કિમાદમત્રં સખ્યં સખિભ્યઃ કદા નુ તે ભ્રાત્રં પ્ર બ્રવામ । શ્રિયે સુદૃશો વપુરસ્ય સર્ગાઃ સ્વર્ણ ચિત્રતમમિષ આ ગોઃ
મિત્રો સાથેનું એ અંતરંગ મિત્રત્વ શું છે? આપણે ક્યારે તારી ભાઈચારો સાચે જાહેર કરી શકીશું? એનું રૂપ સુંદર છે અને એના સર્જન પ્રકાશમય છે, ગાયની જેમ તેજસ્વી છે.
દ્રુહં જિઘાંસન્ધ્વરસમનિન્દ્રાં તેતિક્તે તિગ્મા તુજસે અનીકા । ઋણા ચિદ્યત્ર ઋણયા ન ઉગ્રો દૂરે અજ્ઞાતા ઉષસો બબાધે
છલકપટ કરનારને મારવાની ઇચ્છાથી મહાન દેવે પોતાની તીવ્ર શસ્ત્રો તીક્ષ્ણ કર્યા; ત્યાં દેવુંવાળો પણ કઠોર નથી, અજાણ્યા દુશ્મનને એ પ્રભાતે દૂર હાંકી નાખે છે.
ઋતસ્ય હિ શુરુધઃ સન્તિ પૂર્વીરૃતસ્ય ધીતિર્વૃજિનાનિ હન્તિ । ઋતસ્ય શ્લોકો બધિરા તતર્દ કર્ણા બુધાનઃ શુચમાન આયોઃ
સત્ય માટે અનેક જાગૃત લોકો છે; સત્યની વિચારશક્તિ પાપોનો નાશ કરે છે. સત્યનો સંદેશ બહેરાને પણ ભેદી જાય છે, અને શુદ્ધ મનવાળા લોકોના કાન જાગૃત થાય છે.
ઋતસ્ય દૃળ્હા ધરુણાનિ સન્તિ પુરૂણિ ચન્દ્રા વપુષે વપૂંષિ । ઋતેન દીર્ઘમિષણન્ત પૃક્ષ ઋતેન ગાવ ઋતમા વિવેશુઃ
સત્યના મજબૂત આધાર ઘણા છે, અને એ તેજસ્વી અને અદ્ભુત રૂપ ધરાવે છે. સત્યથી લાંબા, પોષક પ્રવાહો વહે છે; સત્યથી ગાયો પણ સત્યમાં પ્રવેશી જાય છે.
ઋતં યેમાન ઋતમિદ્વનોત્યૃતસ્ય શુષ્મસ્તુરયા ઉ ગવ્યુઃ । ઋતાય પૃથ્વી બહુલે ગભીરે ઋતાય ધેનૂ પરમે દુહાતે
જે સત્યના માર્ગે ચાલે છે, એ જ સત્યને પ્રાપ્ત કરે છે; સત્યની શક્તિ ગાય મેળવવાના સ્પર્ધામાં વિજયી બને છે. સત્ય માટે ધરતી વિશાળ અને ઊંડી છે; સત્ય માટે પરમ સ્થાનમાં ગાયોનું દુધ દોહાય છે.
નૂ ષ્ટુત ઇન્દ્ર નૂ ગૃણાન ઇષં જરિત્રે નદ્યો ન પીપેઃ । અકારિ તે હરિવો બ્રહ્મ નવ્યં ધિયા સ્યામ રથ્યઃ સદાસાઃ
હવે, ઇન્દ્ર, તારી સ્તુતિ કરવામાં આવે છે, તું યજમાનને નદીઓની જેમ સમૃદ્ધિ આપ. હરીવાળાં, તારા માટે નવી સ્તુતિ રચાઈ છે; વિચારશક્તિથી અમે હંમેશા રથચાલક બનીએ.
કા સુષ્ટુતિઃ શવસઃ સૂનુમિન્દ્રમર્વાચીનં રાધસ આ વવર્તત્ । દદિર્હિ વીરો ગૃણતે વસૂનિ સ ગોપતિર્નિષ્ષિધાં નો જનાસઃ
કઈ સ્તુતિએ શક્તિશાળી પુત્ર ઇન્દ્રને ધન સાથે નજીક લાવ્યો છે? એ વીર ગાયકને ધન આપે છે; એ ગોપાલક છે અને ક્યારેય અમારા લોકો દૂર નથી કરતો.
