આદિદ્ધ નેમ ઇન્દ્રિયં યજન્ત આદિત્પક્તિઃ પુરોળાશં રિરિચ્યાત્ । આદિત્સોમો વિ પપૃચ્યાદસુષ્વીનાદિજ્જુજોષ વૃષભં યજધ્યૈ
ત્યારે તેઓ ઇન્દ્રની શક્તિની પૂજા કરે છે; ત્યારે હવન તૈયાર થાય છે, પકવાન ચડાવવામાં આવે છે. ત્યારે સોમ દબાવવામાં આવે છે, ઉત્સુક લોકો અર્પણ કરે છે; ત્યારે યજ્ઞ માટે વૃષભમાં આનંદ અનુભવાય છે.
કૃણોત્યસ્મૈ વરિવો ય ઇત્થેન્દ્રાય સોમમુશતે સુનોતિ । સધ્રીચીનેન મનસાવિવેનન્તમિત્સખાયં કૃણુતે સમત્સુ
જે ઇન્દ્ર માટે આ રીતે સોમ દબાવે છે અને અર્પણ કરે છે, એ માટે દેવ માર્ગ ખોલે છે. એક મનથી તેઓ ભેગા થાય છે; યુદ્ધમાં એ મિત્ર બની જાય છે.
ય ઇન્દ્રાય સુનવત્સોમમદ્ય પચાત્પક્તીરુત ભૃજ્જાતિ ધાનાઃ । પ્રતિ મનાયોરુચથાનિ હર્યન્તસ્મિન્દધદ્વૃષણં શુષ્મમિન્દ્રઃ
જે આજે ઇન્દ્ર માટે સોમ દબાવે છે, પકવાન રાંધે છે, અથવા અનાજ ભણે છે—એના તરફ વિચારો અને વિશાળ માર્ગો વળે છે; એમાં ઇન્દ્ર પોતાની પુરૂષ શક્તિ મૂકે છે.
યદા સમર્યં વ્યચેદૃઘાવા દીર્ઘં યદાજિમભ્યખ્યદર્યઃ । અચિક્રદદ્વૃષણં પત્ન્યચ્છા દુરોણ આ નિશિતં સોમસુદ્ભિઃ
જ્યારે મહાન દેવે સમર્યને વિભાજિત કર્યો, જ્યારે એણે આર્યને લાંબી સ્પર્ધાની ઘોષણા કરી, ત્યારે એણે પોતાની પુરૂષ શક્તિ પત્ની તરફ બોલાવી, ઘરમાં, સોમ દબાવનાર તીક્ષ્ણ લોકો સાથે.
ભૂયસા વસ્નમચરત્કનીયોઽવિક્રીતો અકાનિષં પુનર્યન્ । સ ભૂયસા કનીયો નારિરેચીદ્દીના દક્ષા વિ દુહન્તિ પ્ર વાણમ્
નાનો માણસ વધારે ધન સાથે ફરી રહ્યો હતો, એને મેં ખરીદ્યો નહોતો, પાછો આવ્યો ત્યારે પણ નહીં. એ નાનો હતો છતાં બહુ ઓછું ઘટ્યો નહીં; ગરીબ અને હોંશિયાર લોકો સાચે જ પોતાની વાત દૂધની જેમ વહાવે છે.
ક ઇમં દશભિર્મમેન્દ્રં ક્રીણાતિ ધેનુભિઃ । યદા વૃત્રાણિ જઙ્ઘનદથૈનં મે પુનર્દદત્
કોણ છે જે મારા ઇન્દ્રને દસ ગાયોથી ખરીદશે, જ્યારે એ દુશ્મનોને હરાવી ચૂક્યો છે? પછી એ મને પાછો આપી દે.
નૂ ષ્ટુત ઇન્દ્ર નૂ ગૃણાન ઇષં જરિત્રે નદ્યો ન પીપેઃ । અકારિ તે હરિવો બ્રહ્મ નવ્યં ધિયા સ્યામ રથ્યઃ સદાસાઃ
હવે પ્રશંસા પામેલા ઇન્દ્ર, હવે ગવાતા, તું ઉપાસક માટે નદીઓ જેવી સંપત્તિ વરસાવ. હરીઓના સ્વામી, તારા માટે નવી સ્તુતિ રચાઈ છે; બુદ્ધિથી અમે હંમેશા રથમાં ચઢેલા રહી શકીએ.
