યતા સુજૂર્ણી રાતિની ઘૃતાચી પ્રદક્ષિણિદ્દેવતાતિમુરાણઃ । ઉદુ સ્વરુર્નવજા નાક્રઃ પશ્વો અનક્તિ સુધિતઃ સુમેકઃ
જેમ દયાળુ અને ઘીથી અભિષેક કરેલો યજ્ઞદેવ, દેવો માટે દક્ષિણ તરફ ચાલે છે, તેમ નવજાત, શક્તિશાળી વૃષભ ઊભો થાય છે અને સુખી, તેજસ્વી એ પશુઓને તૈયાર કરે છે.
સ્તીર્ણે બર્હિષિ સમિધાને અગ્ના ઊર્ધ્વો અધ્વર્યુર્જુજુષાણો અસ્થાત્ । પર્યગ્નિઃ પશુપા ન હોતા ત્રિવિષ્ટ્યેતિ પ્રદિવ ઉરાણઃ
પાથરેલા કુશ પર, જ્યારે અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે, ત્યારે સીધો પુજારી આનંદથી ઊભો રહે છે; અગ્નિ, ગોપાળક જેવો, યજ્ઞકર્મમાં ફરતો, ત્રિવિષ્ટપ સ્થાન પર જઈ દેવો સુધી પહોંચે છે.
પરિ ત્મના મિતદ્રુરેતિ હોતાગ્નિર્મન્દ્રો મધુવચા ઋતાવા । દ્રવન્ત્યસ્ય વાજિનો ન શોકા ભયન્તે વિશ્વા ભુવના યદભ્રાટ્
પોતાના સ્વરૂપે, મૈત્રીભાવથી, પુજારી અગ્નિ મૃદુ અને મધુર વાણીથી યજ્ઞમાં ફરતો રહે છે; એની જ્વાળાઓ દોડતા ઘોડાઓ જેવી છે, જ્યારે એ પ્રગટે છે ત્યારે બધા જીવો ડરે છે.
ભદ્રા તે અગ્ને સ્વનીક સંદૃગ્ઘોરસ્ય સતો વિષુણસ્ય ચારુઃ । ન યત્તે શોચિસ્તમસા વરન્ત ન ધ્વસ્માનસ્તન્વી રેપ આ ધુઃ
હે અગ્નિ, તારો મુખ સુંદર અને દૃઢ દ્રષ્ટિ ધરાવનાર છે, ભયાનક અને વિવિધમાં પણ તું મનોહર છે; તારી જ્વાળા ક્યારેય અંધકારથી અટકાતી નથી, ને તારો શરીર કદી રાખ કે ધૂમાડાથી મલિન થતો નથી.
ન યસ્ય સાતુર્જનિતોરવારિ ન માતરાપિતરા નૂ ચિદિષ્ટૌ । અધા મિત્રો ન સુધિતઃ પાવકોઽગ્નિર્દીદાય માનુષીષુ વિક્ષુ
જેની ઉત્પત્તિને કોઈ રોકી શકતું નથી—ન પિતા, ન માતા, ન જન્મદાતા, એ પણ હવે નહીં; પછી, મૈત્રીદેવ જેવા શુદ્ધ અને યજ્ઞપ્રિય અગ્નિ માનવોમાં તેજ આપે છે.
દ્વિર્યં પઞ્ચ જીજનન્સંવસાનાઃ સ્વસારો અગ્નિં માનુષીષુ વિક્ષુ । ઉષર્બુધમથર્યો ન દન્તં શુક્રં સ્વાસં પરશું ન તિગ્મમ્
પાંચ-પાંચ બહેનો, સાથે રહીને, માનવોમાં અગ્નિને ઉત્પન્ન કરે છે; તીક્ષ્ણ દાંત જેવી, તેજસ્વી કુહાડી જેવી, એ ચપળ અને તીક્ષ્ણ અગ્નિ પ્રગટે છે.
