ઇળાયાસ્ત્વા પદે વયં નાભા પૃથિવ્યા અધિ । જાતવેદો નિ ધીમહ્યગ્ને હવ્યાય વોળ્હવે
અમે તને ઇલાના સ્થાન પર, પૃથ્વીના નાભિ પર, હે સર્વજ્ઞાની અગ્નિ, હવન માટે, પુરૂષાદ તિથિ માટે સ્થાપિત કરીએ છીએ.
મન્થતા નરઃ કવિમદ્વયન્તં પ્રચેતસમમૃતં સુપ્રતીકમ્ । યજ્ઞસ્ય કેતું પ્રથમં પુરસ્તાદગ્નિં નરો જનયતા સુશેવમ્
પુરુષો એ કવિ, સર્વજ્ઞ, અમર અને સુંદર અગ્નિને મथे છે; હે પુરુષો, યજ્ઞનું પ્રતીક, પ્રથમ અને કલ્યાણકારી અગ્નિને આગળ જન્મ આપો.
યદી મન્થન્તિ બાહુભિર્વિ રોચતેઽશ્વો ન વાજ્યરુષો વનેષ્વા । ચિત્રો ન યામન્નશ્વિનોરનિવૃતઃ પરિ વૃણક્ત્યશ્મનસ્તૃણા દહન્
જ્યારે તેઓ પોતાના હાથોથી તેને મथे છે, ત્યારે એ વનમાં દોડતા લાલ ઘોડા જેવો તેજથી ઝળકે છે; અશ્વિનીકુમારોની અવિરત દોડ જેવી, એ ઘાસને ઘેરીને પથ્થરથી બળે છે.
જાતો અગ્ની રોચતે ચેકિતાનો વાજી વિપ્રઃ કવિશસ્તઃ સુદાનુઃ । યં દેવાસ ઈડ્યં વિશ્વવિદં હવ્યવાહમદધુરધ્વરેષુ
જન્મેલો અગ્નિ તેજથી ઝળકે છે, સમજદાર, બળવાન, વિદ્વાન, કવિઓ દ્વારા પ્રશંસિત અને દાનશીલ છે; દેવતાઓએ તેને યજ્ઞમાં સર્વજ્ઞ, હવન લાવનાર અને સ્તુતિયોગ્ય તરીકે સ્થાપિત કર્યો છે.
સીદ હોતઃ સ્વ ઉ લોકે ચિકિત્વાન્સાદયા યજ્ઞં સુકૃતસ્ય યોનૌ । દેવાવીર્દેવાન્હવિષા યજાસ્યગ્ને બૃહદ્યજમાને વયો ધાઃ
હે હોતાર, તું તારી જ જગ્યા પર બેસ, સમજદારીથી; યજ્ઞને શુભ સ્થાનમાં સ્થાપિત કર; હે દેવત્વ ધરાવનાર, હવનથી દેવતાઓની પૂજા કર અને મહાન યજમાનને બળ આપ.
કૃણોત ધૂમં વૃષણં સખાયોઽસ્રેધન્ત ઇતન વાજમચ્છ । અયમગ્નિઃ પૃતનાષાટ્ સુવીરો યેન દેવાસો અસહન્ત દસ્યૂન્
મિત્રો, ધૂમ્રને બળવાન બનાવો, ક્યારેય થાકશો નહીં, વિજય માટે પ્રયત્ન કરો; આ અગ્નિ દુશ્મનોનો વિનાશક અને બળવાન છે, જેના દ્વારા દેવતાઓએ દસ્યુઓને હરાવ્યા હતા.
અયં તે યોનિરૃત્વિયો યતો જાતો અરોચથાઃ । તં જાનન્નગ્ન આ સીદાથા નો વર્ધયા ગિરઃ
આ તારો આસન છે, હે ઋત્વિક, જ્યાંથી તું જન્મ્યો અને તેજથી ઝળક્યો; એ જાણીને, હે અગ્નિ, અહીં બેસ અને અમારી સ્તુતિઓ વધાર.
તનૂનપાદુચ્યતે ગર્ભ આસુરો નરાશંસો ભવતિ યદ્વિજાયતે । માતરિશ્વા યદમિમીત માતરિ વાતસ્ય સર્ગો અભવત્સરીમણિ
તેને શરીરનું રક્ષણ કરનાર, દૈવી ગર્ભ કહે છે; જ્યારે એ જન્મે છે ત્યારે એ મનુષ્યોની ઇચ્છા બને છે; જ્યારે માતરિશ્વાને તેને માપ્યો, ત્યારે માતામાં પવનનું પ્રવાહ પ્રગટ થયું.
