સ ચેતયન્મનુષો યજ્ઞબન્ધુઃ પ્ર તં મહ્યા રશનયા નયન્તિ । સ ક્ષેત્યસ્ય દુર્યાસુ સાધન્દેવો મર્તસ્ય સધનિત્વમાપ
એ જાગૃત થઈ, યજ્ઞમાં માનવનો સહાયક છે, તેને મારી વાટે આગળ લઈ જાય છે; એ મુશ્કેલીઓમાં પણ કાર્યસાધક છે, દેવ મનુષ્યોમાં મિત્રતા પામે છે.
સ તૂ નો અગ્નિર્નયતુ પ્રજાનન્નચ્છા રત્નં દેવભક્તં યદસ્ય । ધિયા યદ્વિશ્વે અમૃતા અકૃણ્વન્દ્યૌષ્પિતા જનિતા સત્યમુક્ષન્
આ અગ્નિ, જાણકાર, અમને દેવપ્રસાદ રૂપે ધન સુધી લઈ જાય; જેમ અમરોએ વિચારથી સર્જન કર્યું, તેમ આકાશ-પૃથ્વીએ સાચું સર્જન કર્યું અને વરસાવ્યું.
સ જાયત પ્રથમઃ પસ્ત્યાસુ મહો બુધ્ને રજસો અસ્ય યોનૌ । અપાદશીર્ષા ગુહમાનો અન્તાયોયુવાનો વૃષભસ્ય નીળે
એ પ્રથમ ઘરોમાં, વિશાળ આકાશના તળિયે, પોતાના ગર્ભમાં જન્મ્યો; પગ વગર, માથા વગર, છુપાયેલો, અંતે, યુવાન વાછરડાં વરદૃશ્યની ગુફામાં છે.
પ્ર શર્ધ આર્ત પ્રથમં વિપન્યઁ ઋતસ્ય યોના વૃષભસ્ય નીળે । સ્પાર્હો યુવા વપુષ્યો વિભાવા સપ્ત પ્રિયાસોઽજનયન્ત વૃષ્ણે
સેના ઊભી રહી, પ્રથમ જાણનારી, સત્યના ગર્ભમાં, વરદૃશ્યની ગુફામાં; અમૂલ્ય, યુવાન, અદ્ભુત, તેજસ્વી, સાત પ્રિય સંતાનો વરદૃશ્ય માટે જન્મ્યા.
અસ્માકમત્ર પિતરો મનુષ્યા અભિ પ્ર સેદુરૃતમાશુષાણાઃ । અશ્મવ્રજાઃ સુદુઘા વવ્રે અન્તરુદુસ્રા આજન્નુષસો હુવાનાઃ
અહીં આપણા માનવ પૂર્વજોએ સત્યની તલાશમાં આગળ વધીને, પથ્થરના અવરોધ તોડી, અંદર છુપાયેલી દુધાળ ખજાનાઓ શોધી કાઢી, તેજસ્વી ઉષાઓને બોલાવી હતી.
તે મર્મૃજત દદૃવાંસો અદ્રિં તદેષામન્યે અભિતો વિ વોચન્ । પશ્વયન્ત્રાસો અભિ કારમર્ચન્વિદન્ત જ્યોતિશ્ચકૃપન્ત ધીભિઃ
તેમણે જોઈને પથ્થર તોડી નાખ્યો; આસપાસના બીજાઓએ પણ આ કાર્યની ચર્ચા કરી. પશુઓને બાંધનારા લોકોએ મહેનત કરીને પ્રકાશ શોધી કાઢ્યો અને પોતાના વિચારો વડે તેને આકાર આપ્યો.
તે ગવ્યતા મનસા દૃધ્રમુબ્ધં ગા યેમાનં પરિ ષન્તમદ્રિમ્ । દૃળ્હં નરો વચસા દૈવ્યેન વ્રજં ગોમન્તમુશિજો વિ વવ્રુઃ
ગાય મેળવવાની ઈચ્છાથી, તેમણે મજબૂત પથ્થર તોડી, અંદર ફરતી ગાયો મુક્ત કરી; દૈવી વાણીથી પુરુષોએ ગાયોથી ભરેલું મજબૂત કિલ્લો તોડી નાખ્યો.
તે મન્વત પ્રથમં નામ ધેનોસ્ત્રિઃ સપ્ત માતુઃ પરમાણિ વિન્દન્ । તજ્જાનતીરભ્યનૂષત વ્રા આવિર્ભુવદરુણીર્યશસા ગોઃ
તેમણે ગાયનું પ્રથમ નામ ઓળખ્યું, માતાની ત્રણ અને સાત શ્રેષ્ઠ ખજાનાઓ શોધી કાઢી; આ જાણીને જૂથો એકઠા થયા અને ગાયના લાલચટ્ટા તેજસ્વી રૂપો પ્રગટ થયા.