કો અદ્ય નર્યો દેવકામ ઉશન્નિન્દ્રસ્ય સખ્યં જુજોષ । કો વા મહેઽવસે પાર્યાય સમિદ્ધે અગ્નૌ સુતસોમ ઈટ્ટે
આજે કયો સારો માણસ દેવોને ઇચ્છે છે અને ઇન્દ્રની મિત્રતા પસંદ કરે છે? કયો મહાન સહાય માટે આશ્રય માગે છે, કે જે અગ્નિ પ્રગટાવીને સોમનો હવન કરે છે?
કો નાનામ વચસા સોમ્યાય મનાયુર્વા ભવતિ વસ્ત ઉસ્રાઃ । ક ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યં કઃ સખિત્વં કો ભ્રાત્રં વષ્ટિ કવયે ક ઊતી
કોણ છે જે સોમ માટે વાણીથી વખાણ કરશે, કોણ સ્મૃતિવાન માટે મિત્ર બનશે, કોણ ઇન્દ્રની મિત્રતા માગે છે, કોણ કવિ સાથે ભાઈપણા ઈચ્છે છે, કોણ તેની મદદ માગે છે?
કો દેવાનામવો અદ્યા વૃણીતે ક આદિત્યાઁ અદિતિં જ્યોતિરીટ્ટે । કસ્યાશ્વિનાવિન્દ્રો અગ્નિઃ સુતસ્યાંશોઃ પિબન્તિ મનસાવિવેનમ્
આજે દેવોની મદદ કોણ પસંદ કરે છે, કોણ આદિત્યોમાં આદિતીનું પ્રકાશ માંગે છે? કો માટે અશ્વિનીકુમાર, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને સોમનો ભાગ એક મનથી પીવે છે?
તસ્મા અગ્નિર્ભારતઃ શર્મ યંસજ્જ્યોક્પશ્યાત્સૂર્યમુચ્ચરન્તમ્ । ય ઇન્દ્રાય સુનવામેત્યાહ નરે નર્યાય નૃતમાય નૃણામ્
એવા માણસને અગ્નિ, ભરત વંશી, રક્ષણ આપે છે જેથી તે ઊગતા સૂર્યને સ્પષ્ટ જોઈ શકે; જે કહે છે, 'ચાલો ઇન્દ્ર માટે સોમ પિરસીએ,' એ પુરુષાર્થવંત, વીર અને શ્રેષ્ઠ પુરુષ માટે.
ન તં જિનન્તિ બહવો ન દભ્રા ઉર્વસ્મા અદિતિઃ શર્મ યંસત્ । પ્રિયઃ સુકૃત્પ્રિય ઇન્દ્રે મનાયુઃ પ્રિયઃ સુપ્રાવીઃ પ્રિયો અસ્ય સોમી
એને ઘણાં પણ હરાવી શકતા નથી, થોડાં પણ નહીં; એ માટે વિશાળ આદિતી રક્ષણ આપે છે. સારા કર્મ કરનારને, ઇન્દ્રને સ્મૃતિવાન, યોગ્ય માર્ગે ચાલનાર અને સોમ પિરસનાર સૌને એ પ્રિય છે.
સુપ્રાવ્યઃ પ્રાશુષાળેષ વીરઃ સુષ્વેઃ પક્તિં કૃણુતે કેવલેન્દ્રઃ । નાસુષ્વેરાપિર્ન સખા ન જામિર્દુષ્પ્રાવ્યોઽવહન્તેદવાચઃ
યોગ્ય માર્ગે ચાલનાર, ઝડપી અને વીર પુરુષ જલદી ઇન્દ્ર માટે જ ભાગ તૈયાર કરે છે. ખોટા માર્ગે ચાલનારને તો સહાયક, મિત્ર કે સગો પણ નથી; ખોટા માર્ગે ચાલનાર મૌન રહીને દૂર થઈ જાય છે.
ન રેવતા પણિના સખ્યમિન્દ્રોઽસુન્વતા સુતપાઃ સં ગૃણીતે । આસ્ય વેદઃ ખિદતિ હન્તિ નગ્નં વિ સુષ્વયે પક્તયે કેવલો ભૂત્
ઇન્દ્ર, સોમપાન કરનાર, ધનવાન પણી કે જે સોમ પિરસતો નથી, એના સાથે મિત્રતા નથી કરે. એની બુદ્ધિ દુઃખી થાય છે, એ નિર્વસ્ત્રને દંડ આપે છે; યોગ્ય માર્ગે ચાલનાર માટે એ જ ભાગ તૈયાર કરે છે.
