સ જાયમાનઃ પરમે વ્યોમનિ વ્રતાન્યગ્નિર્વ્રતપા અરક્ષત । વ્યન્તરિક્ષમમિમીત સુક્રતુર્વૈશ્વાનરો મહિના નાકમસ્પૃશત્
સ્વર્ગના સર્વોચ્ચ સ્થાને જન્મી, અગ્નિએ નિયમોનું પાલન કર્યું. વૈશ્વાનરે વિદ્વાનતાથી અંતરિક્ષ માપ્યું અને પોતાની મહાનતાથી શિખર સુધી પહોંચ્યો.
વ્યસ્તભ્નાદ્રોદસી મિત્રો અદ્ભુતોઽન્તર્વાવદકૃણોજ્જ્યોતિષા તમઃ । વિ ચર્મણીવ ધિષણે અવર્તયદ્વૈશ્વાનરો વિશ્વમધત્ત વૃષ્ણ્યમ્
મિત્ર, અદ્ભુત દેવ, એણે આકાશ અને પૃથ્વીને અલગ કરી; અંદરથી એણે પોતાના પ્રકાશથી અંધકાર દૂર કર્યું. વૈશ્વાનરે ચામડાંની જેમ આવરણ ખોલી નાખ્યાં અને સર્વ બળ પોતાના હાથમાં લીધું.
અપામુપસ્થે મહિષા અગૃભ્ણત વિશો રાજાનમુપ તસ્થુરૃગ્મિયમ્ । આ દૂતો અગ્નિમભરદ્વિવસ્વતો વૈશ્વાનરં માતરિશ્વા પરાવતઃ
પાણીની ગોદમાં મહાન વીરોએ લોકોના રાજાને પકડી લીધો અને બધા આરાધનાકારક અગ્નિની પાસે ઊભા રહ્યા. દૂત માતરીશ્વાને અગ્નિને, વૈશ્વાનરને, દૂરથી વિવસ્વત માટે લાવ્યો.
યુગેયુગે વિદથ્યં ગૃણદ્ભ્યોઽગ્ને રયિં યશસં ધેહિ નવ્યસીમ્ । પવ્યેવ રાજન્નઘશંસમજર નીચા નિ વૃશ્ચ વનિનં ન તેજસા
હર યુગે, અગ્નિ, તારી સ્તુતિ કરનારને તું નવી સંપત્તિ અને યશ આપ. રાજા, પવિત્ર અને કદી ન બગડનાર, તારી શક્તિથી દુશ્મનોને કાપી નાખજે, જેમ લાકડકાટો વૃક્ષો કાપે.
અસ્માકમગ્ને મઘવત્સુ ધારયાઽનામિ ક્ષત્રમજરં સુવીર્યમ્ । વયં જયેમ શતિનં સહસ્રિણં વૈશ્વાનર વાજમગ્ને તવોતિભિઃ
અગ્નિ, અમને દયાળુઓમાં અક્ષય સામર્થ્ય અને અવિનાશી વીરતા આપ. વૈશ્વાનર અગ્નિ, તારી મદદથી અમે અનેક અને હજારો ઇનામો જીતી લઈએ.
અદબ્ધેભિસ્તવ ગોપાભિરિષ્ટેઽસ્માકં પાહિ ત્રિષધસ્થ સૂરીન્ । રક્ષા ચ નો દદુષાં શર્ધો અગ્ને વૈશ્વાનર પ્ર ચ તારી સ્તવાનઃ
અગ્નિ, તારી નિષ્કલંક રક્ષકો સાથે અમારું ધન બચાવ, તું ત્રિસ્થાન પર બેસે છે. દુશ્મનોની ટોળીથી અમારો બચાવ કર અને તેમને દૂર હાંકી દે, વૈશ્વાનર, અને તું સદા આગળ રહે.
અહશ્ચ કૃષ્ણમહરર્જુનં ચ વિ વર્તેતે રજસી વેદ્યાભિઃ । વૈશ્વાનરો જાયમાનો ન રાજાવાતિરજ્જ્યોતિષાગ્નિસ્તમાંસિ
દિવસ અને રાત, કાળો અને ઉજળો, જાણીતાં માર્ગે ફરતા રહે છે. વૈશ્વાનર અગ્નિ, રાજાની જેમ જન્મે છે અને પોતાની કિરણોથી અંધકારને પાર કરી જાય છે.
