પૃષ્ટો દિવિ ધાય્યગ્નિઃ પૃથિવ્યાં નેતા સિન્ધૂનાં વૃષભ સ્તિયાનામ્ । સ માનુષીરભિ વિશો વિ ભાતિ વૈશ્વાનરો વાવૃધાનો વરેણ
અગ્નિ આકાશમાં સ્થિર છે, પૃથ્વી પર માર્ગદર્શક છે, નદીઓમાં વરદ છે અને સમૂહોમાં શક્તિશાળી છે. વૈશ્વાનર માનવ જાતિમાં તેજથી પ્રકાશે છે અને શ્રેષ્ઠતા વડે વધે છે.
ત્વદ્ભિયા વિશ આયન્નસિક્નીરસમના જહતીર્ભોજનાનિ । વૈશ્વાનર પૂરવે શોશુચાનઃ પુરો યદગ્ને દરયન્નદીદેઃ
તારી ભયથી, જાતિઓ ભેગા થાય છે, પોતાનું ભોજન છોડી દે છે અને એકતા પામે છે. વૈશ્વાનર, પુરુ માટે તેજથી ઝળકે છે, જ્યારે તું અગ્નિ, દુર્ગોનો નાશ કરે છે ત્યારે તારી પ્રશંસા થાય છે.
તવ ત્રિધાતુ પૃથિવી ઉત દ્યૌર્વૈશ્વાનર વ્રતમગ્ને સચન્ત । ત્વં ભાસા રોદસી આ તતન્થાજસ્રેણ શોચિષા શોશુચાનઃ
પૃથ્વી અને આકાશ, ત્રિવિધ રૂપે, વૈશ્વાનર, તારા નિયમને અનુસરે છે. તારા પ્રકાશથી તું બંને લોકોએ વ્યાપી જાય છે અને સતત જ્યોતિથી તેજમાન રહે છે.
ત્વામગ્ને હરિતો વાવશાના ગિરઃ સચન્તે ધુનયો ઘૃતાચીઃ । પતિં કૃષ્ટીનાં રથ્યં રયીણાં વૈશ્વાનરમુષસાં કેતુમહ્નામ્
હે અગ્નિ, સોનાની જેમ ઝળહળતી સ્તુતિઓ અને ઘીથી ભરેલા યજ્ઞો તારી પાસે આવે છે. તું લોકોનો સ્વામી, સંપત્તિનો માર્ગદર્શક, વૈશ્વાનર, ઉષા અને મહાન કાર્યોનો પ્રકાશ છે.
ત્વે અસુર્યં વસવો ન્યૃણ્વન્ક્રતું હિ તે મિત્રમહો જુષન્ત । ત્વં દસ્યૂઁરોકસો અગ્ન આજ ઉરુ જ્યોતિર્જનયન્નાર્યાય
હે અગ્નિ, તારી અંદર દેવોએ રાજપદ મૂક્યું છે; તારા જ્ઞાન અને મિત્રભાવને સ્વીકાર્યું છે. તું દસ્યુઓ અને અંધકારને દૂર કરે છે અને આર્ય માટે વિશાળ પ્રકાશ ફેલાવે છે.
સ જાયમાનઃ પરમે વ્યોમન્વાયુર્ન પાથઃ પરિ પાસિ સદ્યઃ । ત્વં ભુવના જનયન્નભિ ક્રન્નપત્યાય જાતવેદો દશસ્યન્
ઉચ્ચતમ આકાશમાં જન્મેલો તું, પવનની જેમ માર્ગોની રક્ષા કરે છે. હે જાતવેદસ, તું જગતની ઉત્પત્તિ કરે છે અને સંતાન માટે કલ્યાણ અને સમૃદ્ધિ આપે છે.