સુનિર્મથા નિર્મથિતઃ સુનિધા નિહિતઃ કવિઃ । અગ્ને સ્વધ્વરા કૃણુ દેવાન્દેવયતે યજ
સારા રીતે મથાયેલ, બહાર લાવવામાં આવેલ, સારી રીતે સ્થપાયેલ, એ કવિ છે; હે અગ્નિ, યોગ્ય યજ્ઞો કર અને દેવતાઓની પૂજા કર.
અજીજનન્નમૃતં મર્ત્યાસોઽસ્રેમાણં તરણિં વીળુજમ્ભમ્ । દશ સ્વસારો અગ્રુવઃ સમીચીઃ પુમાંસં જાતમભિ સં રભન્તે
મરનારાઓએ અમર, અશ્રમ, ઝડપી અને છુપાયેલા મોઢાવાળાને જન્મ આપ્યો છે; દસ બહેનો એકસાથે જન્મેલા પુરુષ, એ શક્તિશાળી અગ્નિને આવકારવા આવે છે.
પ્ર સપ્તહોતા સનકાદરોચત માતુરુપસ્થે યદશોચદૂધનિ । ન નિ મિષતિ સુરણો દિવેદિવે યદસુરસ્ય જઠરાદજાયત
સાત પ્રકારના યજ્ઞકર્તા પ્રાચીન સમયથી પ્રકાશિત થયા, જ્યારે તેઓ માતાના ગર્ભમાં, દુધમાં પ્રજ્વલિત થયા. એ દયાળુ દેવતા રોજ રોજ આંખો બંધ કરતા નથી, કારણ કે તેઓ મહાન શક્તિવાનના પેટમાંથી જન્મ્યા છે.
અમિત્રાયુધો મરુતામિવ પ્રયાઃ પ્રથમજા બ્રહ્મણો વિશ્વમિદ્વિદુઃ । દ્યુમ્નવદ્બ્રહ્મ કુશિકાસ એરિર એકએકો દમે અગ્નિં સમીધિરે
શત્રુઓ સામે શસ્ત્રધારી, જેમ મરુતો આગળ વધે છે, તે યજ્ઞના પ્રથમ જન્મેલા છે, બધાએ તેમને ઓળખ્યા છે. તેજસ્વી સ્તુતિ, કુશિકોએ ગાઈ છે; દરેકે પોતાના ઘરે અગ્નિ પ્રજ્વલિત કર્યો છે.
યદદ્ય ત્વા પ્રયતિ યજ્ઞે અસ્મિન્હોતશ્ચિકિત્વોઽવૃણીમહીહ । ધ્રુવમયા ધ્રુવમુતાશમિષ્ઠાઃ પ્રજાનન્વિદ્વાઁ ઉપ યાહિ સોમમ્
જેમ આજે, આ યજ્ઞમાં, આપણે તને, જ્ઞાનવાન યજ્ઞકર્તા, શ્રદ્ધાથી પસંદ કર્યો છે, તેમ તું અહીં આવ. જે અડગ છે, તે અડગતા અને શ્રેષ્ઠ ભેટો સાથે, જાણીને અને સમજીને, તું સોમને સ્વીકાર.
ઇચ્છન્તિ ત્વા સોમ્યાસઃ સખાયઃ સુન્વન્તિ સોમં દધતિ પ્રયાંસિ । તિતિક્ષન્તે અભિશસ્તિં જનાનામિન્દ્ર ત્વદા કશ્ચન હિ પ્રકેતઃ
હે સોમપ્રેમી, તારા મિત્રો તને ઇચ્છે છે; તેઓ સોમ દબાવે છે અને ભેટો તૈયાર કરે છે. તેઓ લોકોના અપશબ્દો સહન કરે છે; હે ઇન્દ્ર, તારા સિવાય બીજું કોઈ સાચું જ્ઞાનવાન નથી.
ન તે દૂરે પરમા ચિદ્રજાંસ્યા તુ પ્ર યાહિ હરિવો હરિભ્યામ્ । સ્થિરાય વૃષ્ણે સવના કૃતેમા યુક્તા ગ્રાવાણઃ સમિધાને અગ્નૌ
તું જ્યાં સુધી દૂર હોય, ત્યાં સુધી પણ તારા માટે કશુંય દૂર નથી; હે હરિયાળાં ઘોડાવાળા, તું તારા ઘોડાઓ સાથે આવ. મજબૂત વૃષભ માટે આ હોમ તૈયાર છે, પથ્થરો જોડાયા છે, અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો છે.
ઇન્દ્રઃ સુશિપ્રો મઘવા તરુત્રો મહાવ્રાતસ્તુવિકૂર્મિરૃઘાવાન્ । યદુગ્રો ધા બાધિતો મર્ત્યેષુ ક્વ ત્યા તે વૃષભ વીર્યાણિ
સુંદર દાઢીવાળા, દયાળુ, શક્તિશાળી, મહાન સેના વડા, પરાક્રમી ઇન્દ્ર, જ્યારે તું, ભયંકર, માનવોમાં રોકાઈ જાય છે, ત્યારે, હે વૃષભ, તારી વીરતા ક્યાં જાય છે?
