ઋભુશ્ચક્ર ઈડ્યં ચારુ નામ વિશ્વાનિ દેવો વયુનાનિ વિદ્વાન્। સસસ્ય ચર્મ ઘૃતવત્પદં વેસ્તદિદગ્ની રક્ષત્યપ્રયુચ્છન્
ઋભુઓએ સુંદર અને પાત્ર નામ બનાવ્યું. સર્વકુશળ દેવએ દરેક રૂપ રચ્યું. એ ઘીથી ભરેલા પગલાંને ચામડીમાં લપેટે છે. આમ, અગ્નિ સતત રક્ષા કરે છે.
આ યોનિમગ્નિર્ઘૃતવન્તમસ્થાત્પૃથુપ્રગાણમુશન્તમુશાનઃ। દીદ્યાનઃ શુચિર્ઋષ્વઃ પાવકઃ પુનઃપુનર્માતરા નવ્યસી કઃ
અગ્નિ ઘીથી ભરેલા ગર્ભમાં પ્રવેશી ગયો છે, વિશાળ અને પ્રકાશમાન છે. શુદ્ધ, ઉન્નત અને તેજસ્વી અગ્નિ વારંવાર પોતાની માતાઓથી નવેસરથી જન્મે છે.
સદ્યો જાત ઓષધીભિર્વવક્ષે યદી વર્ધન્તિ પ્રસ્વો ઘૃતેન। આપ ઇવ પ્રવતા શુમ્ભમાના ઉરુષ્યદગ્નિઃ પિત્રોરુપસ્થે
નવો જન્મેલો અગ્નિ ઔષધિઓ સાથે વધે છે, જ્યારે તે ઘીથી પોષાય છે. પાણીની જેમ વહેતો અને તેજસ્વી, અગ્નિ પોતાના માતા-પિતાના ખોળામાં આરામ કરે છે.
ઉદુ ષ્ટુતઃ સમિધા યહ્વો અદ્યૌદ્વર્ષ્મન્દિવો અધિ નાભા પૃથિવ્યાઃ। મિત્રો અગ્નિરીડ્યો માતરિશ્વા દૂતો વક્ષદ્યજથાય દેવાન્
આજે સ્તુતિથી પ્રજ્વલિત અને ઝડપી અગ્નિ સ્વર્ગ અને પૃથ્વીના નાભિમાંથી પ્રકાશે છે. મૈત્ર, અગ્નિ, માતરિશ્વાન દૂત બની દેવતાઓને હવન પહોંચાડશે.
ઉદસ્તમ્ભીત્સમિધા નાકમૃષ્વોઽગ્નિર્ભવન્નુત્તમો રોચનાનામ્। યદી ભૃગુભ્યઃ પરિ માતરિશ્વા ગુહા સન્તં હવ્યવાહં સમીધે
પ્રજ્વલિત અગ્નિએ ઉંચા આકાશને આધાર આપ્યો છે અને તેજમાં સર્વોચ્ચ થયો છે. જ્યારે માતરિશ્વાને છુપાયેલા હવનવાહકને ભૃગુઓ સુધી લાવ્યો, ત્યારે એ પ્રજ્વલિત થયો.
ઇળામગ્ને પુરુદંસં સનિં ગોઃ શશ્વત્તમં હવમાનાય સાધ। સ્યાન્નઃ સૂનુસ્તનયો વિજાવાગ્ને સા તે સુમતિર્ભૂત્વસ્મે
અગ્નિ, અમને ધન અને ગાયોની સ્થાયી સંપત્તિ આપજે, જે તને બોલાવે છે. અમારો પુત્ર વિજયી અને બુદ્ધિશાળી બને અને તારી કૃપા અમારે પર રહે.
પ્ર કારવો મનના વચ્યમાના દેવદ્રીચીં નયત દેવયન્તઃ । દક્ષિણાવાડ્વાજિની પ્રાચ્યેતિ હવિર્ભરન્ત્યગ્નયે ઘૃતાચી
ગાયકોએ મનન કરીને દેવપ્રેરિત સ્તુતિ ગાવા દેવી. દક્ષિણાવાળા, ધનવાન યજમાન, ઘીથી સજ્જ હવન અગ્નિને અર્પણ કરે છે.