તામગ્ને અસ્મે ઇષમેરયસ્વ વૈશ્વાનર દ્યુમતીં જાતવેદઃ । યયા રાધઃ પિન્વસિ વિશ્વવાર પૃથુ શ્રવો દાશુષે મર્ત્યાય
હે અગ્નિ, વૈશ્વાનર, જાતવેદસ, અમને તેજસ્વી અને ઇચ્છિત ધન આપ. તું દાનશીલને પોષે છે અને ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરનારા મનુષ્યને વિશાળ યશ આપે છે.
તં નો અગ્ને મઘવદ્ભ્યઃ પુરુક્ષું રયિં નિ વાજં શ્રુત્યં યુવસ્વ । વૈશ્વાનર મહિ નઃ શર્મ યચ્છ રુદ્રેભિરગ્ને વસુભિઃ સજોષાઃ
હે અગ્નિ, અમને દાનશીલ માટે ઘણું અને પ્રસિદ્ધ ધન આપ, અમને બળ અને પ્રતિષ્ઠા આપ. વૈશ્વાનર, તું રુદ્ર અને વસુઓ સાથે મળીને અમને મહાન રક્ષણ આપ.
પ્ર સમ્રાજો અસુરસ્ય પ્રશસ્તિં પુંસઃ કૃષ્ટીનામનુમાદ્યસ્ય । ઇન્દ્રસ્યેવ પ્ર તવસસ્કૃતાનિ વન્દે દારું વન્દમાનો વિવક્મિ
હું મહાન અસુર દેવની મહિમા ગાઉં છું, જે લોકોનો નેતા અને વિદ્વાન છે. ઇન્દ્રની જેમ, હું તેની શક્તિના કાર્યોનું સન્માન કરું છું; સ્તુતિ કરતા, હું પવિત્ર લાકડાની વાત કરું છું.
કવિં કેતું ધાસિં ભાનુમદ્રેર્હિન્વન્તિ શં રાજ્યં રોદસ્યોઃ । પુરંદરસ્ય ગીર્ભિરા વિવાસેઽગ્નેર્વ્રતાનિ પૂર્વ્યા મહાનિ
હું ઋષિ, પ્રકાશપુંજ, તેજસ્વી અને પર્વત પરથી પ્રકાશ લાવનારને બોલાવું છું. બંને લોકોએ રાજાશ્રય આપ્યો છે; સ્તુતિથી હું અગ્નિના પ્રાચીન અને મહાન નિયમોને બોલાવું છું, જે દુર્ગોનો નાશક છે.
ન્યક્રતૂન્ગ્રથિનો મૃધ્રવાચઃ પણીઁરશ્રદ્ધાઁ અવૃધાઁ અયજ્ઞાન્ । પ્રપ્ર તાન્દસ્યૂઁરગ્નિર્વિવાય પૂર્વશ્ચકારાપરાઁ અયજ્યૂન્
અગ્નિએ નબળા મનવાળા, દંભી, કઠોર બોલનાર, અવિશ્વાસી, ગરીબ અને યજ્ઞ ન કરનારા લોકોને દૂર કર્યા છે. તેણે દસ્યુઓને હાંકી કાઢ્યા છે અને પહેલા અને પછીના યજ્ઞ ન કરનારને વિદાય આપી છે.
યો અપાચીને તમસિ મદન્તીઃ પ્રાચીશ્ચકાર નૃતમઃ શચીભિઃ । તમીશાનં વસ્વો અગ્નિં ગૃણીષેઽનાનતં દમયન્તં પૃતન્યૂન્
જે અંધકારમાં આનંદ કરતા હતા, તેમને અગ્નિએ પૂર્વ દિશામાં ફેરવ્યા, પોતાનાં બળથી તે મહાવીર છે. હું તે અગ્નિની સ્તુતિ કરું છું, જે સંપત્તિનો સ્વામી, અજેય અને શત્રુઓને વશ કરનાર છે.