ત્વં હિ ષ્મા ચ્યાવયન્નચ્યુતાન્યેકો વૃત્રા ચરસિ જિઘ્નમાનઃ । તવ દ્યાવાપૃથિવી પર્વતાસોઽનુ વ્રતાય નિમિતેવ તસ્થુઃ
તું એકલો જ અડગને હલાવી શકે છે; તું વિત્રોને મારવા માટે ફરતો છે. આકાશ-પૃથ્વી અને પર્વતો તારા નિયમથી, માપદંડની જેમ, સ્થિર ઊભા છે.
ઉતાભયે પુરુહૂત શ્રવોભિરેકો દૃળ્હમવદો વૃત્રહા સન્ । ઇમે ચિદિન્દ્ર રોદસી અપારે યત્સંગૃભ્ણા મઘવન્કાશિરિત્તે
હે બહુવાર બોલાવાયેલા, તારી ખ્યાતિથી જ તું મજબૂત કિલ્લા તોડી નાખે છે, વિત્રહન બનીને. આ બે વિશાળ જગત પણ, હે ઇન્દ્ર, તું તારા સ્વરૂપે પકડી લીધા છે, જાણે તારા પોતાના છે.
પ્ર સૂ ત ઇન્દ્ર પ્રવતા હરિભ્યાં પ્ર તે વજ્રઃ પ્રમૃણન્નેતુ શત્રૂન્ । જહિ પ્રતીચો અનૂચઃ પરાચો વિશ્વં સત્યં કૃણુહિ વિષ્ટમસ્તુ
હે ઇન્દ્ર, તારા ઘોડાઓને ઢોળાણ પરથી છોડ; તારો વજ્ર શત્રુઓને તોડી નાખે. જે પણ ચારે બાજુથી આવે છે, તેમને માર, સાચું જ પ્રગટ થાઓ દે, ખોટું નાશ પામે.
યસ્મૈ ધાયુરદધા મર્ત્યાયાભક્તં ચિદ્ભજતે ગેહ્યં સઃ । ભદ્રા ત ઇન્દ્ર સુમતિર્ઘૃતાચી સહસ્રદાના પુરુહૂત રાતિઃ
જેને તું, હે ઇન્દ્ર, જીવન આપે છે, તેને તો અર્પણ ન કરેલું પણ ઘરનું ભાગ બની જાય છે. તારી કૃપા શુભ છે, ઘીથી ભરપૂર છે; હે બહુવાર બોલાવેલા, તારી દયા હજારો ગણ છે.
સહદાનું પુરુહૂત ક્ષિયન્તમહસ્તમિન્દ્ર સં પિણક્કુણારુમ્ । અભિ વૃત્રં વર્ધમાનં પિયારુમપાદમિન્દ્ર તવસા જઘન્થ
હે બહુવાર બોલાવેલા, તું તારી શક્તિથી મહાન દુશ્મન અને દમનકર્તાને પીસી નાખ; દુશ્મનને ભુલાવી દે. વધતા, ફૂલતા વિત્ર સામે, હે ઇન્દ્ર, તું તારી શક્તિથી પગ વિના દુશ્મનને માર્યો.
નિ સામનામિષિરામિન્દ્ર ભૂમિં મહીમપારાં સદને સસત્થ । અસ્તભ્નાદ્દ્યાં વૃષભો અન્તરિક્ષમર્ષન્ત્વાપસ્ત્વયેહ પ્રસૂતાઃ
હે ઇન્દ્ર, તું તારી સ્તુતિથી વિશાળ, અપરિમિત પૃથ્વીને નિવાસસ્થાન તરીકે સ્થાપી છે. વૃષભે આકાશ અને અંતરિક્ષને આધાર આપ્યો; તારા આદેશે જળ અહીં વહેવા લાગ્યાં.
અલાતૃણો વલ ઇન્દ્ર વ્રજો ગોઃ પુરા હન્તોર્ભયમાનો વ્યાર । સુગાન્પથો અકૃણોન્નિરજે ગાઃ પ્રાવન્વાણીઃ પુરુહૂતં ધમન્તીઃ
વાલા, ગાયોનું વાડ, હે ઇન્દ્ર, પાર કરવું મુશ્કેલ હતું; મારનાર સામે, તે ડરીને દૂર થઈ ગયો. તું માર્ગો સરળ કર્યા, ગાયો છોડાવ્યા, અને ગાયકોએ, હે બહુવાર બોલાવેલા, તારી સ્તુતિ કરી.