સ વૃત્રહત્યે હવ્યઃ સ ઈડ્યઃ સ સુષ્ટુત ઇન્દ્રઃ સત્યરાધાઃ । સ યામન્ના મઘવા મર્ત્યાય બ્રહ્મણ્યતે સુષ્વયે વરિવો ધાત્
એ વૃત્રના વિનાશમાં બોલાવવાનો છે, એ પ્રશંસનીય છે, એ સાચો દાતાર ઇન્દ્ર છે. એ દયાળુ દેવ માનવને મદદ કરવા આવે છે; એ યજમાનની સ્તુતિ માટે વિશાળ માર્ગ બનાવે છે.
તમિન્નરો વિ હ્વયન્તે સમીકે રિરિક્વાંસસ્તન્વઃ કૃણ્વત ત્રામ્ । મિથો યત્ત્યાગમુભયાસો અગ્મન્નરસ્તોકસ્ય તનયસ્ય સાતૌ
એને સભામાં પુરુષો બોલાવે છે, મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, પોતાનું શરીર મજબૂત બનાવવા પ્રયત્ન કરે છે. જ્યારે બંને પક્ષ સંતાન અને વંશની પ્રાપ્તિ માટે ભેગા થાય છે.
ક્રતૂયન્તિ ક્ષિતયો યોગ ઉગ્રાશુષાણાસો મિથો અર્ણસાતૌ । સં યદ્વિશોઽવવૃત્રન્ત યુધ્મા આદિન્નેમ ઇન્દ્રયન્તે અભીકે
લોકો શક્તિથી પ્રયત્ન કરે છે, શક્તિશાળી અને ઉત્સુક છે, પરસ્પર સમૃદ્ધિ માટે સ્પર્ધા કરે છે. જ્યારે વંશો એક થાય છે, ત્યારે મહાન લોકો સભામાં ઇન્દ્રને બોલાવે છે.
આદિદ્ધ નેમ ઇન્દ્રિયં યજન્ત આદિત્પક્તિઃ પુરોળાશં રિરિચ્યાત્ । આદિત્સોમો વિ પપૃચ્યાદસુષ્વીનાદિજ્જુજોષ વૃષભં યજધ્યૈ
ત્યારે તેઓ ઇન્દ્રની શક્તિની પૂજા કરે છે; ત્યારે હવન તૈયાર થાય છે, પકવાન ચડાવવામાં આવે છે. ત્યારે સોમ દબાવવામાં આવે છે, ઉત્સુક લોકો અર્પણ કરે છે; ત્યારે યજ્ઞ માટે વૃષભમાં આનંદ અનુભવાય છે.
કૃણોત્યસ્મૈ વરિવો ય ઇત્થેન્દ્રાય સોમમુશતે સુનોતિ । સધ્રીચીનેન મનસાવિવેનન્તમિત્સખાયં કૃણુતે સમત્સુ
જે ઇન્દ્ર માટે આ રીતે સોમ દબાવે છે અને અર્પણ કરે છે, એ માટે દેવ માર્ગ ખોલે છે. એક મનથી તેઓ ભેગા થાય છે; યુદ્ધમાં એ મિત્ર બની જાય છે.
ય ઇન્દ્રાય સુનવત્સોમમદ્ય પચાત્પક્તીરુત ભૃજ્જાતિ ધાનાઃ । પ્રતિ મનાયોરુચથાનિ હર્યન્તસ્મિન્દધદ્વૃષણં શુષ્મમિન્દ્રઃ
જે આજે ઇન્દ્ર માટે સોમ દબાવે છે, પકવાન રાંધે છે, અથવા અનાજ ભણે છે—એના તરફ વિચારો અને વિશાળ માર્ગો વળે છે; એમાં ઇન્દ્ર પોતાની પુરૂષ શક્તિ મૂકે છે.
યદા સમર્યં વ્યચેદૃઘાવા દીર્ઘં યદાજિમભ્યખ્યદર્યઃ । અચિક્રદદ્વૃષણં પત્ન્યચ્છા દુરોણ આ નિશિતં સોમસુદ્ભિઃ
જ્યારે મહાન દેવે સમર્યને વિભાજિત કર્યો, જ્યારે એણે આર્યને લાંબી સ્પર્ધાની ઘોષણા કરી, ત્યારે એણે પોતાની પુરૂષ શક્તિ પત્ની તરફ બોલાવી, ઘરમાં, સોમ દબાવનાર તીક્ષ્ણ લોકો સાથે.
ભૂયસા વસ્નમચરત્કનીયોઽવિક્રીતો અકાનિષં પુનર્યન્ । સ ભૂયસા કનીયો નારિરેચીદ્દીના દક્ષા વિ દુહન્તિ પ્ર વાણમ્
નાનો માણસ વધારે ધન સાથે ફરી રહ્યો હતો, એને મેં ખરીદ્યો નહોતો, પાછો આવ્યો ત્યારે પણ નહીં. એ નાનો હતો છતાં બહુ ઓછું ઘટ્યો નહીં; ગરીબ અને હોંશિયાર લોકો સાચે જ પોતાની વાત દૂધની જેમ વહાવે છે.
