પરાયતીં માતરમન્વચષ્ટ ન નાનુ ગાન્યનુ નૂ ગમાનિ । ત્વષ્ટુર્ગૃહે અપિબત્સોમમિન્દ્રઃ શતધન્યં ચમ્વોઃ સુતસ્ય
એ પોતાની જતા માતાને જોયા, પણ ગાયો પાછળ ગયો નહીં, ન તો એના પાછળ ગયો. ત્વષ્ટ્રના ઘરમાં, ઇન્દ્રે ચમ્વા દ્વારા પિરસાયેલ, શતધારા સોમ પીધો.
કિં સ ઋધક્કૃણવદ્યં સહસ્રં માસો જભાર શરદશ્ચ પૂર્વીઃ । નહી ન્વસ્ય પ્રતિમાનમસ્ત્યન્તર્જાતેષૂત યે જનિત્વાઃ
એ શક્તિથી શું હાંસલ કર્યું? એણે હજારો પકડી લીધા, અને અનેક શરદો પહેલાં. કારણ કે એના સમાન કોઈ નથી—ન તો જન્મેલા, ન તો જન્મનારાઓમાં.
અવદ્યમિવ મન્યમાના ગુહાકરિન્દ્રં માતા વીર્યેણા ન્યૃષ્ટમ્ । અથોદસ્થાત્સ્વયમત્કં વસાન આ રોદસી અપૃણાજ્જાયમાનઃ
માતા એ તેને ગુપ્ત રાખ્યો, જાણે કંઈ અયોગ્ય હોય તેમ, પણ એ મહાન પુરુષ પોતાની શક્તિથી, પોતે જ ઊભો થયો અને જન્મતાં જ આખા આકાશ અને ધરતીને ભરાઈ ગયો.
એતા અર્ષન્ત્યલલાભવન્તીરૃતાવરીરિવ સંક્રોશમાનાઃ । એતા વિ પૃચ્છ કિમિદં ભનન્તિ કમાપો અદ્રિં પરિધિં રુજન્તિ
આ સ્ત્રીઓ, જેમણે પતિ મળ્યો નથી એવી, રડતી અને હાકલ કરતી હોય તેમ, ધર્મમાં સ્થિર રહીને પણ દુઃખ વ્યક્ત કરે છે. એ શું કહે છે, એ શું અર્થ છે, પૂછો; પાણીમાંથી કોણ છે જે પથ્થરની દીવાલ તોડે છે?
કિમુ ષ્વિદસ્મૈ નિવિદો ભનન્તેન્દ્રસ્યાવદ્યં દિધિષન્ત આપઃ । મમૈતાન્પુત્રો મહતા વધેન વૃત્રં જઘન્વાઁ અસૃજદ્વિ સિન્ધૂન્
આ પાણી એના માટે કયું રહસ્ય બોલે છે? એ ઇન્દ્રનું કોઈ દોષ બતાવવું માંગે છે. મારો પુત્ર, મહાન પ્રહારથી, વૃત્રને માર્યો અને નદીઓને મુક્ત કરી.
મમચ્ચન ત્વા યુવતિઃ પરાસ મમચ્ચન ત્વા કુષવા જગાર । મમચ્ચિદાપઃ શિશવે મમૃડ્યુર્મમચ્ચિદિન્દ્રઃ સહસોદતિષ્ઠત્
હું પણ તને છોડી દીધો, યુવાન સ્ત્રીની જેમ, હું પણ તને કિનારે સુતો હતો ત્યારે છોડી દીધો; પાણીયોએ પણ બાળક માટે શુભેચ્છા રાખી છોડી દીધો, અને ઇન્દ્ર પણ પોતાની શક્તિથી ઊભો થયો.
મમચ્ચન તે મઘવન્વ્યંસો નિવિવિધ્વાઁ અપ હનૂ જઘાન । અધા નિવિદ્ધ ઉત્તરો બભૂવાઞ્છિરો દાસસ્ય સં પિણગ્વધેન
મહાદાનવી, તારા જડબાં પણ ફાટ્યા, તારો નીચો જડબો પણ તોડી નાખ્યો; પછી ઉપરનો ભાગ પણ પ્રહારથી દાસના માથું બનીને પીસાઈ ગયો.
ગૃષ્ટિઃ સસૂવ સ્થવિરં તવાગામનાધૃષ્યં વૃષભં તુમ્રમિન્દ્રમ્ । અરીળ્હં વત્સં ચરથાય માતા સ્વયં ગાતું તન્વ ઇચ્છમાનમ્
ગાયે તારા ઘરમાં એક મજબૂત, અપરાજેય અને શક્તિશાળી વાછરડો એટલે ઇન્દ્રને જન્મ આપ્યો; માતાએ પોતાનો વાછરડો સ્વતંત્રપણે ફરવા દેવાની ઈચ્છા કરી.
