અનાયતો અનિબદ્ધઃ કથાયં ન્યઙ્ઙુત્તાનોઽવ પદ્યતે ન । કયા યાતિ સ્વધયા કો દદર્શ દિવઃ સ્કમ્ભઃ સમૃતઃ પાતિ નાકમ્
આ અજોડ અને બંધનરહિત છે, તે કેવી રીતે સૂઈ જાય છે અને કેવી રીતે ઊભો થાય છે? તે પોતાની શક્તિથી ક્યાં જાય છે, કોણે તેને જોયો છે? આકાશનો આધારસ્તંભ સ્થિર રહીને સમગ્ર આકાશને ધારણ કરે છે.
પ્રત્યગ્નિરુષસો જાતવેદા અખ્યદ્દેવો રોચમાના મહોભિઃ । આ નાસત્યોરુગાયા રથેનેમં યજ્ઞમુપ નો યાતમચ્છ
હે અગ્નિ, હે જાતવેદ, તું પ્રભાતને સામેથી જોઈને મહાન તેજથી પ્રકાશિત થતો દેવ છે; હે નાસત્ય, તમારા વિશાળ રથથી આ યજ્ઞમાં આવો, અમારી પાસે પધારો.
ઊર્ધ્વં કેતું સવિતા દેવો અશ્રેજ્જ્યોતિર્વિશ્વસ્મૈ ભુવનાય કૃણ્વન્ । આપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષં વિ સૂર્યો રશ્મિભિશ્ચેકિતાનઃ
દેવ સવિતાએ પોતાનો ધ્વજ ઊંચો કર્યો છે, સર્વ જગત માટે પ્રકાશ ફેલાવ્યો છે; આકાશ, પૃથ્વી અને અંતરિક્ષ વિસ્તૃત થયા છે, સૂર્ય પોતાની કિરણોથી બધે પ્રકાશ ફેલાવે છે.
આવહન્ત્યરુણીર્જ્યોતિષાગાન્મહી ચિત્રા રશ્મિભિશ્ચેકિતાના । પ્રબોધયન્તી સુવિતાય દેવ્યુષા ઈયતે સુયુજા રથેન
લાલિમાયુક્ત પ્રભાતો પ્રકાશ સાથે આવે છે, વિશાળ અને તેજસ્વી છે, પોતાની કિરણો ફેલાવે છે; સર્વને શુભ માટે જાગૃત કરે છે, દેવપ્રભાત સુસજ્જ રથથી આગળ વધે છે.
આ વાં વહિષ્ઠા ઇહ તે વહન્તુ રથા અશ્વાસ ઉષસો વ્યુષ્ટૌ । ઇમે હિ વાં મધુપેયાય સોમા અસ્મિન્યજ્ઞે વૃષણા માદયેથામ્
તમારા સર્વોત્તમ ઘોડાઓ અને રથ પ્રભાતના સમયે અહીં લાવો; અહીં તમારા માટે મધુર સોમ છે, હે શક્તિશાળી, આ યજ્ઞમાં આનંદ માણો.
અનાયતો અનિબદ્ધઃ કથાયં ન્યઙ્ઙુત્તાનોઽવ પદ્યતે ન । કયા યાતિ સ્વધયા કો દદર્શ દિવ સ્કમ્ભઃ સમૃતઃ પાતિ નાકમ્
આ અજોડ અને બંધનરહિત છે, તે કેવી રીતે સૂઈ જાય છે અને કેવી રીતે ઊભો થાય છે? તે પોતાની શક્તિથી ક્યાં જાય છે, કોણે તેને જોયો છે? આકાશનો આધારસ્તંભ સ્થિર રહીને સમગ્ર આકાશને ધારણ કરે છે.
અગ્નિર્હોતા નો અધ્વરે વાજી સન્પરિ ણીયતે । દેવો દેવેષુ યજ્ઞિયઃ
હે અગ્નિ, તું અમારા યજ્ઞમાં મુખ્ય યજમાન છે, તું શક્તિ આપનાર છે અને દેવોમાં પૂજનીય છે.
