તુભ્યં ભરન્તિ ક્ષિતયો યવિષ્ઠ બલિમગ્ને અન્તિત ઓત દૂરાત્ । આ ભન્દિષ્ઠસ્ય સુમતિં ચિકિદ્ધિ બૃહત્તે અગ્ને મહિ શર્મ ભદ્રમ્
હે સૌથી યુવાન અગ્નિ, લોકો તને નજીક અને દૂરથી ભેટ આપે છે. દાનશીલની કૃપા મેળવ, અમને તારો વિશાળ, મહાન, શુભ આશ્રય આપ.
આદ્ય રથં ભાનુમો ભાનુમન્તમગ્ને તિષ્ઠ યજતેભિઃ સમન્તમ્ । વિદ્વાન્પથીનામુર્વન્તરિક્ષમેહ દેવાન્હવિરદ્યાય વક્ષિ
હે અગ્નિ, ભક્તો સાથે ચમકતા રથ પર ઊભો રહી. વિશાળ આકાશના માર્ગો જાણીને, દેવતાઓને અહીં યજ્ઞમાં ભાગ લેવા લાવ.
અવોચામ કવયે મેધ્યાય વચો વન્દારુ વૃષભાય વૃષ્ણે । ગવિષ્ઠિરો નમસા સ્તોમમગ્નૌ દિવીવ રુક્મમુરુવ્યઞ્ચમશ્રેત્
અમે વિદ્વાન, શુદ્ધ કવિ, વરદાતા, બલવાનને વંદનાના શબ્દો કહ્યા છે. નમ્રતાથી, અમે અગ્નિને સ્તુતિ અર્પણ કરીએ છીએ, જે સ્વર્ગમાં સોનેરી જેમ તેજસ્વી અને વ્યાપક છે.
કુમારં માતા યુવતિઃ સમુબ્ધં ગુહા બિભર્તિ ન દદાતિ પિત્રે । અનીકમસ્ય ન મિનજ્જનાસઃ પુરઃ પશ્યન્તિ નિહિતમરતૌ
માતા, યુવાન સ્ત્રી, પુત્રને ગુપ્ત રીતે ઉછેરે છે, પિતાને આપતી નથી. લોકો તેનો ચહેરો ઓછું નથી કરતા; તેઓ તેને આગળ, રથમાં બેઠેલો જુએ છે.
કમેતં ત્વં યુવતે કુમારં પેષી બિભર્ષિ મહિષી જજાન । પૂર્વીર્હિ ગર્ભઃ શરદો વવર્ધાપશ્યં જાતં યદસૂત માતા
તું કોણ છે, યુવાન સ્ત્રી, જે પુત્રને ઉછેરે છે? શક્તિશાળી એણે તેને જન્મ આપ્યો છે. એ ગર્ભ અનેક શરદીઓ સુધી વધ્યો છે; મેં જોયું જ્યારે માતાએ તેને જન્મ આપ્યો.
હિરણ્યદન્તં શુચિવર્ણમારાત્ક્ષેત્રાદપશ્યમાયુધા મિમાનમ્ । દદાનો અસ્મા અમૃતં વિપૃક્વત્કિં મામનિન્દ્રાઃ કૃણવન્નનુક્થાઃ
હું તેને દૂરથી જોયો, સોનાના દાંતવાળો, શુદ્ધ રંગવાળો, ખેતરો માપતો પણ શસ્ત્ર વિના. એ વિદ્વાનને અમૃત આપતો, નિર્દોષોએ મારા માટે શું કર્યું, કઈ સ્તુતિઓ કરી?
ક્ષેત્રાદપશ્યં સનુતશ્ચરન્તં સુમદ્યૂથં ન પુરુ શોભમાનમ્ । ન તા અગૃભ્રન્નજનિષ્ટ હિ ષઃ પલિક્નીરિદ્યુવતયો ભવન્તિ
હું તેને ખેતરમાંથી ચાલતો, નવજાત, સુંદર ઝુંડ સાથે, ખૂબ તેજસ્વી જોયો. તેમને પકડ્યો નહીં; એ ખરેખર જન્મ્યો હતો. ફિક્કી, આ યુવાન સ્ત્રીઓ માતા બને છે.
કે મે મર્યકં વિ યવન્ત ગોભિર્ન યેષાં ગોપા અરણશ્ચિદાસ । ય ઈં જગૃભુરવ તે સૃજન્ત્વાજાતિ પશ્વ ઉપ નશ્ચિકિત્વાન્
મારા સાચા મિત્રો કોણ છે, અનેક ગાયો ધરાવતાં? જેમના રક્ષક જંગલ પણ છે. જેમણે તેને પકડ્યો છે, તેઓ તેને છોડે; વિદ્વાન પશુઓના જન્મને જાણે છે, તે અમારે નજીક આવે.