ઉત માતા મહિષમન્વવેનદમી ત્વા જહતિ પુત્ર દેવાઃ । અથાબ્રવીદ્વૃત્રમિન્દ્રો હનિષ્યન્સખે વિષ્ણો વિતરં વિ ક્રમસ્વ
પછી માતા પણ મહિષને અનુસરી, અને દેવતાઓએ તને, પુત્ર, છોડી દીધો; ત્યારે ઇન્દ્ર, વૃત્રને મારવા તૈયાર થઈ, કહ્યું: 'મિત્ર વિષ્ણુ, આગળ વધ અને માર્ગ વિસ્તૃત કર.'
કસ્તે માતરં વિધવામચક્રચ્છયું કસ્ત્વામજિઘાંસચ્ચરન્તમ્ । કસ્તે દેવો અધિ માર્ડીક આસીદ્યત્પ્રાક્ષિણાઃ પિતરં પાદગૃહ્ય
કોણે તારી માતાને વિધવા બનાવી? કોણે તને, ચાલતો હતો ત્યારે, મારવાની ઈચ્છા કરી? કયો દેવ, મારુત, તારા સાથે હતો જ્યારે તું પિતાને પગથી પકડીને નીચે ફેંક્યો?
અવર્ત્યા શુન આન્ત્રાણિ પેચે ન દેવેષુ વિવિદે મર્ડિતારમ્ । અપશ્યં જાયામમહીયમાનામધા મે શ્યેનો મધ્વા જભાર
હું શિયાળની જેમ આંતરડાં ફાડી નાખ્યાં, દેવોમાંથી કોઈ પણ મને શાંતિ આપનાર મળ્યો નહીં. મેં જોયું કે મારી પત્ની દૂર લઈ જવામાં આવી રહી છે, ત્યારે શ્યેન પક્ષીએ મારા માટે મધ લઈ ગયું.
એવા ત્વામિન્દ્ર વજ્રિન્નત્ર વિશ્વે દેવાસઃ સુહવાસ ઊમાઃ । મહામુભે રોદસી વૃદ્ધમૃષ્વં નિરેકમિદ્વૃણતે વૃત્રહત્યે
હે ઇન્દ્ર, વજ્રધારી, બધા દેવતાઓ અહીં તને સરળતાથી બોલાવે છે; આ વિશાળ આકાશ અને ધરતી, વૃત્રના વિનાશ માટે માત્ર તને પસંદ કરે છે.
અવાસૃજન્ત જિવ્રયો ન દેવા ભુવઃ સમ્રાળિન્દ્ર સત્યયોનિઃ । અહન્નહિં પરિશયાનમર્ણઃ પ્ર વર્તનીરરદો વિશ્વધેનાઃ
દેવતાઓએ જીવંત નદીઓને મુક્ત કરી, હે ઇન્દ્ર, સાચા રાજા; તું એ અડગ સાપને મારી નાખ્યો અને બધા પ્રવાહો માટે માર્ગ ખોલી દીધો.
અતૃપ્ણુવન્તં વિયતમબુધ્યમબુધ્યમાનં સુષુપાણમિન્દ્ર । સપ્ત પ્રતિ પ્રવત આશયાનમહિં વજ્રેણ વિ રિણા અપર્વન્
તને એ તૃપ્ત ન થતા, બેભાન, ઊંઘતા મળ્યો, હે ઇન્દ્ર; તું વજ્રથી સાત નદીઓમાં પડેલા સાપને ફાડી નાખ્યો.
અક્ષોદયચ્છવસા ક્ષામ બુધ્નં વાર્ણ વાતસ્તવિષીભિરિન્દ્રઃ । દૃળ્હાન્યૌભ્નાદુશમાન ઓજોઽવાભિનત્કકુભઃ પર્વતાનામ્
હે ઇન્દ્ર, તારી શક્તિથી તું સુકાઈ ગયેલી નદીના તળને હલાવી દીધો; તારી તાકાતથી મજબૂત અવરોધ તોડી નાખ્યા અને પર્વતોની કાંઠાઓને પણ તું તોડી નાખી.