તવ ત્યે અગ્ને હરિતો ઘૃતસ્ના રોહિતાસ ઋજ્વઞ્ચઃ સ્વઞ્ચઃ । અરુષાસો વૃષણ ઋજુમુષ્કા આ દેવતાતિમહ્વન્ત દસ્માઃ
હે અગ્નિ, તારા એ પીળા, ઘીથી અભિષેક કરેલા, લાલ અને સીધા વાળવાળા છે; એ લાલ, શક્તિશાળી અને સીધી જટાવાળા, અદ્ભુત તને દેવો સુધી બોલાવે છે.
યે હ ત્યે તે સહમાના અયાસસ્ત્વેષાસો અગ્ને અર્ચયશ્ચરન્તિ । શ્યેનાસો ન દુવસનાસો અર્થં તુવિષ્વણસો મારુતં ન શર્ધઃ
જે તારા સાથીઓ છે, શક્તિશાળી અને અશ્રમ, હે અગ્નિ, તેજથી યુક્ત થઈ ચાલે છે; એ ગર્જનારા, વિભૂષિત, પોતાના લક્ષ્ય શોધતા, શ્યેન જેવા, અને મારુતોની સેના જેવી છે.
અકારિ બ્રહ્મ સમિધાન તુભ્યં શંસાત્યુક્થં યજતે વ્યૂ ધાઃ । હોતારમગ્નિં મનુષો નિ ષેદુર્નમસ્યન્ત ઉશિજઃ શંસમાયોઃ
તારા માટે સ્તુતિ રચાઈ છે, અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરીને સ્તુતિ અને ગાન અર્પણ થાય છે, યજ્ઞવિધિ ગોઠવાઈ છે; માનવો અગ્નિને પુજારી તરીકે બેસાડે છે, ભક્તિપૂર્વક, ગાન ગાતા.
અયમિહ પ્રથમો ધાયિ ધાતૃભિર્હોતા યજિષ્ઠો અધ્વરેષ્વીડ્યઃ । યમપ્નવાનો ભૃગવો વિરુરુચુર્વનેષુ ચિત્રં વિભ્વં વિશેવિશે
અહીં સર્જનહારો દ્વારા પ્રથમ પુજારી સ્થાપિત થયો છે, યજ્ઞ માટે શ્રેષ્ઠ, વિધિમાં સ્તુતિપાત્ર; ભૃગુઓએ, કુશળતાથી, વનોમાં તેજસ્વી અને સર્વત્ર વિખ્યાત એ અગ્નિને પ્રગટાવ્યો છે.
અગ્ને કદા ત આનુષગ્ભુવદ્દેવસ્ય ચેતનમ્ । અધા હિ ત્વા જગૃભ્રિરે મર્તાસો વિક્ષ્વીડ્યમ્
હે અગ્નિ, ક્યારે તારો દેવો સાથેનો સંબંધ સ્પષ્ટ થશે? કેમ કે ત્યારે જ માનવો તને જાતિમાં સ્તુતિપાત્ર માને છે.
ઋતાવાનં વિચેતસં પશ્યન્તો દ્યામિવ સ્તૃભિઃ । વિશ્વેષામધ્વરાણાં હસ્કર્તારં દમેદમે
ધર્મનિષ્ઠ અને બુદ્ધિશાળી એ અગ્નિને, આકાશની જેમ આવરણથી, બધા યજ્ઞોના વ્યવસ્થાપક અને દરેક ઘરમાં આનંદ લાવનાર તરીકે જુએ છે.
આશું દૂતં વિવસ્વતો વિશ્વા યશ્ચર્ષણીરભિ । આ જભ્રુઃ કેતુમાયવો ભૃગવાણં વિશેવિશે
વિવસ્વાનના ઝડપી દૂતને, જેને બધા જાતિઓએ સ્વીકાર્યો છે; ભૃગુઓએ એ તેજસ્વી અને વિખ્યાત અગ્નિને સર્વત્ર અપનાવ્યો છે.