ઇન્દ્રં પરેઽવરે મધ્યમાસ ઇન્દ્રં યાન્તોઽવસિતાસ ઇન્દ્રમ્ । ઇન્દ્રં ક્ષિયન્ત ઉત યુધ્યમાના ઇન્દ્રં નરો વાજયન્તો હવન્તે
ઇન્દ્રને પહેલા, પછી અને વચ્ચેના લોકો બોલાવે છે; સહાય માગનાર, વસવાટ કરનાર અને લડનાર સૌ ઇન્દ્રને પોકારે છે; વિજય ઇચ્છનાર પુરુષો ઇન્દ્રની વંદના કરે છે.
અહં મનુરભવં સૂર્યશ્ચાહં કક્ષીવાઁ ઋષિરસ્મિ વિપ્રઃ । અહં કુત્સમાર્જુનેયં ન્યૃઞ્જેઽહં કવિરુશના પશ્યતા મા
હું મનુ છું, હું સૂર્ય છું; હું કક્ષીવાન ઋષિ છું. મેં અર્જુનપુત્ર કુત્સને માર્ગ બતાવ્યો છે; હું કવિ ઉશના છું—મને જુઓ.
અહં ભૂમિમદદામાર્યાયાહં વૃષ્ટિં દાશુષે મર્ત્યાય । અહમપો અનયં વાવશાના મમ દેવાસો અનુ કેતમાયન્
મેં આર્યને ધરતી આપી, ભક્ત મનુષ્યને વરસાદ આપ્યો. મેં વહેવા આતુર જળોને છોડ્યા; દેવતાઓએ મારા સંકેતને અનુસરીને ચાલ્યા.
અહં પુરો મન્દસાનો વ્યૈરં નવ સાકં નવતીઃ શમ્બરસ્ય । શતતમં વેશ્યં સર્વતાતા દિવોદાસમતિથિગ્વં યદાવમ્
હું ઘમંડી શહેરીઓને તોડી નાખી, શમ્બરાની નવ્વદ શહેરો સાથે; સોમી કિલ્લો પણ હું જ તોડી નાખ્યો, એ બધું દિવોદાસ અને અતિથિગ્વ માટે.
પ્ર સુ ષ વિભ્યો મરુતો વિરસ્તુ પ્ર શ્યેનઃ શ્યેનેભ્ય આશુપત્વા । અચક્રયા યત્સ્વધયા સુપર્ણો હવ્યં ભરન્મનવે દેવજુષ્ટમ્
મરુતો માટે વીરતાનો જોર આગળ વધે; શ્યેન, શ્યેનોમાં ઝડપી, ઉડે. જ્યારે સુપર્ણે પોતાની શક્તિથી મનુ માટે દેવપ્રિય હવન લાવ્યો.
ભરદ્યદિ વિરતો વેવિજાનઃ પથોરુણા મનોજવા અસર્જિ । તૂયં યયૌ મધુના સોમ્યેનોત શ્રવો વિવિદે શ્યેનો અત્ર
મજબૂત અને બુદ્ધિશાળી લાવે તો, એ વિશાળ માર્ગે મનની ઝડપથી હવન લઈ જાય. એ તારો મધ લઈને ગયો, હે સોમ; અહીં શ્યેનને કીર્તિ મળી.
ઋજીપી શ્યેનો દદમાનો અંશું પરાવતઃ શકુનો મન્દ્રં મદમ્ । સોમં ભરદ્દાદૃહાણો દેવાવાન્દિવો અમુષ્માદુત્તરાદાદાય
સીધા ઉડતો શ્યેન દૂરથી આનંદદાયક સોમ લઈને આવ્યો, એ પક્ષી મજબૂતીથી પકડીને દેવો માટે મનપસંદ સોમ ઊંચા આકાશમાંથી લાવ્યો.
આદાય શ્યેનો અભરત્સોમં સહસ્રં સવાઁ અયુતં ચ સાકમ્ । અત્રા પુરંધિરજહાદરાતીર્મદે સોમસ્ય મૂરા અમૂરઃ
શ્યેને સોમ લાવ્યો, હજાર કુંડ અને દસ હજાર સાથે. અહીં બુદ્ધિશાળી સ્ત્રીએ દુશ્મનોને હાંકી કાઢ્યા; સોમના આનંદમાં મૂર્ખ પણ બુદ્ધિશાળી બની ગયા.
ગર્ભે નુ સન્નન્વેષામવેદમહં દેવાનાં જનિમાનિ વિશ્વા । શતં મા પુર આયસીરરક્ષન્નધ શ્યેનો જવસા નિરદીયમ્
હું જ્યારે માતાના ગર્ભમાં હતો ત્યારે જ દેવતાઓના બધા જન્મો જાણ્યા હતા; સો લોખંડના કિલ્લાઓએ મને બચાવ્યા હતા, છતાં શ્યેન પોતાની ઝડપથી મને લઇ ગયો.