વસાં રાજાનં વસતિં જનાનામરાતયો નિ દધુર્મર્ત્યેષુ । બ્રહ્માણ્યત્રેરવ તં સૃજન્તુ નિન્દિતારો નિન્દ્યાસો ભવન્તુ
શત્રુઓએ જે પ્રજાના રક્ષક એવા રાજાને સામાન્ય માણસોમાં વસાવ્યા છે, અત્રિ ઋષિના પ્રાર્થનાઓ એ રાજાને મુક્ત કરે. જે લોકો અપમાન કરે છે, તેઓ પોતે અપમાની બને.
શુનશ્ચિચ્છેપં નિદિતં સહસ્રાદ્યૂપાદમુઞ્ચો અશમિષ્ટ હિ ષઃ । એવાસ્મદગ્ને વિ મુમુગ્ધિ પાશાન્હોતશ્ચિકિત્વ ઇહ તૂ નિષદ્ય
જેમ શૂનશેપને યજ્ઞના થાંભલા સાથે બાંધવામાં આવ્યો હતો, પણ એ મુક્ત થયો, કેમ કે તેને બલિ ન આપવાનો હતો; એ જ રીતે, અગ્નિ, હે વિદ્વાન હોતાર, અહીં બેઠા બેઠા અમને પણ આ બંધનમાંથી મુક્ત કર.
હૃણીયમાનો અપ હિ મદૈયેઃ પ્ર મે દેવાનાં વ્રતપા ઉવાચ । ઇન્દ્રો વિદ્વાઁ અનુ હિ ત્વા ચચક્ષ તેનાહમગ્ને અનુશિષ્ટ આગામ્
જ્યારે તેને દુઃખ આપવામાં આવ્યું, ત્યારે પણ એ આનંદમાં અડગ રહ્યો; દેવતાઓના નિયમો જાણનારા એ મને કહ્યું: ઇન્દ્રે તને ઓળખીને જોયો છે—એના ઉપદેશથી, અગ્નિ, હું અહીં આવ્યો છું.
વિ જ્યોતિષા બૃહતા ભાત્યગ્નિરાવિર્વિશ્વાનિ કૃણુતે મહિત્વા । પ્રાદેવીર્માયાઃ સહતે દુરેવાઃ શિશીતે શૃઙ્ગે રક્ષસે વિનિક્ષે
અગ્નિ મહાન પ્રકાશથી તેજે ચમકે છે, પોતાની મહિમાથી બધું પ્રગટ કરે છે; એ દુષ્ટ દેવીઓની માયાને સહન કરે છે અને રાક્ષસોને વિખેરવા માટે પોતાના શિખરો તીક્ષ્ણ કરે છે.
ઉત સ્વાનાસો દિવિ ષન્ત્વગ્નેસ્તિગ્માયુધા રક્ષસે હન્તવા ઉ । મદે ચિદસ્ય પ્ર રુજન્તિ ભામા ન વરન્તે પરિબાધો અદેવીઃ
અગ્નિના પોતાના, તીક્ષ્ણ શસ્ત્રધારી, આકાશમાં રહો અને રાક્ષસને નાશ કરવા તૈયાર રહો; એના ઉલ્લાસમાં પણ એના જ્વલંતો બધું તોડી નાખે છે અને અધર્મીઓ એનો સામનો કરી શકતા નથી.
એતં તે સ્તોમં તુવિજાત વિપ્રો રથં ન ધીરઃ સ્વપા અતક્ષમ્ । યદીદગ્ને પ્રતિ ત્વં દેવ હર્યાઃ સ્વર્વતીરપ એના જયેમ
હે મહાન જન્મેલા, આ સ્તુતિ કવિએ તારી માટે રચી છે, જાણે કુશળતાથી બનાવેલો રથ; જો તું, અગ્નિ દેવ, આ સ્વીકારે, તો આપણે આથી તેજસ્વી કીર્તિ મેળવી શકીએ.
તુવિગ્રીવો વૃષભો વાવૃધાનોઽશત્ર્વર્યઃ સમજાતિ વેદઃ । ઇતીમમગ્નિમમૃતા અવોચન્બર્હિષ્મતે મનવે શર્મ યંસદ્ધવિષ્મતે મનવે શર્મ યંસત્
મજબૂત ગળાવાળો, સતત વધતો વૃષભ, દુશ્મનને હરાવનાર અને જ્ઞાની, જ્ઞાન સાથે આગળ વધે છે; અમરોએ પણ આવા અગ્નિનું વર્ણન કર્યું છે, જે બર્હિ પર બેઠેલા મનુને અને શ્રદ્ધાપૂર્વક હવન કરનાર મનુને સુરક્ષા આપે છે.