ક ઇમં દશભિર્મમેન્દ્રં ક્રીણાતિ ધેનુભિઃ । યદા વૃત્રાણિ જઙ્ઘનદથૈનં મે પુનર્દદત્
કોણ છે જે મારા ઇન્દ્રને દસ ગાયોથી ખરીદશે, જ્યારે એ દુશ્મનોને હરાવી ચૂક્યો છે? પછી એ મને પાછો આપી દે.
નૂ ષ્ટુત ઇન્દ્ર નૂ ગૃણાન ઇષં જરિત્રે નદ્યો ન પીપેઃ । અકારિ તે હરિવો બ્રહ્મ નવ્યં ધિયા સ્યામ રથ્યઃ સદાસાઃ
હવે પ્રશંસા પામેલા ઇન્દ્ર, હવે ગવાતા, તું ઉપાસક માટે નદીઓ જેવી સંપત્તિ વરસાવ. હરીઓના સ્વામી, તારા માટે નવી સ્તુતિ રચાઈ છે; બુદ્ધિથી અમે હંમેશા રથમાં ચઢેલા રહી શકીએ.
કો અદ્ય નર્યો દેવકામ ઉશન્નિન્દ્રસ્ય સખ્યં જુજોષ । કો વા મહેઽવસે પાર્યાય સમિદ્ધે અગ્નૌ સુતસોમ ઈટ્ટે
આજે કયો સારો માણસ દેવોને ઇચ્છે છે અને ઇન્દ્રની મિત્રતા પસંદ કરે છે? કયો મહાન સહાય માટે આશ્રય માગે છે, કે જે અગ્નિ પ્રગટાવીને સોમનો હવન કરે છે?
કો નાનામ વચસા સોમ્યાય મનાયુર્વા ભવતિ વસ્ત ઉસ્રાઃ । ક ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યં કઃ સખિત્વં કો ભ્રાત્રં વષ્ટિ કવયે ક ઊતી
કોણ છે જે સોમ માટે વાણીથી વખાણ કરશે, કોણ સ્મૃતિવાન માટે મિત્ર બનશે, કોણ ઇન્દ્રની મિત્રતા માગે છે, કોણ કવિ સાથે ભાઈપણા ઈચ્છે છે, કોણ તેની મદદ માગે છે?
કો દેવાનામવો અદ્યા વૃણીતે ક આદિત્યાઁ અદિતિં જ્યોતિરીટ્ટે । કસ્યાશ્વિનાવિન્દ્રો અગ્નિઃ સુતસ્યાંશોઃ પિબન્તિ મનસાવિવેનમ્
આજે દેવોની મદદ કોણ પસંદ કરે છે, કોણ આદિત્યોમાં આદિતીનું પ્રકાશ માંગે છે? કો માટે અશ્વિનીકુમાર, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને સોમનો ભાગ એક મનથી પીવે છે?
તસ્મા અગ્નિર્ભારતઃ શર્મ યંસજ્જ્યોક્પશ્યાત્સૂર્યમુચ્ચરન્તમ્ । ય ઇન્દ્રાય સુનવામેત્યાહ નરે નર્યાય નૃતમાય નૃણામ્
એવા માણસને અગ્નિ, ભરત વંશી, રક્ષણ આપે છે જેથી તે ઊગતા સૂર્યને સ્પષ્ટ જોઈ શકે; જે કહે છે, 'ચાલો ઇન્દ્ર માટે સોમ પિરસીએ,' એ પુરુષાર્થવંત, વીર અને શ્રેષ્ઠ પુરુષ માટે.
ન તં જિનન્તિ બહવો ન દભ્રા ઉર્વસ્મા અદિતિઃ શર્મ યંસત્ । પ્રિયઃ સુકૃત્પ્રિય ઇન્દ્રે મનાયુઃ પ્રિયઃ સુપ્રાવીઃ પ્રિયો અસ્ય સોમી
એને ઘણાં પણ હરાવી શકતા નથી, થોડાં પણ નહીં; એ માટે વિશાળ આદિતી રક્ષણ આપે છે. સારા કર્મ કરનારને, ઇન્દ્રને સ્મૃતિવાન, યોગ્ય માર્ગે ચાલનાર અને સોમ પિરસનાર સૌને એ પ્રિય છે.