પરિ ત્રિવિષ્ટ્યધ્વરં યાત્યગ્ની રથીરિવ । આ દેવેષુ પ્રયો દધત્
અગ્નિ ત્રણ સ્થાન ધરાવતાં યજ્ઞને રથચાલકની જેમ ફરતો જાય છે અને દેવોને અર્પણ પહોંચાડે છે.
પરિ વાજપતિઃ કવિરગ્નિર્હવ્યાન્યક્રમીત્ । દધદ્રત્નાનિ દાશુષે
વૈભવના માલિક, બુદ્ધિશાળી અગ્નિએ સર્વ હવન સ્વીકારી લીધાં છે; તેણે ભક્તને અનેક ખજાના આપ્યા છે.
અયં યઃ સૃઞ્જયે પુરો દૈવવાતે સમિધ્યતે । દ્યુમાઁ અમિત્રદમ્ભનઃ
આ અગ્નિ, જે શ્રઞ્જય માટે દેવવાયુની સામે પ્રગટે છે, દુશ્મનોને દમન કરીને તેજપૂર્વક પ્રકાશે છે.
અસ્ય ઘા વીર ઈવતોઽગ્નેરીશીત મર્ત્યઃ । તિગ્મજમ્ભસ્ય મીળ્હુષઃ
જે મનુષ્ય બળની ઈચ્છા રાખે છે, એ અગ્નિના વશમાં રહે છે; એ અગ્નિ તીખા દાંતવાળો અને દયાળુ છે.
તમર્વન્તં ન સાનસિમરુષં ન દિવઃ શિશુમ્ । મર્મૃજ્યન્તે દિવેદિવે
એ દોડક અગ્નિ, જે રેસના ઘોડા જેવો અને આકાશના લાલ બાળક જેવો છે, રોજ રોજ પૂજાય છે.
બોધદ્યન્મા હરિભ્યાં કુમારઃ સાહદેવ્યઃ । અચ્છા ન હૂત ઉદરમ્
જ્યારે સાહદેવનો પુત્ર, બે ઘોડાઓ સાથે, જાગે છે, ત્યારે તે અમને હવન માટે બોલાવે છે.
ઉત ત્યા યજતા હરી કુમારાત્સાહદેવ્યાત્ । પ્રયતા સદ્ય આ દદે
અને એ બે પૂજનીય ઘોડાઓ, સાહદેવના પુત્ર પાસેથી, તરત જ જોડાઈને આગળ આવે છે.
એષ વાં દેવાવશ્વિના કુમારઃ સાહદેવ્યઃ । દીર્ઘાયુરસ્તુ સોમકઃ
હે દેવતાસ્વરૂપ અશ્વિનીકુમારો, આ સાહદેવનો પુત્ર સોમક છે; તે લાંબું આયુષ્ય પામે.
તં યુવં દેવાવશ્વિના કુમારં સાહદેવ્યમ્ । દીર્ઘાયુષં કૃણોતન
હે દેવતાસ્વરૂપ અશ્વિનીકુમારો, તમે સાહદેવના પુત્રને દીર્ઘાયુ કરો.
આ સત્યો યાતુ મઘવાઁ ઋજીષી દ્રવન્ત્વસ્ય હરય ઉપ નઃ । તસ્મા ઇદન્ધઃ સુષુમા સુદક્ષમિહાભિપિત્વં કરતે ગૃણાનઃ
સત્યવંત મઘવાન ઉત્સુકતાથી આવે, તેના ઘોડાઓ ઝડપથી અમારી પાસે દોડે; હે ઇન્દ્ર, અમે આનંદથી અને કૌશલ્યથી તને આ પાન અર્પણ કરીએ છીએ, અને તારી કૃપા માગીએ છીએ.
અવ સ્ય શૂરાધ્વનો નાન્તેઽસ્મિન્નો અદ્ય સવને મન્દધ્યૈ । શંસાત્યુક્થમુશનેવ વેધાશ્ચિકિતુષે અસુર્યાય મન્મ
માર્ગના અંતે, આજે, આ યજ્ઞમાં, વીર પુરુષો ઉતરી આવે અને આનંદ માણે; બુદ્ધિશાળી, ઉશના જેવો, દેવત્વ માટે અને જ્ઞાનવાન અસુર માટે સ્તુતિ કરે છે.