ત્વમગ્ને વરુણો જાયસે યત્ત્વં મિત્રો ભવસિ યત્સમિદ્ધઃ । ત્વે વિશ્વે સહસસ્પુત્ર દેવાસ્ત્વમિન્દ્રો દાશુષે મર્ત્યાય
હે અગ્નિ, તું જન્મે ત્યારે વરુણ બને છે, પ્રજ્વલિત થાય ત્યારે મિત્ર બને છે; તારી અંદર બધા દેવતાઓ વસે છે, અને ભક્ત માટે તું ઇન્દ્ર બની જાય છે.
ત્વમર્યમા ભવસિ યત્કનીનાં નામ સ્વધાવન્ગુહ્યં બિભર્ષિ । અઞ્જન્તિ મિત્રં સુધિતં ન ગોભિર્યદ્દમ્પતી સમનસા કૃણોષિ
તુ આર્યમાન પણ બને છે, જ્યારે નાના ભાઈઓનું નામ ધારણ કરે છે; હે સ્વયંભર, તું ગુપ્ત વસ્તુઓ રાખે છે; ગાયોથી મિત્રને અભિષેક કરે છે, જ્યારે તું પતિ-પત્નીને એક મનથી જોડે છે.
તવ શ્રિયે મરુતો મર્જયન્ત રુદ્ર યત્તે જનિમ ચારુ ચિત્રમ્ । પદં યદ્વિષ્ણોરુપમં નિધાયિ તેન પાસિ ગુહ્યં નામ ગોનામ્
તારી મહિમા માટે મરુતો પોતાને શોભાવે છે, હે રુદ્ર, તારો જન્મ સુંદર અને અદ્ભુત છે; વિષ્ણુનું પગલું તારા માટે મુકાયું છે—એથી તું ગાયોની ગુપ્ત ઓળખને રક્ષે છે.
તવ શ્રિયા સુદૃશો દેવ દેવાઃ પુરૂ દધાના અમૃતં સપન્ત । હોતારમગ્નિં મનુષો નિ ષેદુર્દશસ્યન્ત ઉશિજઃ શંસમાયોઃ
હે દેવ, તારી તેજસ્વી કાંતિથી અનેક દેવતાઓ અમરત્વ મેળવે છે; મનુષ્યો અગ્નિને હોતાર તરીકે સ્થાપે છે અને આશીર્વાદની ઇચ્છાથી કવિઓ તેની સ્તુતિ કરે છે.
ન ત્વદ્ધોતા પૂર્વો અગ્ને યજીયાન્ન કાવ્યૈઃ પરો અસ્તિ સ્વધાવઃ । વિશશ્ચ યસ્યા અતિથિર્ભવાસિ સ યજ્ઞેન વનવદ્દેવ મર્તાન્
હે અગ્નિ, તારા કરતા પહેલા કોઈ હોતાર શ્રેષ્ઠ નથી, અને કોઈ બીજો પણ તારા જેટલો જ્ઞાની નથી; જેના માટે તું અતિથિ બને છે, એ યજ્ઞથી મનુષ્યો પર વિજય મેળવે છે.
વયમગ્ને વનુયામ ત્વોતા વસૂયવો હવિષા બુધ્યમાનાઃ । વયં સમર્યે વિદથેષ્વહ્નાં વયં રાયા સહસસ્પુત્ર મર્તાન્
હે અગ્નિ, અમે તારી મદદથી ધન મેળવવા ઇચ્છીએ છીએ, હવનથી જાગૃત થઈને; અમે યુદ્ધમાં, સભામાં અને દિવસે દિવસે, હે શક્તિના પુત્ર, ધનથી મનુષ્યો પર વિજય મેળવવા માંગીએ છીએ.
યો ન આગો અભ્યેનો ભરાત્યધીદઘમઘશંસે દધાત । જહી ચિકિત્વો અભિશસ્તિમેતામગ્ને યો નો મર્ચયતિ દ્વયેન
જે અમારે પર પાપ કે દુશ્મનાવટ લાવે છે, કે જે દુર્ભાવના રાખે છે, એ પોતે એ દુઃખ ભોગવે; હે વિદ્વાન અગ્નિ, જે દગાથી અમને નુકસાન પહોંચાડે છે, એ શાપને તું નાશ કર.