અભિ પ્ર દદ્રુર્જનયો ન ગર્ભં રથા ઇવ પ્ર યયુઃ સાકમદ્રયઃ । અતર્પયો વિસૃત ઉબ્જ ઊર્મીન્ત્વં વૃતાઁ અરિણા ઇન્દ્ર સિન્ધૂન્
લોકો સંતાનની જેમ દોડી નીકળ્યા, નદીઓ રથોની જેમ સાથે વહેવા લાગી; તું, ઇન્દ્ર, તારી શક્તિથી નદીઓને મુક્ત કરી, તરંગોને વહાવ્યા.
ત્વં મહીમવનિં વિશ્વધેનાં તુર્વીતયે વય્યાય ક્ષરન્તીમ્ । અરમયો નમસૈજદર્ણઃ સુતરણાઁ અકૃણોરિન્દ્ર સિન્ધૂન્
તુએ મહાન, સર્વને પોષતી, સતત વહેતી ધરતીને તુર્વીતિ અને વૈય માટે વહાવવી કરી; તારી શક્તિથી, ઇન્દ્ર, તું ભક્તો માટે નદીઓને સરળપણે પાર કરવી બનાવી.
પ્રાગ્રુવો નભન્વો ન વક્વા ધ્વસ્રા અપિન્વદ્યુવતીરૃતજ્ઞાઃ । ધન્વાન્યજ્રાઁ અપૃણક્તૃષાણાઁ અધોગિન્દ્ર સ્તર્યો દંસુપત્નીઃ
તુએ જૂની, યુવાન અને નિયમમાં સ્થિર નદીઓને આકાશમાં વાદળની જેમ ખોલી દીધી; તુએ તરસેલા રણને ભર્યા અને દાસની પત્નીઓ પર વિજય મેળવ્યો.
પૂર્વીરુષસઃ શરદશ્ચ ગૂર્તા વૃત્રં જઘન્વાઁ અસૃજદ્વિ સિન્ધૂન્ । પરિષ્ઠિતા અતૃણદ્બદ્બધાનાઃ સીરા ઇન્દ્રઃ સ્રવિતવે પૃથિવ્યા
ઘણી ઉષાઓ અને શરદો છુપાઈ ગઈ હતી; તુએ વૃત્રને મારીને નદીઓને મુક્ત કરી; ઇન્દ્રે બંધનો તોડી ધરતી માટે નદીઓ વહાવવી કરી.
વમ્રીભિઃ પુત્રમગ્રુવો અદાનં નિવેશનાદ્ધરિવ આ જભર્થ । વ્યન્ધો અખ્યદહિમાદદાનો નિર્ભૂદુખચ્છિત્સમરન્ત પર્વ
વિનમ્ર લોકો સાથે તું એ પુત્રને, જે અર્પણ ન થયો હતો, તેના ઘરેથી લઈ આવ્યો, હે ઇન્દ્ર; અંધએ સાપને ગળી લીધો અને અઘરા પર્વતો પણ જીતાઈ ગયા.
પ્ર તે પૂર્વાણિ કરણાનિ વિપ્રાવિદ્વાઁ આહ વિદુષે કરાંસિ । યથાયથા વૃષ્ણ્યાનિ સ્વગૂર્તાપાંસિ રાજન્નર્યાવિવેષીઃ
હે જ્ઞાની રાજા, વિદ્વાનો તને તારા પૂર્વના કાર્યોની વાત કરે છે, અને સમજદારને તારા કરેલા કાર્યોની યાદ અપાવે છે. જેમ તું તારી શક્તિથી અને તારા પ્રસિદ્ધ પરાક્રમથી અનેક કાર્યો કર્યા છે, અને પાણીમાં પણ તું આર્યપણે પ્રવેશ્યો છે.
નૂ ષ્ટુત ઇન્દ્ર નૂ ગૃણાન ઇષં જરિત્રે નદ્યો ન પીપેઃ । અકારિ તે હરિવો બ્રહ્મ નવ્યં ધિયા સ્યામ રથ્યઃ સદાસાઃ
હવે, હે ઇન્દ્ર, અમે તારી સ્તુતિ કરીએ છીએ, તું અમારી પ્રાર્થના સાંભળીને, પૂજકને નદીઓ જેમ પોષણ આપે તેમ અમને પણ સમૃદ્ધિ આપ. હે હરિયાણાવાળા, તારા માટે નવી સ્તુતિ રચાઈ છે—અમે બુદ્ધિથી હંમેશા વિજયી રહીએ.
આ ન ઇન્દ્રો દૂરાદા ન આસાદભિષ્ટિકૃદવસે યાસદુગ્રઃ । ઓજિષ્ઠેભિર્નૃપતિર્વજ્રબાહુઃ સંગે સમત્સુ તુર્વણિઃ પૃતન્યૂન્
હે ઇન્દ્ર, તું દુરથી કે નજીકથી, અમને સહાય કરવા આવજે. તું વજ્રધારી, શક્તિશાળી, યુદ્ધમાં વિજયી અને સ્પર્ધામાં જીતનાર છે.