નાહં તન્તું ન વિ જાનામ્યોતું ન યં વયન્તિ સમરેઽતમાનાઃ । કસ્ય સ્વિત્પુત્ર ઇહ વક્ત્વાનિ પરો વદાત્યવરેણ પિત્રા
હું એ તાંતણો જાણતો નથી, ન તો વણાટ જાણું છું, ન એ જાણું છું કે કુશળ લોકો સભામાં શું વણે છે. અહીં કોણે પુત્ર આ વચન બોલે છે? કોણ ઉપરથી, કોણ નીચે, પિતાની સાથે બોલે છે?
સ ઇત્તન્તું સ વિ જાનાત્યોતું સ વક્ત્વાન્યૃતુથા વદાતિ । ય ઈં ચિકેતદમૃતસ્ય ગોપા અવશ્ચરન્પરો અન્યેન પશ્યન્
જે એ તાંતણો અને વણાટ જાણે છે, એ સાચું બોલે છે. જે અમૃતના રક્ષકને ઓળખે છે, એ બીજાથી અલગ જોઈને સ્વતંત્ર રીતે ફરતો રહે છે.
અયં હોતા પ્રથમઃ પશ્યતેમમિદં જ્યોતિરમૃતં મર્ત્યેષુ । અયં સ જજ્ઞે ધ્રુવ આ નિષત્તોઽમર્ત્યસ્તન્વા વર્ધમાનઃ
આ પહેલો હોતા છે, એ મરતાંમાં અમૃત પ્રકાશને જુએ છે. એ જન્મે છે, સ્થિર રહે છે, અમર છે અને પોતાના શરીરથી સતત વધે છે.
ધ્રુવં જ્યોતિર્નિહિતં દૃશયે કં મનો જવિષ્ઠં પતયત્સ્વન્તઃ । વિશ્વે દેવાઃ સમનસઃ સકેતા એકં ક્રતુમભિ વિ યન્તિ સાધુ
સ્થિર પ્રકાશ દર્શન માટે મૂકાયું છે; મન સૌથી ઝડપી છે અને અંદર દોડે છે. બધા દેવતાઓ એક મન અને સમજણથી એક શ્રેષ્ઠ સંકલ્પ તરફ જાય છે.
વિ મે કર્ણા પતયતો વિ ચક્ષુર્વીદં જ્યોતિર્હૃદય આહિતં યત્ । વિ મે મનશ્ચરતિ દૂરઆધીઃ કિં સ્વિદ્વક્ષ્યામિ કિમુ નૂ મનિષ્યે
મારા કાન દૂર દોડે છે, આંખો જુએ છે; આ પ્રકાશ મારા હૃદયમાં છે. મારું મન દૂર દૂર વિચરે છે—હું શું કહું, હવે શું વિચારું?
વિશ્વે દેવા અનમસ્યન્ભિયાનાસ્ત્વામગ્ને તમસિ તસ્થિવાંસમ્ । વૈશ્વાનરોઽવતૂતયે નોઽમર્ત્યોઽવતૂતયે નઃ
બધા દેવતાઓ, ડરીને, અગ્નિ, અંધકારમાં ઊભેલા તને વંદન કરે છે. વૈશ્વાનર, અમર, અમારો રક્ષણ કર; અમર, અમારો રક્ષણ કર.
પુરો વો મન્દ્રં દિવ્યં સુવૃક્તિં પ્રયતિ યજ્ઞે અગ્નિમધ્વરે દધિધ્વમ્ । પુર ઉક્થેભિઃ સ હિ નો વિભાવા સ્વધ્વરા કરતિ જાતવેદાઃ
તમારા માટે આનંદદાયક, દૈવી અને સુંદર રીતે વખાણાયેલો અગ્નિને યજ્ઞમાં સ્થાપો. સ્તુતિઓથી, કારણ કે એ જાતવેદા અમારો માર્ગદર્શન કરે છે અને યજ્ઞને યોગ્ય બનાવે છે.
તમુ દ્યુમઃ પુર્વણીક હોતરગ્ને અગ્નિભિર્મનુષ ઇધાનઃ । સ્તોમં યમસ્મૈ મમતેવ શૂષં ઘૃતં ન શુચિ મતયઃ પવન્તે
એ તેજસ્વી, સર્વપ્રથમ હોતા અગ્નિ, મનુષ્યો દ્વારા અગ્નિથી પ્રગટાવવામાં આવે છે. સ્તુતિઓ એના તરફ વહે છે, જેમ પ્રેમ વહે છે, અને એ શુદ્ધ ઘી જેવી પવિત્ર છે.