નેશત્તમો દુધિતં રોચત દ્યૌરુદ્દેવ્યા ઉષસો ભાનુરર્ત । આ સૂર્યો બૃહતસ્તિષ્ઠદજ્રાઁ ઋજુ મર્તેષુ વૃજિના ચ પશ્યન્
અંધકાર દૂર થયો; દૂધ તેજસ્વી બન્યું; આકાશ ઝળહળ્યું; દિવ્ય ઉષાઓએ સૂર્યના પ્રકાશને ગતિ આપી. મહાન સૂર્ય અયુક્ત જગ્યા પર ઊભો રહ્યો, મનુષ્યોમાં સીધો રહીને, સારા અને ખરાબ બંનેને જોયા.
આદિત્પશ્ચા બુબુધાના વ્યખ્યન્નાદિદ્રત્નં ધારયન્ત દ્યુભક્તમ્ । વિશ્વે વિશ્વાસુ દુર્યાસુ દેવા મિત્ર ધિયે વરુણ સત્યમસ્તુ
આરંભથી અંત સુધી જાગૃત રહી, તેમણે માર્ગો ખુલ્લા કર્યા; શરૂઆતથી જ સ્વર્ગદત્ત ખજાનો ધારણ કર્યો. હે મિત્ર અને વરુણ, બધા દેવતાઓ દરેક ઘરમા સત્ય પ્રદાન કરે.
અચ્છા વોચેય શુશુચાનમગ્નિં હોતારં વિશ્વભરસં યજિષ્ઠમ્ । શુચ્યૂધો અતૃણન્ન ગવામન્ધો ન પૂતં પરિષિક્તમંશોઃ
હું તેજસ્વી અગ્નિને બોલાવું છું, જે સર્વ યજ્ઞોનો વહેનારો અને સર્વથી વધુ પૂજનીય યજમાન છે; જેનું થણ શુદ્ધ છે, તે ક્યારેય યજ્ઞમાં નિષ્ફળ થતો નથી, ઘીથી પવિત્ર અને અભિષેકિત વાછરડાની જેમ.
વિશ્વેષામદિતિર્યજ્ઞિયાનાં વિશ્વેષામતિથિર્માનુષાણામ્ । અગ્નિર્દેવાનામવ આવૃણાનઃ સુમૃળીકો ભવતુ જાતવેદાઃ
અગ્નિ સર્વ યજ્ઞયોગ્ય દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છે, સર્વ માનવોના મહેમાન છે; જાતવેદા દેવતાઓને પસંદ કરીને, કૃપાળુ બની અમને સુખ આપે.
યો મર્ત્યેષ્વમૃત ઋતાવા દેવો દેવેષ્વરતિર્નિધાયિ । હોતા યજિષ્ઠો મહ્ના શુચધ્યૈ હવ્યૈરગ્નિર્મનુષ ઈરયધ્યૈ
જે મનુષ્યોમાં અમર અને ઋતનું પાલન કરનાર દેવતાઓમાં સ્થાપિત દેવ છે, એ અગ્નિ મહાનતા અને શુદ્ધતાથી સર્વથી શ્રેષ્ઠ યજમાન છે, તેને મનુષ્યો હવનથી પ્રગટ કરે.
ઇહ ત્વં સૂનો સહસો નો અદ્ય જાતો જાતાઁ ઉભયાઁ અન્તરગ્ને । દૂત ઈયસે યુયુજાન ઋષ્વ ઋજુમુષ્કાન્વૃષણઃ શુક્રાઁશ્ચ
આજે અહીં, હે બળના પુત્ર, તું અમારામાં જન્મે છે, બંને જાતમાં જન્મે છે, હે અગ્નિ; તું દૂત બની, ઝડપી, સીધા અને તેજસ્વી ઘોડાઓ સાથે યુક્ત થઈ આગળ જાય છે.
અત્યા વૃધસ્નૂ રોહિતા ઘૃતસ્નૂ ઋતસ્ય મન્યે મનસા જવિષ્ઠા । અન્તરીયસે અરુષા યુજાનો યુષ્માઁશ્ચ દેવાન્વિશ આ ચ મર્તાન્
લાલ રંગના, ઘીથી પોષાયેલા ઘોડાઓ, હું માનું છું કે, ઋત માટે વિચારે સૌથી ઝડપી છે; તું એ લાલ ઘોડાઓ સાથે જોડાઈ, દેવો અને મનુષ્યોને જોડે છે.