તમીં હોતારમાનુષક્ચિકિત્વાંસં નિ ષેદિરે । રણ્વં પાવકશોચિષં યજિષ્ઠં સપ્ત ધામભિઃ
એ માનવીય પુજારી તરીકે, બુદ્ધિશાળી, તેજસ્વી, શુદ્ધ જ્વાળાવાળા, યજ્ઞ માટે શ્રેષ્ઠ એવા અગ્નિને સાત સ્થાન પર બેસાડવામાં આવ્યો છે.
તં શશ્વતીષુ માતૃષુ વન આ વીતમશ્રિતમ્ । ચિત્રં સન્તં ગુહા હિતં સુવેદં કૂચિદર્થિનમ્
એ અગ્નિ, અનાદિ માતાઓમાં, જંગલમાં, સદા બોલાવેલો અને આશ્રય લેવેલો છે; તે અદ્ભુત છે, ગુપ્ત રીતે વસે છે, બધું જાણે છે, અને ક્યારેક કોઈ તેને શોધે છે.
સસસ્ય યદ્વિયુતા સસ્મિન્નૂધન્નૃતસ્ય ધામન્રણયન્ત દેવાઃ । મહાઁ અગ્નિર્નમસા રાતહવ્યો વેરધ્વરાય સદમિદૃતાવા
જ્યારે તે વનસ્પતિથી અલગ થાય છે, ત્યારે દેવતાઓ એમાં સત્યનું દુધાળું સ્થાન આપે છે; મહાન અગ્નિને, વિનમ્રતાથી, દેવતાઓ પ્રજ્વલિત કરે છે, જે હંમેશાં યજ્ઞમાં સત્ય અને હવન સ્વીકારનાર છે.
વેરધ્વરસ્ય દૂત્યાનિ વિદ્વાનુભે અન્તા રોદસી સંચિકિત્વાન્ । દૂત ઈયસે પ્રદિવ ઉરાણો વિદુષ્ટરો દિવ આરોધનાનિ
યજમાનના કાર્યને જાણનારો, તું બુદ્ધિશાળી, આકાશ અને પૃથ્વીના બંને અંતને સમજે છે; દૂત બનીને, તું ઊંચા આકાશમાંથી વ્યાપક રીતે જાય છે અને સ્વર્ગના દ્વારો સારી રીતે જાણે છે.
કૃષ્ણં ત એમ રુશતઃ પુરો ભાશ્ચરિષ્ણ્વર્ચિર્વપુષામિદેકમ્ । યદપ્રવીતા દધતે હ ગર્ભં સદ્યશ્ચિજ્જાતો ભવસીદુ દૂતઃ
તારા રૂપ કાળા છે, આગળનો ભાગ તેજસ્વી છે, તારી જ્યોત સર્વરૂપોમાં અનોખી રીતે ફરે છે; જ્યારે બંધાયેલા લોકો ગર્ભને સ્થિર કરે છે, ત્યારે તું જન્મતાની સાથે જ દૂત બની જાય છે.
સદ્યો જાતસ્ય દદૃશાનમોજો યદસ્ય વાતો અનુવાતિ શોચિઃ । વૃણક્તિ તિગ્મામતસેષુ જિહ્વાં સ્થિરા ચિદન્ના દયતે વિ જમ્ભૈઃ
નવા જન્મેલા અગ્નિની તાકાત ત્યારે દેખાય છે, જ્યારે તેની જ્યોત પવન સાથે ચાલે છે; તે લાકડાંમાંથી તીક્ષ્ણ જીભ પસંદ કરે છે, અને મજબૂત ખોરાક પણ પોતાના દાંતથી ભક્ષે છે.