કવિર્ન નિણ્યં વિદથાનિ સાધન્વૃષા યત્સેકં વિપિપાનો અર્ચાત્ । દિવ ઇત્થા જીજનત્સપ્ત કારૂનહ્ના ચિચ્ચક્રુર્વયુના ગૃણન્તઃ
જેમ કવિ ગુપ્ત વાતો જાણે છે અને વિધિઓ પૂરા કરે છે, તેમ બલવાન તૃષ્ણાથી સ્તુતિ કરે છે; એ રીતે તેણે સાત ગાયક સર્જ્યા, અને રાત્રે પણ તેઓ કૌશલ્યથી સ્તુતિ કરતાં રહ્યા.
સ્વર્યદ્વેદિ સુદૃશીકમર્કૈર્મહિ જ્યોતી રુરુચુર્યદ્ધ વસ્તોઃ । અન્ધા તમાંસિ દુધિતા વિચક્ષે નૃભ્યશ્ચકાર નૃતમો અભિષ્ટૌ
સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, સ્તુતિથી સુંદર દેખાતો, જન્મે ત્યારે મહાન પ્રકાશથી ઝગમગતો હતો; તેણે અંધકાર દૂર કર્યું અને સ્પષ્ટ જોયું, અને પુરુષોને મહાન પરાક્રમી બનાવ્યા.
વવક્ષ ઇન્દ્રો અમિતમૃજીષ્યુભે આ પપ્રૌ રોદસી મહિત્વા । અતશ્ચિદસ્ય મહિમા વિ રેચ્યભિ યો વિશ્વા ભુવના બભૂવ
ઇન્દ્ર બલવાન અને ઉત્સુક છે, તેણે પોતાનું મહત્ત્વ વધાર્યું છે, અને આકાશ-પૃથ્વી બંનેને વ્યાપી લીધાં છે; એના મહિમા અહીંથી ફેલાય છે, કારણ કે એ સર્વ જગત બની ગયો છે.
વિશ્વાનિ શક્રો નર્યાણિ વિદ્વાનપો રિરેચ સખિભિર્નિકામૈઃ । અશ્માનં ચિદ્યે બિભિદુર્વચોભિર્વ્રજં ગોમન્તમુશિજો વિ વવ્રુઃ
શક્ર, જે સર્વ વીરતા જાણે છે, તેણે પોતાના મિત્રો સાથે ઇચ્છાથી જળ વહેંચી છે; પથ્થરો પણ તેમણે વાણીથી તોડી નાખ્યા, ઉશિજોએ દૂધથી ભરેલા ગાયો મુક્ત કરી.
અપો વૃત્રં વવ્રિવાંસં પરાહન્પ્રાવત્તે વજ્રં પૃથિવી સચેતાઃ । પ્રાર્ણાંસિ સમુદ્રિયાણ્યૈનોઃ પતિર્ભવઞ્છવસા શૂર ધૃષ્ણો
જ્યારે તેણે જળ રોકનાર વૃત્રને હરાવ્યો, ત્યારે વીજળી ચલાવી, પૃથ્વી જાગૃત થઈ; તેણે નદીઓ અને સમુદ્રો વહાવ્યા, હે બલવાન વીર, તું પોતાની શક્તિથી સ્વામી થયો.
અપો યદદ્રિં પુરુહૂત દર્દરાવિર્ભુવત્સરમા પૂર્વ્યં તે । સ નો નેતા વાજમા દર્ષિ ભૂરિં ગોત્રા રુજન્નઙ્ગિરોભિર્ગૃણાનઃ
હે અનેકવાર સ્મરણ કરાયેલા, જ્યારે તું પર્વત તોડી નાખે છે, ત્યારે પ્રાચીન સારમા તારા માટે પ્રગટ થાય છે; તું અમારો માર્ગદર્શક બન, તું બહુ ધન જોઈ શકે છે, અંગિરસો સાથે બાંધણ તોડે છે, જ્યારે અમે સ્તુતિ કરીએ છીએ.