અર્યમણં વરુણં મિત્રમેષામિન્દ્રાવિષ્ણૂ મરુતો અશ્વિનોત । સ્વશ્વો અગ્ને સુરથઃ સુરાધા એદુ વહ સુહવિષે જનાય
હે અગ્નિ, આર્યમન, વરુણ, મિત્ર, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, મારુત અને અશ્વિનીકુમારોને લાવ; સારા ઘોડા, સારા રથ અને સારા દાન ધરાવનારા, શ્રેષ્ઠ યજમાન માટે તેમને અહીં લાવ.
ગોમાઁ અગ્નેઽવિમાઁ અશ્વી યજ્ઞો નૃવત્સખા સદમિદપ્રમૃષ્યઃ । ઇળાવાઁ એષો અસુર પ્રજાવાન્દીર્ઘો રયિઃ પૃથુબુધ્નઃ સભાવાન્
હે અગ્નિ, આ યજ્ઞ ગાયો, ઘેટાં અને ઘોડાઓથી સમૃદ્ધ છે, પુરુષોનો મિત્ર છે, ક્યારેય હરાવતો નથી; હે સ્વામી, આ અન્ન, સંતાન અને લાંબા સમય સુધી રહેતી, વિશાળ અને ભરપૂર સંપત્તિથી ભરપૂર છે.
યસ્ત ઇધ્મં જભરત્સિષ્વિદાનો મૂર્ધાનં વા તતપતે ત્વાયા । ભુવસ્તસ્ય સ્વતવાઁઃ પાયુરગ્ને વિશ્વસ્માત્સીમઘાયત ઉરુષ્ય
જે તને ભક્તિપૂર્વક ઇંધણ અર્પે છે, અથવા તારા શિર્ષ પર લાકડું ધરાવે છે, હે ધનવાન, તું તેનો રક્ષક બનજે; તેને સર્વ દુઃખોથી દૂર રાખજે અને તેને વિશાળતા આપજે.
યસ્તે ભરાદન્નિયતે ચિદન્નં નિશિષન્મન્દ્રમતિથિમુદીરત્ । આ દેવયુરિનધતે દુરોણે તસ્મિન્રયિર્ધ્રુવો અસ્તુ દાસ્વાન્
જે તને થોડું પણ અન્ન અર્પે છે અને તને આનંદદાયક મહેમાન તરીકે સ્તુતિ કરે છે, હે દેવ, દેવતાઓ તેના ઘરમાં વસે, અને દાનશીલને સ્થિર સંપત્તિ મળે.
યસ્ત્વા દોષા ય ઉષસિ પ્રશંસાત્પ્રિયં વા ત્વા કૃણવતે હવિષ્માન્ । અશ્વો ન સ્વે દમ આ હેમ્યાવાન્તમંહસઃ પીપરો દાશ્વાંસમ્
જે સાંજ કે સવારે તારી સ્તુતિ કરે છે, અથવા તને હવનથી પ્રિય બનાવે છે, એ રીતે, જેમ ઘોડો પોતાના ઘરે પરત ફરે છે, તું ભક્તને સર્વ પાપોથી સુરક્ષિતપણે પાર ઉતારજે, હે અગ્નિ.
યસ્તુભ્યમગ્ને અમૃતાય દાશદ્દુવસ્ત્વે કૃણવતે યતસ્રુક્ । ન સ રાયા શશમાનો વિ યોષન્નૈનમંહઃ પરિ વરદઘાયોઃ
જે તને અમર સમજી સેવા આપે છે, અથવા હવનથી તને મિત્ર બનાવે છે, તેની સંપત્તિ કદી ઘટે નહીં; પાપ અને દુઃખ તેની આસપાસ પણ ન આવે.
યસ્ય ત્વમગ્ને અધ્વરં જુજોષો દેવો મર્તસ્ય સુધિતં રરાણઃ । પ્રીતેદસદ્ધોત્રા સા યવિષ્ઠાસામ યસ્ય વિધતો વૃધાસઃ
જેના માટે, હે અગ્નિ, તું દેવ બની, મનુષ્ય દ્વારા સુવ્યવસ્થિત યજ્ઞ સ્વીકાર કરે છે, તેની અર્પણો પ્રિય થાય; વિદ્વાનોના સ્તોત્રો તેને વૃદ્ધિ આપે.
ચિત્તિમચિત્તિં ચિનવદ્વિ વિદ્વાન્પૃષ્ઠેવ વીતા વૃજિના ચ મર્તાન્ । રાયે ચ નઃ સ્વપત્યાય દેવ દિતિં ચ રાસ્વાદિતિમુરુષ્ય
જાણકાર મનુષ્ય એક વિચાર પછી બીજો વિચાર ભેગા કરે છે, જેમ કે કોઈ પીઠ પાછળ વસ્તુઓ ગોઠવે છે અને લોકોમાં સારા-ખરાબને અલગ પાડે છે. હે દેવ, અમને ધન અને સત્તા આપો, અમારે માટે સીમિત અને અસીમ બંને દયાથી ભરી દેન આપો.