એકો દ્વે વસુમતી સમીચી ઇન્દ્ર આ પપ્રૌ પૃથિવીમુત દ્યામ્ । ઉતાન્તરિક્ષાદભિ નઃ સમીક ઇષો રથીઃ સયુજઃ શૂર વાજાન્
એકલો જ, હે ઇન્દ્ર, તું ધનથી ભરેલી પૃથ્વી અને આકાશ બંનેને ભરી દીધા; તું તેમને ફેલાવી દીધા. અને અંતરિક્ષમાંથી, હે વીર, અમને ધન, જોડાયેલા રથો અને ઈનામ આપ.
દિશઃ સૂર્યો ન મિનાતિ પ્રદિષ્ટા દિવેદિવે હર્યશ્વપ્રસૂતાઃ । સં યદાનળધ્વન આદિદશ્વૈર્વિમોચનં કૃણુતે તત્ત્વસ્ય
સૂર્ય નિર્ધારિત દિશાઓનું ઉલ્લંઘન કરતો નથી; રોજ રોજ, હરિયાળાં ઘોડાઓ જોડાય છે. જ્યારે તેઓ માર્ગ પર જોડાય છે, ત્યારે ઘોડાઓ સાથે તે પોતાનું મુક્તિ કાર્ય કરે છે.
દિદૃક્ષન્ત ઉષસો યામન્નક્તોર્વિવસ્વત્યા મહિ ચિત્રમનીકમ્ । વિશ્વે જાનન્તિ મહિના યદાગાદિન્દ્રસ્ય કર્મ સુકૃતા પુરૂણિ
ઉષા જોવા માટે, રાત આવે ત્યારે, તેજસ્વીનું મહાન અને અદ્ભુત મુખ દેખાય છે. બધા જાણે છે, તેની મહિમાથી, જ્યારે તે આવે છે, ઇન્દ્રના અનેક શુભ કાર્યો.
મહિ જ્યોતિર્નિહિતં વક્ષણાસ્વામા પક્વં ચરતિ બિભ્રતી ગૌઃ । વિશ્વં સ્વાદ્મ સમ્ભૃતમુસ્રિયાયાં યત્સીમિન્દ્રો અદધાદ્ભોજનાય
મહાન પ્રકાશ હૃદયમાં સ્થિર છે; ગાય, પક્વ દૂધ લઈને આગળ વધે છે. બધું મીઠું પોષણ કાળી ગાયમાં ભેગું થાય છે, જ્યારે ઇન્દ્રે આ રસને ભોજન માટે મૂક્યો.
ઇન્દ્ર દૃહ્ય યામકોશા અભૂવન્યજ્ઞાય શિક્ષ ગૃણતે સખિભ્યઃ । દુર્માયવો દુરેવા મર્ત્યાસો નિષઙ્ગિણો રિપવો હન્ત્વાસઃ
હે ઇન્દ્ર, મજબૂત કિલ્લાઓ મજબૂત રાખ; યજ્ઞ માટે, સ્તુતિ કરનારા અને મિત્રો માટે વ્યવસ્થા કર. દુર્વિચારવાળા, દુષ્ટ માનવો, શસ્ત્રધારી દુશ્મનો, તેઓને, હે દુશ્મનહનનારા, નાશ કર.
સં ઘોષઃ શૃણ્વેઽવમૈરમિત્રૈર્જહી ન્યેષ્વશનિં તપિષ્ઠામ્ । વૃશ્ચેમધસ્તાદ્વિ રુજા સહસ્વ જહિ રક્ષો મઘવન્રન્ધયસ્વ
શત્રુઓના અવાજ જેવો ઘોંઘાટ સંભળાય છે; હે મેઘાવાન, તું સૌથી વધુ દહન કરનાર દુષ્ટને નાશ કર. દુશ્મનને નીચેના ભાગે તોડી નાખ, તાકાતથી વિખેરી દે, રાક્ષસને નષ્ટ કર અને તેને મૂંઝવણમાં નાખ.
ઉદ્વૃહ રક્ષઃ સહમૂલમિન્દ્ર વૃશ્ચા મધ્યં પ્રત્યગ્રં શૃણીહિ । આ કીવતઃ સલલૂકં ચકર્થ બ્રહ્મદ્વિષે તપુષિં હેતિમસ્ય
હે ઇન્દ્ર, તું રાક્ષસને તેની મૂળથી ઉખેડી નાખ, મધ્યમાં તાજું છે તે ભાગ કાપી નાખ અને ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. હે બ્રાહ્મણદ્વેષી, તું છુપાઈ રહેલા અને રેંગતા દુષ્ટને હાંકી કાઢી દીધો છે, શસ્ત્રની જ્વાળાથી તેને દહન કર.