આ ભાનુના પાર્થિવાનિ જ્રયાંસિ મહસ્તોદસ્ય ધૃષતા તતન્થ । સ બાધસ્વાપ ભયા સહોભિ સ્પૃધો વનુષ્યન્વનુષો નિ જૂર્વ
તારા પ્રકાશથી, તું ધરતી અને જૂની વસ્તુઓને વ્યાપી લે છે, તારા મહાન અને તીવ્ર શસ્ત્રથી. હવે તારી શક્તિથી અમારો ભય દૂર કર, અને અમારા દુશ્મનોને એક પછી એક વિજય કર.
સ ચિત્ર ચિત્રં ચિતયન્તમસ્મે ચિત્રક્ષત્ર ચિત્રતમં વયોધામ્ । ચન્દ્રં રયિં પુરુવીરં બૃહન્તં ચન્દ્ર ચન્દ્રાભિર્ગૃણતે યુવસ્વ
એ અદ્ભુત દેવ, અદ્ભુત કાર્ય કરે છે અને અમને અદ્ભુત ભાગ્ય આપે છે, અદ્ભુત શાસન અને અદ્ભુત બળ આપે છે. અમને તેજસ્વી, વીરોથી ભરપૂર, મહાન અને સુંદર સંપત્તિ આપ, જેની પ્રશંસા તેજસ્વી ગીતોથી થાય.
મૂર્ધાનં દિવો અરતિં પૃથિવ્યા વૈશ્વાનરમૃત આ જાતમગ્નિમ્ । કવિં સમ્રાજમતિથિં જનાનામાસન્ના પાત્રં જનયન્ત દેવાઃ
દિવનો શિર, પૃથ્વીનો અપરાજિત, સર્વજ્ઞ, સત્યમાંથી જન્મેલો અગ્નિ. કવિ, રાજા અને સર્વ લોકોના મહેમાન, દેવોએ તેને નજીક લાવી, હંમેશા હાજર પાત્ર બનાવ્યો.
નાભિં યજ્ઞાનાં સદનં રયીણાં મહામાહાવમભિ સં નવન્ત । વૈશ્વાનરં રથ્યમધ્વરાણાં યજ્ઞસ્ય કેતું જનયન્ત દેવાઃ
યજ્ઞનો નાભિ, સંપત્તિનું સ્થાન, મહાન અને શક્તિશાળી, સૌ તેની તરફ ધસી જાય છે. દેવોએ વૈશ્વાનર અગ્નિને, યજ્ઞનો માર્ગદર્શક અને યજ્ઞનો ચિહ્ન બનાવ્યો.
ત્વદ્વિપ્રો જાયતે વાજ્યગ્ને ત્વદ્વીરાસો અભિમાતિષાહઃ । વૈશ્વાનર ત્વમસ્માસુ ધેહિ વસૂનિ રાજન્સ્પૃહયાય્યાણિ
હે અગ્નિ, તારા દ્વારા જ્ઞાની અને બળવાન જન્મે છે, તારા દ્વારા વીર અને વિજયી ઉત્પન્ન થાય છે. હે વૈશ્વાનર, અમારે વચ્ચે ઇચ્છનીય ધન, હે રાજા, જે માટે હંમેશા ઇચ્છા રહે છે, તે મૂકી દે.
ત્વાં વિશ્વે અમૃત જાયમાનં શિશું ન દેવા અભિ સં નવન્તે । તવ ક્રતુભિરમૃતત્વમાયન્વૈશ્વાનર યત્પિત્રોરદીદેઃ
હે અમર, બધા દેવો તારા જન્મ સમયે તારી પાસે આવે છે, જેમ બાળક પાસે આવે છે. તારી શક્તિથી તું અમરતાને પામ્યો, હે વૈશ્વાનર, જ્યારે તું તારા માતા-પિતાથી પ્રકાશિત થયો.
વૈશ્વાનર તવ તાનિ વ્રતાનિ મહાન્યગ્ને નકિરા દધર્ષ । યજ્જાયમાનઃ પિત્રોરુપસ્થેઽવિન્દઃ કેતું વયુનેષ્વહ્નામ્
હે વૈશ્વાનર, તારા એ મહાન નિયમો, હે અગ્નિ, કોઈએ પણ તોડી શક્યા નથી. જ્યારે તું જન્મ્યો ત્યારે, તું તારા માતા-પિતાના માર્ગોમાં, અગ્નિના સ્થાનમાં, ચિહ્ન શોધી કાઢ્યું.