આ રોદસી અપૃણા જાયમાન ઉત પ્ર રિક્થા અધ નુ પ્રયજ્યો । દિવશ્ચિદગ્ને મહિના પૃથિવ્યા વચ્યન્તાં તે વહ્નયઃ સપ્તજિહ્વાઃ
જન્મ લેતાં જ એ અગ્નિ આકાશ અને પૃથ્વીને ભરાઈ જાય છે. હવે દાન અને હવન તૈયાર છે. અગ્નિ, તારી મહિમાથી સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર તારી સાત જીભવાળી જ્યોતિની વાત થાય.
દ્યૌશ્ચ ત્વા પૃથિવી યજ્ઞિયાસો નિ હોતારં સાદયન્તે દમાય । યદી વિશો માનુષીર્દેવયન્તીઃ પ્રયસ્વતીરીળતે શુક્રમર્ચિઃ
આકાશ અને પૃથ્વી તને યજ્ઞ માટે ઘરમાં હોતા તરીકે બેસાડે છે. જ્યારે માનવ જાતિ ભક્તિપૂર્વક તારી તેજસ્વી જ્યોતિને ઘણાં હવનો સાથે બોલાવે છે.
મહાન્સધસ્થે ધ્રુવ આ નિષત્તોઽન્તર્દ્યાવા માહિને હર્યમાણઃ । આસ્ક્રે સપત્ની અજરે અમૃક્તે સબર્દુઘે ઉરુગાયસ્ય ધેનૂ
મહાન અને અડગ સ્થાનમાં બેસેલા તું, અગ્નિ, આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે તેજથી ઝગમગે છે. બે સાથી, વૃદ્ધ ન થતી અને નિષ્કલંક, વિશાળ યશવાળી પોષક ગાયો છે.
વ્રતા તે અગ્ને મહતો મહાનિ તવ ક્રત્વા રોદસી આ તતન્થ । ત્વં દૂતો અભવો જાયમાનસ્ત્વં નેતા વૃષભ ચર્ષણીનામ્
હે અગ્નિ, તારા વ્રત બહુ મહાન છે અને તારી શક્તિએ આ બંને લોકને વિસ્તારી દીધા છે. તું જન્મતાં જ દૂત બન્યો અને તું લોકોનો નેતા અને બળવાન છે.
ઋતસ્ય વા કેશિના યોગ્યાભિર્ઘૃતસ્નુવા રોહિતા ધુરિ ધિષ્વ । અથા વહ દેવાન્દેવ વિશ્વાન્સ્વધ્વરા કૃણુહિ જાતવેદઃ
હે કેશધારી અગ્નિ, તું ઘીથી લપસાયેલા અને સારી રીતે જોડાયેલા તારા લાલ ઘોડાઓને જોતડામાં જોડ. પછી, હે જાતવેદ, બધા દેવતાઓને અહીં લાવ અને યજ્ઞને શ્રેષ્ઠ રીતે પૂર્ણ કર.
દિવશ્ચિદા તે રુચયન્ત રોકા ઉષો વિભાતીરનુ ભાસિ પૂર્વીઃ । અપો યદગ્ન ઉશધગ્વનેષુ હોતુર્મન્દ્રસ્ય પનયન્ત દેવાઃ
આકાશમાંથી પણ તારી જ્યોતિ તેજ આપે છે; તું પ્રાચીન ઉષાનોના પ્રકાશને અનુસરે છે. જ્યારે, હે અગ્નિ, દેવતાઓ યજ્ઞમાં આનંદ પામે છે અને વનના હવનકુંડમાં આહુતિઓ ધરાવે છે.
ઉરૌ વા યે અન્તરિક્ષે મદન્તિ દિવો વા યે રોચને સન્તિ દેવાઃ । ઊમા વા યે સુહવાસો યજત્રા આયેમિરે રથ્યો અગ્ને અશ્વાઃ
જે દેવતાઓ વિશાળ આકાશમાં આનંદ કરે છે કે સ્વર્ગના તેજમાં વસે છે, અથવા જે દયાળુ અને પૂજનીય છે, હે અગ્નિ, તારા રથના ઘોડાઓ તેમને અહીં લાવે.
ઐભિરગ્ને સરથં યાહ્યર્વાઙ્નાનારથં વા વિભવો હ્યશ્વાઃ । પત્નીવતસ્ત્રિંશતં ત્રીઁશ્ચ દેવાનનુષ્વધમા વહ માદયસ્વ
હે અગ્નિ, આ ઘોડાઓ સાથે તું રથમાં આવી પહોંચ, અથવા અનેક રથો સાથે આવ, કેમ કે તારા પાસે ઘણા ઘોડા છે. તું ત્રીસત્રીસ પતિવંત દેવતાઓને યથાવિધી લાવ અને આનંદ પામ.