યો દેહ્યો અનમયદ્વધસ્નૈર્યો અર્યપત્નીરુષસશ્ચકાર । સ નિરુધ્યા નહુષો યહ્વો અગ્નિર્વિશશ્ચક્રે બલિહૃતઃ સહોભિઃ
જે શક્તિશાળી અગ્નિએ દુશ્મનોને તેમના ઘરોમાંથી બહાર કાઢ્યા અને આર્ય સ્ત્રીઓને ઉષા જેવી તેજસ્વી બનાવી. એ યુવાન અગ્નિએ દુશ્મનોને રોકી અને જાતિઓને પોતાની શક્તિથી મજબૂત બનાવ્યા.
યસ્ય શર્મન્નુપ વિશ્વે જનાસ એવૈસ્તસ્થુઃ સુમતિં ભિક્ષમાણાઃ । વૈશ્વાનરો વરમા રોદસ્યોરાગ્નિઃ સસાદ પિત્રોરુપસ્થમ્
જેની રક્ષામાં બધા લોકો આશરો લે છે અને તેની કૃપા માંગે છે. વૈશ્વાનર, બંને લોકોથી શ્રેષ્ઠ, અગ્નિ પોતાના માતા-પિતાના ગોદમાં વસે છે.
આ દેવો દદે બુધ્ન્યા વસૂનિ વૈશ્વાનર ઉદિતા સૂર્યસ્ય । આ સમુદ્રાદવરાદા પરસ્માદાગ્નિર્દદે દિવ આ પૃથિવ્યાઃ
દેવ વૈશ્વાનરે, સૂર્યોદય સાથે, ગાઢ ખજાનાઓ આપ્યા છે. અગ્નિએ સમુદ્રમાંથી, દુરથી, નીચે અને ઉપરથી, આકાશ અને પૃથ્વીમાંથી આપ્યું છે.
પ્ર વો દેવં ચિત્સહસાનમગ્નિમશ્વં ન વાજિનં હિષે નમોભિઃ । ભવા નો દૂતો અધ્વરસ્ય વિદ્વાન્ત્મના દેવેષુ વિવિદે મિતદ્રુઃ
હું બળવાન દેવ અગ્નિને, દોડતા ઘોડા જેવી શક્તિ ધરાવનારને, ભક્તિપૂર્વક બોલાવું છું. તું અમારો દૂત બન, યજ્ઞ જાણનારો, દેવોમાં સમજદાર અને સત્યનિષ્ઠ રહેજે.
આ યાહ્યગ્ને પથ્યા અનુ સ્વા મન્દ્રો દેવાનાં સખ્યં જુષાણઃ । આ સાનુ શુષ્મૈર્નદયન્પૃથિવ્યા જમ્ભેભિર્વિશ્વમુશધગ્વનાનિ
હે અગ્નિ, સાચા માર્ગે ચાલીને, દેવતાઓની મિત્રતા માણી, આનંદથી તેમની સાથે જોડાઈને આવો. તમારી શક્તિથી પૃથ્વીના શિખરે ધ્વનિ પેદા કરો છો, અને તમારી તીવ્રતાથી આખી પૃથ્વી અને તમામ વનસ્પતિઓ હલાવી નાખો છો.
પ્રાચીનો યજ્ઞઃ સુધિતં હિ બર્હિઃ પ્રીણીતે અગ્નિરીળિતો ન હોતા । આ માતરા વિશ્વવારે હુવાનો યતો યવિષ્ઠ જજ્ઞિષે સુશેવઃ
યજ્ઞ પૂર્વ દિશામાં મુકાયો છે, સુંદર રીતે વિછાયેલું કુશાસન પ્રસન્ન કરે છે; અગ્નિ, બોલાવાતા, હોતા તરીકે ખુશ થાય છે. સર્વત્ર વ્યાપક માતાઓને પોકારીને, હે સૌથી યુવાન અને શુભ, તું જન્મે છે.