અચ્છા કવિં નૃમણો ગા અભિષ્ટૌ સ્વર્ષાતા મઘવન્નાધમાનમ્ । ઊતિભિસ્તમિષણો દ્યુમ્નહૂતૌ નિ માયાવાનબ્રહ્મા દસ્યુરર્ત
હે મઘવાન, પુરુષો સાથે, મહાન પરાક્રમમાં, તેજસ્વી અને ઉન્નત કવિ પાસે જા; તારી સહાયથી તેને બળ આપ, અને માયાવાળું અધર્મી દાસ્યુ અમને નુકસાન ન પહોંચાડે.
આ દસ્યુઘ્ના મનસા યાહ્યસ્તં ભુવત્તે કુત્સઃ સખ્યે નિકામઃ । સ્વે યોનૌ નિ ષદતં સરૂપા વિ વાં ચિકિત્સદૃતચિદ્ધ નારી
દાસ્યુઓના વિનાશક, તું મનથી ત્યાં આવ, કૂત્સા તારો મિત્ર બની રહે; તું પોતાના સ્થાનમાં, સાચા સ્વરૂપે બેસ, અને બુદ્ધિશાળી સ્ત્રી તારો સ્વભાવ ઓળખે.
યાસિ કુત્સેન સરથમવસ્યુસ્તોદો વાતસ્ય હર્યોરીશાનઃ । ઋજ્રા વાજં ન ગધ્યં યુયૂષન્કવિર્યદહન્પાર્યાય ભૂષાત્
કુત્સા સાથે રથમાં બેસીને, પવનના બે વાઘાં ઘોડાઓના સ્વામી તરીકે, હે સહાયક, તું જાય છે. તું વિજય મેળવવા માટે, વિચારો જેટલો ઝડપી, તેજસ્વી અને વિદ્વાન બનીને, વિશાળ જગ્યા શોભાયમાન કરી છે.
કુત્સાય શુષ્ણમશુષં નિ બર્હીઃ પ્રપિત્વે અહ્નઃ કુયવં સહસ્રા । સદ્યો દસ્યૂન્પ્ર મૃણ કુત્સ્યેન પ્ર સૂરશ્ચક્રં વૃહતાદભીકે
કુત્સા માટે, તું શુષ્ણ નામના દુશ્મનને, તેના પીઠ પરથી, હજારો કુયવ સાથે, નીચે ફેંકી દીધો. તું તરત જ કુત્સા સાથે દસ્યુઓને નાશ કરી નાખ્યા અને સૂર્યે દૂરથી વિશાળ ચક્ર દેખાડ્યું.
ત્વં પિપ્રું મૃગયં શૂશુવાંસમૃજિશ્વને વૈદથિનાય રન્ધીઃ । પઞ્ચાશત્કૃષ્ણા નિ વપઃ સહસ્રાત્કં ન પુરો જરિમા વિ દર્દઃ
તુએ ઋજિશ્વન અને વૈદથિન માટે ગર્જનારા પિપ્રુ નામના દાનવને હરાવ્યો. હજારોમાંથી પચાસ કાળી કિલ્લાઓને તું ધરાશાયી કર્યા, જેમ વૃદ્ધાવસ્થા શહેરોને તોડી નાખે છે.
સૂર ઉપાકે તન્વં દધાનો વિ યત્તે ચેત્યમૃતસ્ય વર્પઃ । મૃગો ન હસ્તી તવિષીમુષાણઃ સિંહો ન ભીમ આયુધાનિ બિભ્રત્
સૂર્યની જેમ સવારે પ્રકાશિત થઈ, તું અમરત્વનું દેખાતું રૂપ ધારણ કરે છે. તું જંગલી પ્રાણી, દાઝતો હાથી, શક્તિ પકડતો, અને ભયાનક સિંહ જેવો શસ્ત્રધારી છે.