સ હોતા યસ્ય રોદસી ચિદુર્વી યજ્ઞંયજ્ઞમભિ વૃધે ગૃણીતઃ । પ્રાચી અધ્વરેવ તસ્થતુઃ સુમેકે ઋતાવરી ઋતજાતસ્ય સત્યે
તે જ યજમાન છે, જેના માટે આ બંને લોક વિશાળ બને છે અને દરેક યજ્ઞમાં જેની પ્રશંસા થાય છે. યજ્ઞમાં, બંને યોગ્ય અને સત્યમાં જન્મેલા પૂર્વ દિશા તરફ ઊભા રહે છે.
ઇળામગ્ને પુરુદંસં સનિં ગોઃ શશ્વત્તમં હવમાનાય સાધ । સ્યાન્નઃ સૂનુસ્તનયો વિજાવાગ્ને સા તે સુમતિર્ભૂત્વસ્મે
હે અગ્નિ, અમને ગૌધનથી ભરપૂર, કાયમ માટે રહેતું શ્રેષ્ઠ ધન આપ, જે તને બોલાવે છે તેના માટે ઉત્તમ છે. અમારો પુત્ર અને તેના સંતાન હંમેશા વિજયી રહે, અને તારી કૃપા અમારે પર રહે.
પ્ર ય આરુઃ શિતિપૃષ્ઠસ્ય ધાસેરા માતરા વિવિશુઃ સપ્ત વાણીઃ । પરિક્ષિતા પિતરા સં ચરેતે પ્ર સર્સ્રાતે દીર્ઘમાયુઃ પ્રયક્ષે
સાત વાણીઓએ ચિતરાં ગાયના પીઠ પર ચડી માતામાં પ્રવેશ કર્યો છે. બંને પિતાઓ સુરક્ષિત રહીને સાથે ચાલે છે; તેઓ લાંબા આયુષ્યને પ્રગટ કરતા વહે છે.
દિવક્ષસો ધેનવો વૃષ્ણો અશ્વા દેવીરા તસ્થૌ મધુમદ્વહન્તીઃ । ઋતસ્ય ત્વા સદસિ ક્ષેમયન્તં પર્યેકા ચરતિ વર્તનિં ગૌઃ
આકાશની ગાયો, બળવાન ઘોડાઓ અને દેવીઓ મધુરતા વહન કરતી ઊભી રહી છે. સત્યના સ્થાનમાં, ગાય તારી કલ્યાણ માટે એકલી ચાલે છે.
આ સીમરોહત્સુયમા ભવન્તીઃ પતિશ્ચિકિત્વાન્રયિવિદ્રયીણામ્ । પ્ર નીલપૃષ્ઠો અતસસ્ય ધાસેસ્તા અવાસયત્પુરુધપ્રતીકઃ
હવે તેઓ સારી રીતે જોડાઈને ઊંચે ચડી છે; દાતા લોકોના વિદ્વાન સ્વામી બધું જાણે છે. અનેક રૂપ ધરાવનાર, કાળી પીઠવાળો, તેમને સ્થિર કરે છે.
મહિ ત્વાષ્ટ્રમૂર્જયન્તીરજુર્યં સ્તભૂયમાનં વહતો વહન્તિ । વ્યઙ્ગેભિર્દિદ્યુતાનઃ સધસ્થ એકામિવ રોદસી આ વિવેશ
મહાન, પોષક અને સીધા ચાલનારા ત્વષ્ટ્રના સંતાન, આધાર પામી, વહન કરનારને લઈ જાય છે. પોતાના તેજથી પ્રકાશિત થઈ, તેઓ બંને લોકને એક સમજી યજ્ઞસ્થાને પ્રવેશી ગયા છે.
જાનન્તિ વૃષ્ણો અરુષસ્ય શેવમુત બ્રધ્નસ્ય શાસને રણન્તિ । દિવોરુચઃ સુરુચો રોચમાના ઇળા યેષાં ગણ્યા માહિના ગીઃ
તેઓ બળવાન લાલવર્ણના આશીર્વાદને જાણે છે; ચિતરાં વાળાના આદેશે ગર્જના કરે છે. આકાશના તેજસ્વી પ્રકાશ, જેમની સ્તુતિઓ મહાન ગણાય છે, તે ઇળાની છે.