કવિં શશાસુઃ કવયોઽદબ્ધા નિધારયન્તો દુર્યાસ્વાયોઃ । અતસ્ત્વં દૃશ્યાઁ અગ્ન એતાન્પડ્ભિઃ પશ્યેરદ્ભુતાઁ અર્ય એવૈઃ
નિર્દોષ કવિઓએ કવિને માર્ગ બતાવ્યો છે, બંને કઠિન રસ્તાઓને સંભાળી રાખ્યા છે. તેથી, હે અગ્નિ, તું આ અદ્ભુત વસ્તુઓને તારી આંખે જોઈ શકે છે, જેમ ભલા માણસ પોતે જોઈ શકે છે.
ત્વમગ્ને વાઘતે સુપ્રણીતિઃ સુતસોમાય વિધતે યવિષ્ઠ । રત્નં ભર શશમાનાય ઘૃષ્વે પૃથુ શ્ચન્દ્રમવસે ચર્ષણિપ્રાઃ
હે અગ્નિ, તું ભક્ત માટે શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શક છે, જે સોમ પિધાય છે તેના માટે પણ. ઉત્સાહી અને મહેનતીને તું ધન આપ, લોકોના રક્ષક, વિશાળ અને તેજસ્વી સહાય આપ.
અધા હ યદ્વયમગ્ને ત્વાયા પડ્ભિર્હસ્તેભિશ્ચકૃમા તનૂભિઃ । રથં ન ક્રન્તો અપસા ભુરિજોરૃતં યેમુઃ સુધ્ય આશુષાણાઃ
હે અગ્નિ, અમે તારા માટે જે કંઈ પગથી, હાથથી અને શરીરે કર્યું છે, તે બધું એ રીતે છે જેમ કોઈ રથ પર ચડે અને અવરોધો ટાળી જાય. જે ઝડપથી પ્રયત્ન કરે છે, તેઓ સાચા માર્ગે પહોંચી જાય છે.
અધા માતુરુષસઃ સપ્ત વિપ્રા જાયેમહિ પ્રથમા વેધસો નૄન્ । દિવસ્પુત્રા અઙ્ગિરસો ભવેમાદ્રિં રુજેમ ધનિનં શુચન્તઃ
પછી અમે સાત જ્ઞાની, ઉષા માતાના પુત્ર, પ્રથમ વિદ્વાન બનીએ. અમે દિવ્ય પુત્ર અંગિરસ બનીએ, તેજસ્વી રહીને ધનથી ભરેલા પર્વતને તોડી નાખીએ.
અધા યથા નઃ પિતરઃ પરાસઃ પ્રત્નાસો અગ્ન ઋતમાશુષાણાઃ । શુચીદયન્દીધિતિમુક્થશાસઃ ક્ષામા ભિન્દન્તો અરુણીરપ વ્રન્
પછી, જેમ અમારા પૂર્વજોએ, હે અગ્નિ, સત્યની શોધમાં, પવિત્ર તેજથી, સ્તુતિઓ ગાઈ, અંધકારમય ધરતી તોડી, દુષ્ટોને દૂર કર્યા, તેમ અમે પણ કરીએ.
સુકર્માણઃ સુરુચો દેવયન્તોઽયો ન દેવા જનિમા ધમન્તઃ । શુચન્તો અગ્નિં વવૃધન્ત ઇન્દ્રમૂર્વં ગવ્યં પરિષદન્તો અગ્મન્
સારા કર્મવાળા, તેજસ્વી અને દેવતુલ્ય લોકોએ જન્મ સમયે જ યજ્ઞ કર્યા. શુદ્ધ રહીને તેમણે અગ્નિ અને ઇન્દ્રને વધાર્યા, વિશાળ ગૌધન મેળવવા એકઠા થયા.
આ યૂથેવ ક્ષુમતિ પશ્વો અખ્યદ્દેવાનાં યજ્જનિમાન્ત્યુગ્ર । મર્તાનાં ચિદુર્વશીરકૃપ્રન્વૃધે ચિદર્ય ઉપરસ્યાયોઃ
જેમ ગાયોના ઝુંડમાં, તેટલું જ શક્તિશાળી એ દેવોએ પોતાના વંશને જાહેર કર્યો, જ્યારે તેમનો જન્મ મહાન હતો. મનુષ્યોમાં પણ, વિશાળ શાસકએ કૃપા કરી, અને ભલા એ ઉપર-નીચા બધામાં વૃદ્ધિ લાવી.