તૃષુ યદન્ના તૃષુણા વવક્ષ તૃષું દૂતં કૃણુતે યહ્વો અગ્નિઃ । વાતસ્ય મેળિં સચતે નિજૂર્વન્નાશું ન વાજયતે હિન્વે અર્વા
જ્યારે તે ત્રિપ્રકારના ખોરાકથી ત્રિગુણ બળ પામે છે, ત્યારે શક્તિશાળી અગ્નિ પોતે ત્રિપ્રકારનો દૂત બને છે; તે પવનના મિત્ર સાથે જોડાય છે, સતત સક્રિય રહીને, ઝડપી ચાલનારને આગળ ધપાવે છે.
દૂતં વો વિશ્વવેદસં હવ્યવાહમમર્ત્યમ્ । યજિષ્ઠમૃઞ્જસે ગિરા
અમે સર્વજ્ઞ, હવન લાવનાર, અમર, અને શ્રેષ્ઠ યજ્ઞયોગ્ય દૂતનું ગીત દ્વારા સ્તુતિ કરીએ છીએ.
સ હિ વેદા વસુધિતિં મહાઁ આરોધનં દિવઃ । સ દેવાઁ એહ વક્ષતિ
કારણ કે તે ધન આપનારને અને આકાશના વિશાળ વિસ્તારને જાણે છે; તે દેવતાઓને અહીં લાવે છે.
સ વેદ દેવ આનમં દેવાઁ ઋતાયતે દમે । દાતિ પ્રિયાણિ ચિદ્વસુ
તે દેવતાઓના આવવાનો માર્ગ જાણે છે, દેવતાઓને સત્યના ઘર માં વસાવે છે; તે પ્રિય ધન પણ આપે છે.
સ હોતા સેદુ દૂત્યં ચિકિત્વાઁ અન્તરીયતે । વિદ્વાઁ આરોધનં દિવઃ
તે, હોતા બનીને, ખરેખર દૂતનું કાર્ય કરે છે, બુદ્ધિશાળી છે, વચ્ચે સંચરે છે; જાણનારો, તે સ્વર્ગના દ્વાર સુધી પહોંચે છે.
તે સ્યામ યે અગ્નયે દદાશુર્હવ્યદાતિભિઃ । ય ઈં પુષ્યન્ત ઇન્ધતે
અમે એ લોકોમાં હોઈએ, જેમણે અગ્નિને હવનથી પ્રસન્ન કર્યો છે; જે તેને પોષે છે અને પ્રજ્વલિત કરે છે.
તે રાયા તે સુવીર્યૈઃ સસવાંસો વિ શૃણ્વિરે । યે અગ્ના દધિરે દુવઃ
જે લોકો ધન અને શૌર્યથી સમૃદ્ધ છે, તેઓ પ્રસિદ્ધ થાય છે; જેમણે પોતાના ઘરમાં અગ્નિને પ્રકાશ રૂપે સ્થાપ્યો છે.
અસ્મે રાયો દિવેદિવે સં ચરન્તુ પુરુસ્પૃહઃ । અસ્મે વાજાસ ઈરતામ્
અમને રોજે રોજ ઇચ્છિત ધન મળે અને અમારું બળ અમારી તરફ આવે.
સ વિપ્રશ્ચર્ષણીનાં શવસા માનુષાણામ્ । અતિ ક્ષિપ્રેવ વિધ્યતિ
તે, લોકોમાં પ્રેરક, પોતાની શક્તિથી, મનુષ્યોને ઝડપથી આગળ વધે છે, જેમ કે તીક્ષ્ણ બાણ.
અગ્ને મૃળ મહાઁ અસિ ય ઈમા દેવયું જનમ્ । ઇયેથ બર્હિરાસદમ્
અગ્નિ, તું મહાન છે, કૃપા કર; તું જે દેવોને ચાહનારા લોકો પર પ્રસન્ન છે, એ યજ્ઞસ્થળે આવીને બેસ.
સ માનુષીષુ દૂળભો વિક્ષુ પ્રાવીરમર્ત્યઃ । દૂતો વિશ્વેષાં ભુવત્
તે મનુષ્યોમાં છેતરાવા મુશ્કેલ છે, કુળોમાં શક્તિશાળી છે, અમર છે; તે બધાનો દૂત બને છે.