પીપાય સ શ્રવસા મર્ત્યેષુ યો અગ્નયે દદાશ વિપ્ર ઉક્થૈઃ । ચિત્રાભિસ્તમૂતિભિશ્ચિત્રશોચિર્વ્રજસ્ય સાતા ગોમતો દધાતિ
જે મનુષ્ય અગ્નિને વિદ્વાન સ્તુતિઓથી અર્પણ કરે છે, એ લોકમાં યશ પામે છે. તેજસ્વી સહાય અને ઉજ્જવળ પ્રકાશથી એ ગૌસંપન્ન ઇનામ મેળવે છે.
આ યઃ પપ્રૌ જાયમાન ઉર્વી દૂરેદૃશા ભાસા કૃષ્ણાધ્વા । અધ બહુ ચિત્તમ ઊર્મ્યાયાસ્તિરઃ શોચિષા દદૃશે પાવકઃ
જે જન્મીને વિશાળ જગતને ભરાઈ જાય છે, દૂરથી પોતાના પ્રકાશથી કાળાં માર્ગે દેખાય છે. પછી, અનેક વિચારો સાથે, પવિત્ર અગ્નિ તરંગની પારથી પોતાની જ્યોતિથી દેખાય છે.
નૂ નશ્ચિત્રં પુરુવાજાભિરૂતી અગ્ને રયિં મઘવદ્ભ્યશ્ચ ધેહિ । યે રાધસા શ્રવસા ચાત્યન્યાન્સુવીર્યેભિશ્ચાભિ સન્તિ જનાન્
હવે અમને, અગ્નિ, અનેક સહાયથી ભરપૂર અદ્ભુત સંપત્તિ આપ; દયાળુઓને ધન આપ. જે દાન, યશ અને વીરતાથી બીજાને વટાવે છે, એ લોકોમાં સર્વોપરી રહે.
ઇમં યજ્ઞં ચનો ધા અગ્ન ઉશન્યં ત આસાનો જુહુતે હવિષ્માન્ । ભરદ્વાજેષુ દધિષે સુવૃક્તિમવીર્વાજસ્ય ગધ્યસ્ય સાતૌ
આ યજ્ઞ અમારે માટે સ્થાપિત કર, અગ્નિ, શુભ બનાવ. બેસીને હવન સ્વીકાર. ભરદ્વાજોમાં તું સ્તુતિ સ્થાપી છે અને ધનના ઇનામ મેળવવામાં સહાય કરી છે.
વિ દ્વેષાંસીનુહિ વર્ધયેળાં મદેમ શતહિમાઃ સુવીરાઃ
દ્વેષ દૂર કર, અમારું સુખ વધાર; અમે શતગુણ વીરતા સાથે આનંદથી જીવીએ.
યજસ્વ હોતરિષિતો યજીયાનગ્ને બાધો મરુતાં ન પ્રયુક્તિ । આ નો મિત્રાવરુણા નાસત્યા દ્યાવા હોત્રાય પૃથિવી વવૃત્યાઃ
હે અગ્નિ, હોતારના પ્રેરણા સાથે શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ સ્વીકાર, અને મારુતોની પ્રાર્થનામાં કોઈ વિઘ્ન ન આવે. મિત્ર, વર્ણ, નાસત્ય, આકાશ અને પૃથ્વી અમારા હવન તરફ વળે અને હોતાર તરીકે સ્વીકાર કરે.
ત્વં હોતા મન્દ્રતમો નો અધ્રુગન્તર્દેવો વિદથા મર્ત્યેષુ । પાવકયા જુહ્વા વહ્નિરાસાગ્ને યજસ્વ તન્વં તવ સ્વામ્
હે અગ્નિ, તું અમારો હોતાર છે, સૌથી આનંદદાયક અને ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી. તારી તેજસ્વી જિહ્વાથી, અગ્નિ સ્વરૂપે, તું તારી જાતે યજ્ઞ સ્વીકાર અને પૂજા કર.
ધન્યા ચિદ્ધિ ત્વે ધિષણા વષ્ટિ પ્ર દેવાઞ્જન્મ ગૃણતે યજધ્યૈ । વેપિષ્ઠો અઙ્ગિરસાં યદ્ધ વિપ્રો મધુચ્છન્દો ભનતિ રેભ ઇષ્ટૌ
પ્રેરિત પ્રાર્થના તને શોધે છે, કારણ કે તું સાચે જ પાત્ર છે; દેવોને સ્તુતિ કરવા ઈચ્છનાર ગાયક તને યજ્ઞ માટે બોલાવે છે. અંગિરસોમાં સૌથી ઉત્સાહી, જ્યારે મધુર અવાજવાળો ઋષિ યજ્ઞ સમયે ઉચ્ચાર કરે છે.