વૈશ્વાનરસ્ય વિમિતાનિ ચક્ષસા સાનૂનિ દિવો અમૃતસ્ય કેતુના । તસ્યેદુ વિશ્વા ભુવનાધિ મૂર્ધનિ વયા ઇવ રુરુહુઃ સપ્ત વિસ્રુહઃ
વૈશ્વાનરનાં દ્રષ્ટિના માપથી, સ્વર્ગના શિખરો અમરતાના ચિહ્નથી ઓળખાય છે. એના શિરે જ, બધા લોકોએ, પક્ષીઓની જેમ, સાત નદીઓ પેદા કરી છે.
વિ યો રજાંસ્યમિમીત સુક્રતુર્વૈશ્વાનરો વિ દિવો રોચના કવિઃ । પરિ યો વિશ્વા ભુવનાનિ પપ્રથેઽદબ્ધો ગોપા અમૃતસ્ય રક્ષિતા
જેણે વિદ્વાનતાથી, હે વૈશ્વાનર, આકાશના વિસ્તારો માપ્યા છે; કવિએ સ્વર્ગના પ્રકાશમય પ્રદેશો માપ્યા છે. એણે બધા લોકોએ ફેલાવી દીધા છે; અપરાજિત, રક્ષક અને અમરતાનો સંરક્ષક છે.
પૃક્ષસ્ય વૃષ્ણો અરુષસ્ય નૂ સહઃ પ્ર નુ વોચં વિદથા જાતવેદસઃ । વૈશ્વાનરાય મતિર્નવ્યસી શુચિઃ સોમ ઇવ પવતે ચારુરગ્નયે
હવે હું એ ચિત્તિધારી, બલવાન, લાલ રંગના, સર્વજ્ઞાની અગ્નિની મહિમા સભામાં ગાઈશ. વૈશ્વાનર માટે મારી નવી, શુદ્ધ ભાવના, શુદ્ધ સોમ જેવી સુંદર, અગ્નિ તરફ વહે છે.
સ જાયમાનઃ પરમે વ્યોમનિ વ્રતાન્યગ્નિર્વ્રતપા અરક્ષત । વ્યન્તરિક્ષમમિમીત સુક્રતુર્વૈશ્વાનરો મહિના નાકમસ્પૃશત્
સ્વર્ગના સર્વોચ્ચ સ્થાને જન્મી, અગ્નિએ નિયમોનું પાલન કર્યું. વૈશ્વાનરે વિદ્વાનતાથી અંતરિક્ષ માપ્યું અને પોતાની મહાનતાથી શિખર સુધી પહોંચ્યો.
વ્યસ્તભ્નાદ્રોદસી મિત્રો અદ્ભુતોઽન્તર્વાવદકૃણોજ્જ્યોતિષા તમઃ । વિ ચર્મણીવ ધિષણે અવર્તયદ્વૈશ્વાનરો વિશ્વમધત્ત વૃષ્ણ્યમ્
મિત્ર, અદ્ભુત દેવ, એણે આકાશ અને પૃથ્વીને અલગ કરી; અંદરથી એણે પોતાના પ્રકાશથી અંધકાર દૂર કર્યું. વૈશ્વાનરે ચામડાંની જેમ આવરણ ખોલી નાખ્યાં અને સર્વ બળ પોતાના હાથમાં લીધું.
અપામુપસ્થે મહિષા અગૃભ્ણત વિશો રાજાનમુપ તસ્થુરૃગ્મિયમ્ । આ દૂતો અગ્નિમભરદ્વિવસ્વતો વૈશ્વાનરં માતરિશ્વા પરાવતઃ
પાણીની ગોદમાં મહાન વીરોએ લોકોના રાજાને પકડી લીધો અને બધા આરાધનાકારક અગ્નિની પાસે ઊભા રહ્યા. દૂત માતરીશ્વાને અગ્નિને, વૈશ્વાનરને, દૂરથી વિવસ્વત માટે લાવ્યો.
યુગેયુગે વિદથ્યં ગૃણદ્ભ્યોઽગ્ને રયિં યશસં ધેહિ નવ્યસીમ્ । પવ્યેવ રાજન્નઘશંસમજર નીચા નિ વૃશ્ચ વનિનં ન તેજસા
હર યુગે, અગ્નિ, તારી સ્તુતિ કરનારને તું નવી સંપત્તિ અને યશ આપ. રાજા, પવિત્ર અને કદી ન બગડનાર, તારી શક્તિથી દુશ્મનોને કાપી નાખજે, જેમ લાકડકાટો વૃક્ષો કાપે.