સદ્યો અધ્વરે રથિરં જનન્ત માનુષાસો વિચેતસો ય એષામ્ । વિશામધાયિ વિશ્પતિર્દુરોણેઽગ્નિર્મન્દ્રો મધુવચા ઋતાવા
યજ્ઞમાં જ્ઞાનીઓ તરત જ રથચાલકને રચે છે, તે તેમના વચ્ચે વિવેકી છે. અગ્નિ, લોકોના સ્વામી, ઘરનાં કેન્દ્રમાં સ્થિર થાય છે, મીઠા બોલે છે, સત્ય વચન કરે છે અને ધર્મને જાળવે છે.
અસાદિ વૃતો વહ્નિરાજગન્વાનગ્નિર્બ્રહ્મા નૃષદને વિધર્તા । દ્યૌશ્ચ યં પૃથિવી વાવૃધાતે આ યં હોતા યજતિ વિશ્વવારમ્
પસંદ કરાયેલ અગ્નિ પોતાના સ્થાન પર બેઠો છે, અગ્નિ આવી પહોંચ્યો છે; અગ્નિ, પુરુષોના સભામાં પુરોહિત અને આધારરૂપ છે. આકાશ અને પૃથ્વીએ તેને મજબૂત બનાવ્યો છે, અને હોતા સર્વવ્યાપકને પૂજે છે.
એતે દ્યુમ્નેભિર્વિશ્વમાતિરન્ત મન્ત્રં યે વારં નર્યા અતક્ષન્ । પ્ર યે વિશસ્તિરન્ત શ્રોષમાણા આ યે મે અસ્ય દીધયન્નૃતસ્ય
આ મહાનતાથી બધાને પાર કરી જાય છે, જેમણે ઉત્તમ સ્તુતિ રચી છે, કુશળ પુરુષો. જે લોકો ધ્યાનપૂર્વક સર્વજનને પાર કરે છે, અને મારા માટે સત્યની જ્યોત પ્રગટાવે છે.
નૂ ત્વામગ્ન ઈમહે વસિષ્ઠા ઈશાનં સૂનો સહસો વસૂનામ્ । ઇષં સ્તોતૃભ્યો મઘવદ્ભ્ય આનડ્યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ
હવે, હે અગ્નિ, અમે વસિષ્ઠો તને બોલાવીએ છીએ, તું શક્તિનો સ્વામી અને ધનનો પુત્ર છે. સ્તુતિ કરનાર અને દાનશીલને અખૂટ આહાર આપ, અને હંમેશા અમને શુભ આશીર્વાદથી રક્ષા કર.
ઇન્ધે રાજા સમર્યો નમોભિર્યસ્ય પ્રતીકમાહુતં ઘૃતેન । નરો હવ્યેભિરીળતે સબાધ આગ્નિરગ્ર ઉષસામશોચિ
રાજા, સર્વોપરી, શ્રદ્ધાથી પ્રજ્વલિત થાય છે, જેના મુખને ઘીથી બોલાવવામાં આવે છે. મનુષ્યો અગ્નિને હવનથી પૂજે છે; તે ઉષા સાથે આગળ તેજથી ઝગમગે છે.
અયમુ ષ્ય સુમહાઁ અવેદિ હોતા મન્દ્રો મનુષો યહ્વો અગ્નિઃ । વિ ભા અકઃ સસૃજાનઃ પૃથિવ્યાં કૃષ્ણપવિરોષધીભિર્વવક્ષે
આ મહાન અગ્નિ ખરેખર હોતા તરીકે ઓળખાય છે, મનુષ્યોમાં આનંદદાયક અને શક્તિશાળી છે. તે પ્રકાશ ફેલાવે છે અને પૃથ્વી પર કાળી ટોચવાળી ઔષધિઓ સાથે વિહરે છે.