ત્વામસ્યા વ્યુષિ દેવ પૂર્વે દૂતં કૃણ્વાના અયજન્ત હવ્યૈઃ । સંસ્થે યદગ્ન ઈયસે રયીણાં દેવો મર્તૈર્વસુભિરિધ્યમાનઃ
હે દેવ, તને પ્રાચીનકાળમાં સવારે દૂત તરીકે હવનથી પૂજવામાં આવ્યો; જ્યારે, હે અગ્નિ, તું ધનની સભામાં જાય છે, ત્યારે દેવ, તને મનુષ્યો ધનથી પૂજે છે.
અવ સ્પૃધિ પિતરં યોધિ વિદ્વાન્પુત્રો યસ્તે સહસઃ સૂન ઊહે । કદા ચિકિત્વો અભિ ચક્ષસે નોઽગ્ને કદાઁ ઋતચિદ્યાતયાસે
હે જ્ઞાનવાન, પિતાને વિરોધ કરનારને દૂર હટાવ; હે શક્તિના પુત્ર, પુત્ર બની અમને રક્ષા કર; હે વિદ્વાન અગ્નિ, ક્યારે તું અમને જોઈશ? હે સત્યજ્ઞાની, ક્યારે તું અમને મદદ કરવા આવશે?
ભૂરિ નામ વન્દમાનો દધાતિ પિતા વસો યદિ તજ્જોષયાસે । કુવિદ્દેવસ્ય સહસા ચકાનઃ સુમ્નમગ્નિર્વનતે વાવૃધાનઃ
સ્તુતિ કરનાર અનેક નામો આપે છે; હે ધનદાતા, જો તું એથી પ્રસન્ન થાય; તો દેવની શક્તિથી કાર્ય કરતો અને સતત વધતો અગ્નિ અમારે માટે કૃપા મેળવે.
ત્વમઙ્ગ જરિતારં યવિષ્ઠ વિશ્વાન્યગ્ને દુરિતાતિ પર્ષિ । સ્તેના અદૃશ્રન્રિપવો જનાસોઽજ્ઞાતકેતા વૃજિના અભૂવન્
હે યુવાન અગ્નિ, તું ગાયકને બધાં દુઃખમાંથી પાર પાડે છે; ચોરો દેખાતા નથી, દુશ્મનો સામાન્ય માણસ બની જાય છે, અજ્ઞાત લક્ષણવાળા પાપી બની જાય છે.
ઇમે યામાસસ્ત્વદ્રિગભૂવન્વસવે વા તદિદાગો અવાચિ । નાહાયમગ્નિરભિશસ્તયે નો ન રીષતે વાવૃધાનઃ પરા દાત્
હે સર્વજ્ઞાની, આ સ્તુતિઓ તારા માટે જ ગાઈ છે, હે વસવ, અહીં મેં એ બોલી છે. આ અગ્નિ કદી અમને દુઃખ કે અપમાન આપતો નથી, એ સતત વધતો રહે છે અને દૂરની બધી દુશ્મનીઓને દૂર કરે છે.
ત્વામગ્ને વસુપતિં વસૂનામભિ પ્ર મન્દે અધ્વરેષુ રાજન્ । ત્વયા વાજં વાજયન્તો જયેમાભિ ષ્યામ પૃત્સુતીર્મર્ત્યાનામ્
હે અગ્નિ, તું ધનની માલિકી ધરાવનારો છે, યજ્ઞમાં તને સૌ પ્રથમ યાદ કરીએ છીએ, હે રાજા. તારી કૃપાથી અમે વિજય મેળવીએ અને માનવોમાંની સ્પર્ધાઓમાં આગળ વધીએ.
હવ્યવાળગ્નિરજરઃ પિતા નો વિભુર્વિભાવા સુદૃશીકો અસ્મે । સુગાર્હપત્યાઃ સમિષો દિદીહ્યસ્મદ્ર્યક્સં મિમીહિ શ્રવાંસિ
અમારા પિતા, અમર અને સર્વત્ર વ્યાપક અગ્નિ, તું હંમેશા સ્પષ્ટ દેખાય છે, અમારે પર કૃપા કર. સારા ગૃહપતિ તરીકે તેજથી પ્રગટ, અમને સીધા નામ અને યશ આપ.
વિશાં કવિં વિશ્પતિં માનુષીણાં શુચિં પાવકં ઘૃતપૃષ્ઠમગ્નિમ્ । નિ હોતારં વિશ્વવિદં દધિધ્વે સ દેવેષુ વનતે વાર્યાણિ
તમે અગ્નિને લોકોમાં કવિ, માનવોના સ્વામી, શુદ્ધ અને તેજસ્વી ઘૃતથી અભિષેકિત સ્થાપો છો. એ સર્વજ્ઞાની પુરૂહિત છે અને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ફળ મેળવે છે.