અસ્માકમગ્ને મઘવત્સુ ધારયાઽનામિ ક્ષત્રમજરં સુવીર્યમ્ । વયં જયેમ શતિનં સહસ્રિણં વૈશ્વાનર વાજમગ્ને તવોતિભિઃ
અગ્નિ, અમને દયાળુઓમાં અક્ષય સામર્થ્ય અને અવિનાશી વીરતા આપ. વૈશ્વાનર અગ્નિ, તારી મદદથી અમે અનેક અને હજારો ઇનામો જીતી લઈએ.
અદબ્ધેભિસ્તવ ગોપાભિરિષ્ટેઽસ્માકં પાહિ ત્રિષધસ્થ સૂરીન્ । રક્ષા ચ નો દદુષાં શર્ધો અગ્ને વૈશ્વાનર પ્ર ચ તારી સ્તવાનઃ
અગ્નિ, તારી નિષ્કલંક રક્ષકો સાથે અમારું ધન બચાવ, તું ત્રિસ્થાન પર બેસે છે. દુશ્મનોની ટોળીથી અમારો બચાવ કર અને તેમને દૂર હાંકી દે, વૈશ્વાનર, અને તું સદા આગળ રહે.
અહશ્ચ કૃષ્ણમહરર્જુનં ચ વિ વર્તેતે રજસી વેદ્યાભિઃ । વૈશ્વાનરો જાયમાનો ન રાજાવાતિરજ્જ્યોતિષાગ્નિસ્તમાંસિ
દિવસ અને રાત, કાળો અને ઉજળો, જાણીતાં માર્ગે ફરતા રહે છે. વૈશ્વાનર અગ્નિ, રાજાની જેમ જન્મે છે અને પોતાની કિરણોથી અંધકારને પાર કરી જાય છે.
નાહં તન્તું ન વિ જાનામ્યોતું ન યં વયન્તિ સમરેઽતમાનાઃ । કસ્ય સ્વિત્પુત્ર ઇહ વક્ત્વાનિ પરો વદાત્યવરેણ પિત્રા
હું એ તાંતણો જાણતો નથી, ન તો વણાટ જાણું છું, ન એ જાણું છું કે કુશળ લોકો સભામાં શું વણે છે. અહીં કોણે પુત્ર આ વચન બોલે છે? કોણ ઉપરથી, કોણ નીચે, પિતાની સાથે બોલે છે?
સ ઇત્તન્તું સ વિ જાનાત્યોતું સ વક્ત્વાન્યૃતુથા વદાતિ । ય ઈં ચિકેતદમૃતસ્ય ગોપા અવશ્ચરન્પરો અન્યેન પશ્યન્
જે એ તાંતણો અને વણાટ જાણે છે, એ સાચું બોલે છે. જે અમૃતના રક્ષકને ઓળખે છે, એ બીજાથી અલગ જોઈને સ્વતંત્ર રીતે ફરતો રહે છે.
અયં હોતા પ્રથમઃ પશ્યતેમમિદં જ્યોતિરમૃતં મર્ત્યેષુ । અયં સ જજ્ઞે ધ્રુવ આ નિષત્તોઽમર્ત્યસ્તન્વા વર્ધમાનઃ
આ પહેલો હોતા છે, એ મરતાંમાં અમૃત પ્રકાશને જુએ છે. એ જન્મે છે, સ્થિર રહે છે, અમર છે અને પોતાના શરીરથી સતત વધે છે.
ધ્રુવં જ્યોતિર્નિહિતં દૃશયે કં મનો જવિષ્ઠં પતયત્સ્વન્તઃ । વિશ્વે દેવાઃ સમનસઃ સકેતા એકં ક્રતુમભિ વિ યન્તિ સાધુ
સ્થિર પ્રકાશ દર્શન માટે મૂકાયું છે; મન સૌથી ઝડપી છે અને અંદર દોડે છે. બધા દેવતાઓ એક મન અને સમજણથી એક શ્રેષ્ઠ સંકલ્પ તરફ જાય છે.
વિ મે કર્ણા પતયતો વિ ચક્ષુર્વીદં જ્યોતિર્હૃદય આહિતં યત્ । વિ મે મનશ્ચરતિ દૂરઆધીઃ કિં સ્વિદ્વક્ષ્યામિ કિમુ નૂ મનિષ્યે
મારા કાન દૂર દોડે છે, આંખો જુએ છે; આ પ્રકાશ મારા હૃદયમાં છે. મારું મન દૂર દૂર વિચરે છે—હું શું કહું, હવે શું વિચારું?