કયા નો અગ્ને વિ વસઃ સુવૃક્તિં કામુ સ્વધામૃણવઃ શસ્યમાનઃ । કદા ભવેમ પતયઃ સુદત્ર રાયો વન્તારો દુષ્ટરસ્ય સાધોઃ
હે અગ્નિ, કઈ રીતે તું અમને ઉત્તમ અને વિશાળ સ્તુતિ આપશે, અમારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરશે, જેમ તારી સ્તુતિ થાય છે? ક્યારે અમે સારા માર્ગદર્શનવાળા, ધનની પ્રાપ્તિ કરનાર અને મુશ્કેલીઓ પાર કરનાર બનીશું?
પ્રપ્રાયમગ્નિર્ભરતસ્ય શૃણ્વે વિ યત્સૂર્યો ન રોચતે બૃહદ્ભાઃ । અભિ યઃ પૂરું પૃતનાસુ તસ્થૌ દ્યુતાનો દૈવ્યો અતિથિઃ શુશોચ
ભરતોના અગ્નિની ખ્યાતિ સર્વત્ર સાંભળાય છે, જ્યારે તે સૂર્ય જેવું મહાન તેજથી ઝગમગે છે. તેણે યુદ્ધમાં પૂરુના પક્ષમાં ઊભો રહીને, દિવ્ય મહેમાન તરીકે તેજથી પ્રકાશિત કર્યો છે.
અસન્નિત્ત્વે આહવનાનિ ભૂરિ ભુવો વિશ્વેભિઃ સુમના અનીકૈઃ । સ્તુતશ્ચિદગ્ને શૃણ્વિષે ગૃણાનઃ સ્વયં વર્ધસ્વ તન્વં સુજાત
હે અગ્નિ, તારી ઘણી બધી આહુતિઓ શ્રદ્ધાપૂર્વક આપવામાં આવે છે, તું સર્વે શુભ રૂપોથી પ્રસન્ન છે. તારી સ્તુતિ કરવામાં આવે ત્યારે પણ, તું સાંભળે છે; હે સુજાત, તું તારી જાતે વધુ વિકસ.
ઇદં વચઃ શતસાઃ સંસહસ્રમુદગ્નયે જનિષીષ્ટ દ્વિબર્હાઃ । શં યત્સ્તોતૃભ્ય આપયે ભવાતિ દ્યુમદમીવચાતનં રક્ષોહા
આ વચન શતગણું, સહસ્રગણું અગ્નિ માટે રચાયું છે, બે કુશાસનવાળા માટે. જે સ્તુતિ કરનારને આનંદ આપે છે, તે સહાયરૂપ થાય, તેજથી ભરપૂર, દુઃખ દૂર કરનાર અને અનિષ્ટને નાશક બને.
નૂ ત્વામગ્ન ઈમહે વસિષ્ઠા ઈશાનં સૂનો સહસો વસૂનામ્ । ઇષં સ્તોતૃભ્યો મઘવદ્ભ્ય આનડ્યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ
હવે, હે અગ્નિ, અમે વસિષ્ઠો તને બોલાવીએ છીએ, તું શક્તિનો સ્વામી અને ધનનો પુત્ર છે. સ્તુતિ કરનાર અને દાનશીલને અખૂટ આહાર આપ, અને હંમેશા અમને શુભ આશીર્વાદથી રક્ષા કર.
અબોધિ જાર ઉષસામુપસ્થાદ્ધોતા મન્દ્રઃ કવિતમઃ પાવકઃ । દધાતિ કેતુમુભયસ્ય જન્તોર્હવ્યા દેવેષુ દ્રવિણં સુકૃત્સુ
પ્રિયકર્તા ઉષાનોની ગોદમાં જાગ્યો છે, હોતા આનંદદાયક, સર્વશ્રેષ્ઠ અને શુદ્ધ છે. તે બંને જાતિના જીવ માટે સંકેત આપે છે, દેવતાઓને હવન અને સારા કર્મ કરનારને ધન પહોંચાડે છે.