આ ન ઇન્દ્રો હરિભિર્યાત્વચ્છાર્વાચીનોઽવસે રાધસે ચ । તિષ્ઠાતિ વજ્રી મઘવા વિરપ્શીમં યજ્ઞમનુ નો વાજસાતૌ
હે ઇન્દ્ર, તું તારા હરિ ઘોડાઓ સાથે અમારી પાસે આવજે, અમને સહાય અને ધન આપવા તરફ વળજે. તું વજ્રધારી, દયાળુ, અમારા યજ્ઞમાં હાજર રહી, અમારે માટે શક્તિ લાવજે.
ઇમં યજ્ઞં ત્વમસ્માકમિન્દ્ર પુરો દધત્સનિષ્યસિ ક્રતું નઃ । શ્વઘ્નીવ વજ્રિન્સનયે ધનાનાં ત્વયા વયમર્ય આજિં જયેમ
હે ઇન્દ્ર, તું અમારા આ યજ્ઞને આગળ રાખી સ્થાપિત કરજે, અમને બુદ્ધિ આપજે. દુશ્મનોને હરાવનાર વજ્રધારી, ધન મેળવવા માટે, તારા સહારે અમે યુદ્ધમાં વિજય મેળવીએ.
ઉશન્નુ ષુ ણઃ સુમના ઉપાકે સોમસ્ય નુ સુષુતસ્ય સ્વધાવઃ । પા ઇન્દ્ર પ્રતિભૃતસ્ય મધ્વઃ સમન્ધસા મમદઃ પૃષ્ઠ્યેન
હે ઇન્દ્ર, સારા મનથી અમારી પાસે આવજે, સારી રીતે પિછાયેલ સોમરસમાં આનંદ પામજે. તું સ્વયંસ્થીર છે, તારા માટે લાવેલા મીઠા મધ પી અને આનંદ માણજે.
વિ યો રરપ્શ ઋષિભિર્નવેભિર્વૃક્ષો ન પક્વઃ સૃણ્યો ન જેતા । મર્યો ન યોષામભિ મન્યમાનોઽચ્છા વિવક્મિ પુરુહૂતમિન્દ્રમ્
જેને નવા ઋષિઓએ વૃક્ષના પાકા ફળ જેવો મુક્ત કર્યો છે, કે દોડમાં જીતનાર જેવો છે, કે યુવક યુવતી પર આનંદ કરે તેમ, એ રીતે હું ઇન્દ્રને ઇચ્છા સાથે બોલાવું છું, જે બહુવાર પૂજાય છે.
ગિરિર્ન યઃ સ્વતવાઁ ઋષ્વ ઇન્દ્રઃ સનાદેવ સહસે જાત ઉગ્રઃ । આદર્તા વજ્રં સ્થવિરં ન ભીમ ઉદ્નેવ કોશં વસુના ન્યૃષ્ટમ્
હે ઇન્દ્ર, તું પર્વત જેવો પોતાનાં બળમાં મહાન છે, જન્મથી જ શક્તિશાળી છે. તું પ્રાચીન, ભયાનક વજ્રને પકડી લે છે, જેમ પાણીમાંથી ધનથી ભરેલો ઘડો બહાર કાઢે છે.
ન યસ્ય વર્તા જનુષા ન્વસ્તિ ન રાધસ આમરીતા મઘસ્ય । ઉદ્વાવૃષાણસ્તવિષીવ ઉગ્રાસ્મભ્યં દદ્ધિ પુરુહૂત રાયઃ
કોઈ પણ જન્મથી તારા માર્ગ સુધી પહોંચી શકતો નથી, ન તો તારી દયાની કે દાનની મર્યાદા છે. હે મહાશક્તિશાળી, તું તારી શક્તિ વધારી અમને બહુ ધન આપજે.
ઈક્ષે રાયઃ ક્ષયસ્ય ચર્ષણીનામુત વ્રજમપવર્તાસિ ગોનામ્ । શિક્ષાનરઃ સમિથેષુ પ્રહાવાન્વસ્વો રાશિમભિનેતાસિ ભૂરિમ્
તું લોકોના ધન અને ઘરનું રક્ષણ કરે છે, ગાયોનું વાડ પણ ખોલે છે. હે પુરુષાર્થવાન, તું સભામાં વિજયી છે, અમારે માટે ધનની મોટી રાશિ લાવે છે.