સુપ્રાવ્યઃ પ્રાશુષાળેષ વીરઃ સુષ્વેઃ પક્તિં કૃણુતે કેવલેન્દ્રઃ । નાસુષ્વેરાપિર્ન સખા ન જામિર્દુષ્પ્રાવ્યોઽવહન્તેદવાચઃ
યોગ્ય માર્ગે ચાલનાર, ઝડપી અને વીર પુરુષ જલદી ઇન્દ્ર માટે જ ભાગ તૈયાર કરે છે. ખોટા માર્ગે ચાલનારને તો સહાયક, મિત્ર કે સગો પણ નથી; ખોટા માર્ગે ચાલનાર મૌન રહીને દૂર થઈ જાય છે.
ન રેવતા પણિના સખ્યમિન્દ્રોઽસુન્વતા સુતપાઃ સં ગૃણીતે । આસ્ય વેદઃ ખિદતિ હન્તિ નગ્નં વિ સુષ્વયે પક્તયે કેવલો ભૂત્
ઇન્દ્ર, સોમપાન કરનાર, ધનવાન પણી કે જે સોમ પિરસતો નથી, એના સાથે મિત્રતા નથી કરે. એની બુદ્ધિ દુઃખી થાય છે, એ નિર્વસ્ત્રને દંડ આપે છે; યોગ્ય માર્ગે ચાલનાર માટે એ જ ભાગ તૈયાર કરે છે.
ઇન્દ્રં પરેઽવરે મધ્યમાસ ઇન્દ્રં યાન્તોઽવસિતાસ ઇન્દ્રમ્ । ઇન્દ્રં ક્ષિયન્ત ઉત યુધ્યમાના ઇન્દ્રં નરો વાજયન્તો હવન્તે
ઇન્દ્રને પહેલા, પછી અને વચ્ચેના લોકો બોલાવે છે; સહાય માગનાર, વસવાટ કરનાર અને લડનાર સૌ ઇન્દ્રને પોકારે છે; વિજય ઇચ્છનાર પુરુષો ઇન્દ્રની વંદના કરે છે.
અહં મનુરભવં સૂર્યશ્ચાહં કક્ષીવાઁ ઋષિરસ્મિ વિપ્રઃ । અહં કુત્સમાર્જુનેયં ન્યૃઞ્જેઽહં કવિરુશના પશ્યતા મા
હું મનુ છું, હું સૂર્ય છું; હું કક્ષીવાન ઋષિ છું. મેં અર્જુનપુત્ર કુત્સને માર્ગ બતાવ્યો છે; હું કવિ ઉશના છું—મને જુઓ.
અહં ભૂમિમદદામાર્યાયાહં વૃષ્ટિં દાશુષે મર્ત્યાય । અહમપો અનયં વાવશાના મમ દેવાસો અનુ કેતમાયન્
મેં આર્યને ધરતી આપી, ભક્ત મનુષ્યને વરસાદ આપ્યો. મેં વહેવા આતુર જળોને છોડ્યા; દેવતાઓએ મારા સંકેતને અનુસરીને ચાલ્યા.
અહં પુરો મન્દસાનો વ્યૈરં નવ સાકં નવતીઃ શમ્બરસ્ય । શતતમં વેશ્યં સર્વતાતા દિવોદાસમતિથિગ્વં યદાવમ્
હું ઘમંડી શહેરીઓને તોડી નાખી, શમ્બરાની નવ્વદ શહેરો સાથે; સોમી કિલ્લો પણ હું જ તોડી નાખ્યો, એ બધું દિવોદાસ અને અતિથિગ્વ માટે.
પ્ર સુ ષ વિભ્યો મરુતો વિરસ્તુ પ્ર શ્યેનઃ શ્યેનેભ્ય આશુપત્વા । અચક્રયા યત્સ્વધયા સુપર્ણો હવ્યં ભરન્મનવે દેવજુષ્ટમ્
મરુતો માટે વીરતાનો જોર આગળ વધે; શ્યેન, શ્યેનોમાં ઝડપી, ઉડે. જ્યારે સુપર્ણે પોતાની શક્તિથી મનુ માટે દેવપ્રિય હવન લાવ્યો.
ભરદ્યદિ વિરતો વેવિજાનઃ પથોરુણા મનોજવા અસર્જિ । તૂયં યયૌ મધુના સોમ્યેનોત શ્રવો વિવિદે શ્યેનો અત્ર
મજબૂત અને બુદ્ધિશાળી લાવે તો, એ વિશાળ માર્ગે મનની ઝડપથી હવન લઈ જાય. એ તારો મધ લઈને ગયો, હે સોમ; અહીં શ્યેનને કીર્તિ મળી.