અદિદ્યુતત્સ્વપાકો વિભાવાગ્ને યજસ્વ રોદસી ઉરૂચી । આયું ન યં નમસા રાતહવ્યા અઞ્જન્તિ સુપ્રયસં પઞ્ચ જનાઃ
તે તેજસ્વી અને સર્વજ્ઞ છે. હે અગ્નિ, આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે વિશાળ જગ્યા માં યજ્ઞ કર. જેમ લાંબી આયુષ્ય માટે મનુષ્યો શ્રદ્ધાપૂર્વક પસંદ કરેલી હવન સામગ્રી અર્પણ કરે છે, તેમ પાંચ જાતિના લોકો સુમાર્ગદર્શકને ભજવે છે.
વૃઞ્જે હ યન્નમસા બર્હિરગ્નાવયામિ સ્રુગ્ઘૃતવતી સુવૃક્તિઃ । અમ્યક્ષિ સદ્મ સદને પૃથિવ્યા અશ્રાયિ યજ્ઞઃ સૂર્યે ન ચક્ષુઃ
જ્યારે હું શ્રદ્ધાપૂર્વક અગ્નિ માટે કુશ ગોઠવું છું, ઘીથી ભરેલી ચમચી અને સુંદર સ્તુતિ અર્પણ કરું છું, ત્યારે પૃથ્વી પર યજ્ઞસ્થળ સ્થાપિત થાય છે અને યજ્ઞ સ્થિર થાય છે, જેમ કે આંખ સૂર્ય પર સ્થિર થાય છે.
દશસ્યા નઃ પુર્વણીક હોતર્દેવેભિરગ્ને અગ્નિભિરિધાનઃ । રાયઃ સૂનો સહસો વાવસાના અતિ સ્રસેમ વૃજનં નાંહઃ
હે પ્રાચીન હોતાર, હે અગ્નિ, દેવતાઓ અને અગ્નિઓ સાથે પ્રગટ થા અને અમ પર કૃપા કર. હે બલવાનના પુત્ર, અમને ધન આપ, અને અમે દુઃખ અને પાપોથી પાર જઈએ.
મધ્યે હોતા દુરોણે બર્હિષો રાળગ્નિસ્તોદસ્ય રોદસી યજધ્યૈ । અયં સ સૂનુઃ સહસ ઋતાવા દૂરાત્સૂર્યો ન શોચિષા તતાન
મધ્યમાં, ઘરનાં અંદર, કુશ પર હોતાર તરીકે, હે અગ્નિ, તું આકાશ અને પૃથ્વીને યજ્ઞ માટે પ્રેરે છે. બલવાનનો આ પુત્ર, સત્યમાર્ગી, દૂરથી સૂર્યની જેમ પોતાની જ્યોતિથી પ્રસરે છે.
આ યસ્મિન્ત્વે સ્વપાકે યજત્ર યક્ષદ્રાજન્સર્વતાતેવ નુ દ્યૌઃ । ત્રિષધસ્થસ્તતરુષો ન જંહો હવ્યા મઘાનિ માનુષા યજધ્યૈ
જેમાં, હે સર્વજ્ઞ, હે પૂજ્ય, દેવતાઓ વસે છે—હે રાજા, જાણે આકાશ અહીં હાજર છે. તે ત્રણ સ્થાનો ધરાવે છે અને સૂર્યની કિરણો જેવી વ્યાપે છે, માનવીઓની હવન અને દાન સ્વીકારવા.
તેજિષ્ઠા યસ્યારતિર્વનેરાટ્ તોદો અધ્વન્ન વૃધસાનો અદ્યૌત્ । અદ્રોઘો ન દ્રવિતા ચેતતિ ત્મન્નમર્ત્યોઽવર્ત્ર ઓષધીષુ
તેની શક્તિ સૌથી પ્રબળ છે, જે વનને જીતે છે; તે અવિરત પ્રેરણા પાથ પર તેજ આપે છે. જેવો કપટ વિના, તે ઝડપી સર્વને જાણે છે; અમર અને અવ્યથિત, તે ઔષધિઓમાં વસે છે.
સાસ્માકેભિરેતરી ન શૂષૈરગ્નિ ષ્ટવે દમ આ જાતવેદાઃ । દ્ર્વન્નો વન્વન્ક્રત્વા નાર્વોસ્રઃ પિતેવ જારયાયિ યજ્ઞૈઃ
હે અગ્નિ, અમારા લોકો માટે, બીજાઓ માટે નહીં, તું ઘરનાં અંદર જ્ઞાતાવાન તરીકે સ્તુતિ પામ. દુશ્મનને જીતે છે, ઈચ્છાથી વિજય મેળવે છે, અને પિતા જેવો તું યજ્ઞને તારી જ્વાળાથી ઉજાગર કરે છે.