ન ઘા સ મામપ જોષં જભારાભીમાસ ત્વક્ષસા વીર્યેણ । ઈર્મા પુરંધિરજહાદરાતીરુત વાતાઁ અતરચ્છૂશુવાનઃ
તેને મારા પર ક્યારેય દુશ્મનાવટ રાખી નહીં; પોતાની તાકાતથી દુશ્મનોને હરાવ્યો. બુદ્ધિશાળી સ્ત્રીએ પોતાનો સંકલ્પ છોડ્યો નહિ, અને ઉત્સુક પવન ઝડપથી દોડ્યો.
અવ યચ્છ્યેનો અસ્વનીદધ દ્યોર્વિ યદ્યદિ વાત ઊહુઃ પુરંધિમ્ । સૃજદ્યદસ્મા અવ હ ક્ષિપજ્જ્યાં કૃશાનુરસ્તા મનસા ભુરણ્યન્
જ્યારે શ્યેન નીચે ઉતર્યો ત્યારે ઘોડાઓ હણકાર્યા; પવન બુદ્ધિશાળી સ્ત્રીને આકાશમાં લઇ ગયો હોય કે એ પોતે છૂટી ગઈ હોય, તેણે મનથી તત્પર થઇ ધનુષ્યની ડોરી છોડી.
ઋજિપ્ય ઈમિન્દ્રાવતો ન ભુજ્યું શ્યેનો જભાર બૃહતો અધિ ષ્ણોઃ । અન્તઃ પતત્પતત્ર્યસ્ય પર્ણમધ યામનિ પ્રસિતસ્ય તદ્વેઃ
દોડતા ઘોડાની ઝડપથી શ્યેન તુગ્રપુત્ર ભુજ્યુને વિશાળ જગ્યામાંથી લઇ ગયો; ત્રણ પાંખવાળા પંખીની ઉડાનમાં, ઝડપી માર્ગે, તેણે તેને સુરક્ષિત પહોંચાડ્યો.
અધ શ્વેતં કલશં ગોભિરક્તમાપિપ્યાનં મઘવા શુક્રમન્ધઃ । અધ્વર્યુભિઃ પ્રયતં મધ્વો અગ્રમિન્દ્રો મદાય પ્રતિ ધત્પિબધ્યૈ શૂરો મદાય પ્રતિ ધત્પિબધ્યૈ
પછી મઘવાને સફેદ, દૂધમાં મિશ્રિત શુદ્ધ સોમને તેજસ્વી પાત્રમાં રેડ્યો; યજ્ઞકર્મીઓ સાથે, તૈયાર કરેલા અને મીઠા પાનમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાનને, ઇન્દ્રે, વીરપુરૂષે, પાન માટે મૂક્યું.
ત્વા યુજા તવ તત્સોમ સખ્ય ઇન્દ્રો અપો મનવે સસ્રુતસ્કઃ । અહન્નહિમરિણાત્સપ્ત સિન્ધૂનપાવૃણોદપિહિતેવ ખાનિ
હે સોમ, તારી સાથે મિત્રતા રાખી ઇન્દ્રે મનુ માટે વહેતા જળોને વિભાજ્યા; તેણે અહિ નામના સર્પને મારી નાખ્યો, સાત નદીઓને મુક્ત કરી, અને બંધ માર્ગો પણ ખુલ્લા કર્યા.
ત્વા યુજા નિ ખિદત્સૂર્યસ્યેન્દ્રશ્ચક્રં સહસા સદ્ય ઇન્દો । અધિ ષ્ણુના બૃહતા વર્તમાનં મહો દ્રુહો અપ વિશ્વાયુ ધાયિ
હે સોમ, તારી સાથે ઇન્દ્રે એક જ ઘા સાથે સૂર્યનું ચક્ર તોડી નાખ્યું; પોતાની મહાન શક્તિથી વિશાળ માર્ગને ગતિ આપી, અને બધા અવરોધો દૂર કર્યા.
અહન્નિન્દ્રો અદહદગ્નિરિન્દો પુરા દસ્યૂન્મધ્યંદિનાદભીકે । દુર્ગે દુરોણે ક્રત્વા ન યાતાં પુરૂ સહસ્રા શર્વા નિ બર્હીત્
ઇન્દ્રે ઘા માર્યો, અગ્નીએ બળાવ્યો, હે સોમ, પ્રાચીન સમયમાં દસ્યુઓને મધ્યાહ્ને યુદ્ધમાં હરાવ્યા; કિલ્લામાં, ઘરમાં, બુદ્ધિથી આગળ વધ્યા, અને શક્તિશાળીઓએ હજારો દુશ્મનોને દબાવી દીધા.