વિશ્વે દેવા અનમસ્યન્ભિયાનાસ્ત્વામગ્ને તમસિ તસ્થિવાંસમ્ । વૈશ્વાનરોઽવતૂતયે નોઽમર્ત્યોઽવતૂતયે નઃ
બધા દેવતાઓ, ડરીને, અગ્નિ, અંધકારમાં ઊભેલા તને વંદન કરે છે. વૈશ્વાનર, અમર, અમારો રક્ષણ કર; અમર, અમારો રક્ષણ કર.
પુરો વો મન્દ્રં દિવ્યં સુવૃક્તિં પ્રયતિ યજ્ઞે અગ્નિમધ્વરે દધિધ્વમ્ । પુર ઉક્થેભિઃ સ હિ નો વિભાવા સ્વધ્વરા કરતિ જાતવેદાઃ
તમારા માટે આનંદદાયક, દૈવી અને સુંદર રીતે વખાણાયેલો અગ્નિને યજ્ઞમાં સ્થાપો. સ્તુતિઓથી, કારણ કે એ જાતવેદા અમારો માર્ગદર્શન કરે છે અને યજ્ઞને યોગ્ય બનાવે છે.
તમુ દ્યુમઃ પુર્વણીક હોતરગ્ને અગ્નિભિર્મનુષ ઇધાનઃ । સ્તોમં યમસ્મૈ મમતેવ શૂષં ઘૃતં ન શુચિ મતયઃ પવન્તે
એ તેજસ્વી, સર્વપ્રથમ હોતા અગ્નિ, મનુષ્યો દ્વારા અગ્નિથી પ્રગટાવવામાં આવે છે. સ્તુતિઓ એના તરફ વહે છે, જેમ પ્રેમ વહે છે, અને એ શુદ્ધ ઘી જેવી પવિત્ર છે.
પીપાય સ શ્રવસા મર્ત્યેષુ યો અગ્નયે દદાશ વિપ્ર ઉક્થૈઃ । ચિત્રાભિસ્તમૂતિભિશ્ચિત્રશોચિર્વ્રજસ્ય સાતા ગોમતો દધાતિ
જે મનુષ્ય અગ્નિને વિદ્વાન સ્તુતિઓથી અર્પણ કરે છે, એ લોકમાં યશ પામે છે. તેજસ્વી સહાય અને ઉજ્જવળ પ્રકાશથી એ ગૌસંપન્ન ઇનામ મેળવે છે.
આ યઃ પપ્રૌ જાયમાન ઉર્વી દૂરેદૃશા ભાસા કૃષ્ણાધ્વા । અધ બહુ ચિત્તમ ઊર્મ્યાયાસ્તિરઃ શોચિષા દદૃશે પાવકઃ
જે જન્મીને વિશાળ જગતને ભરાઈ જાય છે, દૂરથી પોતાના પ્રકાશથી કાળાં માર્ગે દેખાય છે. પછી, અનેક વિચારો સાથે, પવિત્ર અગ્નિ તરંગની પારથી પોતાની જ્યોતિથી દેખાય છે.
નૂ નશ્ચિત્રં પુરુવાજાભિરૂતી અગ્ને રયિં મઘવદ્ભ્યશ્ચ ધેહિ । યે રાધસા શ્રવસા ચાત્યન્યાન્સુવીર્યેભિશ્ચાભિ સન્તિ જનાન્
હવે અમને, અગ્નિ, અનેક સહાયથી ભરપૂર અદ્ભુત સંપત્તિ આપ; દયાળુઓને ધન આપ. જે દાન, યશ અને વીરતાથી બીજાને વટાવે છે, એ લોકોમાં સર્વોપરી રહે.
ઇમં યજ્ઞં ચનો ધા અગ્ન ઉશન્યં ત આસાનો જુહુતે હવિષ્માન્ । ભરદ્વાજેષુ દધિષે સુવૃક્તિમવીર્વાજસ્ય ગધ્યસ્ય સાતૌ
આ યજ્ઞ અમારે માટે સ્થાપિત કર, અગ્નિ, શુભ બનાવ. બેસીને હવન સ્વીકાર. ભરદ્વાજોમાં તું સ્તુતિ સ્થાપી છે અને ધનના ઇનામ મેળવવામાં સહાય કરી છે.
વિ દ્વેષાંસીનુહિ વર્ધયેળાં મદેમ શતહિમાઃ સુવીરાઃ
દ્વેષ દૂર કર, અમારું સુખ વધાર; અમે શતગુણ વીરતા સાથે આનંદથી જીવીએ.