એતદ્દુહ્રે મધુદોઘમૂધઃ । સ વત્સં કૃણ્વન્ગર્ભમોષધીનાં સદ્યો જાતો વૃષભો રોરવીતિ
ત્રણ અવાજો બોલો, જે પ્રકાશથી આગળ છે, જેમણે મધથી ભરેલી ગાયના ઉધરને દૂધ કાઢ્યું. એ વાછરડાને, ઔષધીઓના બીજને બનાવે છે; જન્મતાની સાથે જ વૃષભ ઊંચે અવાજ કરે છે.
યો વર્ધન ઓષધીનાં યો અપાં યો વિશ્વસ્ય જગતો દેવ ઈશે । સ ત્રિધાતુ શરણં શર્મ યંસત્ત્રિવર્તુ જ્યોતિઃ સ્વભિષ્ટ્યસ્મે
જે ઔષધીઓ, પાણી અને સમગ્ર જગતનો પોષક અને દેવ છે, એ ત્રિગુણ છે, આશ્રય અને રક્ષણ આપે છે, ત્રિગુણ પ્રકાશ આપે છે, અને પોતાની સારવારથી અમને સુખ આપે છે.
સ્તરીરુ ત્વદ્ભવતિ સૂત ઉ ત્વદ્યથાવશં તન્વં ચક્ર એષઃ । પિતુઃ પયઃ પ્રતિ ગૃભ્ણાતિ માતા તેન પિતા વર્ધતે તેન પુત્રઃ
તમારી કૃપાથી રથચાલક મજબૂત બને છે; તમારું મન જેવું થાય તેમ રથ આગળ વધે છે. માતા પિતાનું દૂધ સ્વીકારે છે, એ દૂધથી પિતા વધે છે અને એથી પુત્ર પણ વૃદ્ધિ પામે છે.
યસ્મિન્વિશ્વાનિ ભુવનાનિ તસ્થુસ્તિસ્રો દ્યાવસ્ત્રેધા સસ્રુરાપઃ । ત્રયઃ કોશાસ ઉપસેચનાસો મધ્વ શ્ચોતન્ત્યભિતો વિરપ્શમ્
જેમાં બધા જગત સ્થિર છે, ત્રણ આકાશ અને ત્રણ પ્રકારની નદીઓ વહે છે. ત્રણ પાત્રો મધથી છલકાય છે અને ચારે બાજુ તેજસ્વી દેવને અર્પણ કરે છે.
ઇદં વચઃ પર્જન્યાય સ્વરાજે હૃદો અસ્ત્વન્તરં તજ્જુજોષત્ । મયોભુવો વૃષ્ટયઃ સન્ત્વસ્મે સુપિપ્પલા ઓષધીર્દેવગોપાઃ
આ વાણી પરજન્ય દેવને પ્રિય લાગે, તે આપણા હૃદયમાં વસે. વરસાદ આનંદ આપતો રહે, અને દેવો દ્વારા રક્ષિત ફળદાયી ઔષધિઓ આપણને સુખ આપે.
સ રેતોધા વૃષભઃ શશ્વતીનાં તસ્મિન્નાત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ । તન્મ ઋતં પાતુ શતશારદાય યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ
એ બીજધારી વાછરડો, સદાય રહેતા જીવોમાં શાશ્વત છે; એમાં જ ચાલતા અને અચળ બધાનું આત્મા વસે છે. એ સત્ય અમને સો વર્ષ સુધી રક્ષે, અને તમે હંમેશા અમારો કલ્યાણથી રક્ષણ કરો.
પર્જન્યાય પ્ર ગાયત દિવસ્પુત્રાય મીળ્હુષે । સ નો યવસમિચ્છતુ
પરજન્ય દેવ, આકાશપુત્ર અને દાતાને ગાવો; એ આપણને ભરપૂર જવાર આપે એવી કામના કરીએ.
યો ગર્ભમોષધીનાં ગવાં કૃણોત્યર્વતામ્ । પર્જન્યઃ પુરુષીણામ્
જે ઔષધિઓ, ગાય અને ઘોડાઓનું બીજ આપે છે, એ પરજન્ય પુરુષોનો પિતા છે.
તસ્મા ઇદાસ્યે હવિર્જુહોતા મધુમત્તમમ્ । ઇળાં નઃ સંયતં કરત્
એને સૌથી મધુર હવન અર્પણ કરો; એ આપણને પોષક અન્ન આપે.
સંવત્સરં શશયાના બ્રાહ્મણા વ્રતચારિણઃ । વાચં પર્જન્યજિન્વિતાં પ્ર મણ્ડૂકા અવાદિષુઃ
એક વર્ષ સુધી બ્રાહ્મણો વ્રત પાળીને મૌન રહ્યા; હવે પરજન્યની કૃપાથી મેધકોએ બોલવાનું શરૂ કર્યું.