ઉતો પિતૃભ્યાં પ્રવિદાનુ ઘોષં મહો મહદ્ભ્યામનયન્ત શૂષમ્ । ઉક્ષા હ યત્ર પરિ ધાનમક્તોરનુ સ્વં ધામ જરિતુર્વવક્ષ
બંને પિતાઓ સાથે, તેઓ મહાન લોકો પાસેથી પ્રબળ ધ્વનિ લાવે છે. જ્યાં વૃષભ દૂધ આપનારી ગાયની આસપાસ ફરતો હોય છે, ત્યાં ગાયક પોતાનું સ્થાન જાહેર કરે છે.
અધ્વર્યુભિઃ પઞ્ચભિઃ સપ્ત વિપ્રાઃ પ્રિયં રક્ષન્તે નિહિતં પદં વેઃ । પ્રાઞ્ચો મદન્ત્યુક્ષણો અજુર્યા દેવા દેવાનામનુ હિ વ્રતા ગુઃ
પાંચ યજ્ઞકર્તાઓ સાથે સાત વિદ્વાનો વાછરડાના પ્રિય, નિશ્ચિત માર્ગની રક્ષા કરે છે. આગળ જોડાયેલા, અશ્રમિત લોકો આનંદ પામે છે; દેવતાઓ દેવતાઓના વ્રતને અનુસરે છે.
દૈવ્યા હોતારા પ્રથમા ન્યૃઞ્જે સપ્ત પૃક્ષાસઃ સ્વધયા મદન્તિ । ઋતં શંસન્ત ઋતમિત્ત આહુરનુ વ્રતં વ્રતપા દીધ્યાનાઃ
દૈવી યજ્ઞકર્તાઓ, પ્રથમ, બેઠા છે; સાત શુદ્ધ લોકો પોતાની સ્વભાવમાં આનંદ પામે છે. તેઓ સત્યનું ઘોષણ કરે છે, સત્યના મિત્રને બોલાવે છે; વ્રતનું પાલન કરનાર તેજસ્વી લોકો વ્રતને અનુસરે છે.
વૃષાયન્તે મહે અત્યાય પૂર્વીર્વૃષ્ણે ચિત્રાય રશ્મયઃ સુયામાઃ । દેવ હોતર્મન્દ્રતરશ્ચિકિત્વાન્મહો દેવાન્રોદસી એહ વક્ષિ
મહાન યાત્રા માટે બળવાન ઘોડાઓ જોડાયા છે, તેજસ્વી અને સારી રીતે જોડાયેલા કિરણો બળવાન માટે છે. હે દૈવી યજ્ઞકર્તા, સર્વથી આનંદદાયક અને વિદ્વાન, બંને લોકના મહાન દેવતાઓને અહીં લાવ.
પૃક્ષપ્રયજો દ્રવિણઃ સુવાચઃ સુકેતવ ઉષસો રેવદૂષુઃ । ઉતો ચિદગ્ને મહિના પૃથિવ્યાઃ કૃતં ચિદેનઃ સં મહે દશસ્ય
શુદ્ધ, મધુર વાણીવાળા અને યોગ્ય માર્ગ દર્શાવનાર સાથે જોડાયેલા લોકોએ તેજસ્વી ઉષાઓને બોલાવી છે. હે અગ્નિ, પૃથ્વીના મહિમાથી જો અમથી કોઈ ત્રુટિ થઈ હોય, તો તે અમારે મહાન કલ્યાણ માટે માફ કર.
ઇળામગ્ને પુરુદંસં સનિં ગોઃ શશ્વત્તમં હવમાનાય સાધ । સ્યાન્નઃ સૂનુસ્તનયો વિજાવાગ્ને સા તે સુમતિર્ભૂત્વસ્મે
હે અગ્નિ, અમને ગૌધનથી ભરપૂર, કાયમ માટે રહેતું શ્રેષ્ઠ ધન આપ, જે તને બોલાવે છે તેના માટે ઉત્તમ છે. અમારો પુત્ર અને તેના સંતાન હંમેશા વિજયી રહે, અને તારી કૃપા અમારે પર રહે.
અઞ્જન્તિ ત્વામધ્વરે દેવયન્તો વનસ્પતે મધુના દૈવ્યેન । યદૂર્ધ્વસ્તિષ્ઠા દ્રવિણેહ ધત્તાદ્યદ્વા ક્ષયો માતુરસ્યા ઉપસ્થે
હે વનસ્પતિ, યજ્ઞ સમયે ભક્તિપૂર્વક લોકો તને દેવતાનું મધ લગાડે છે. તું ઉપર ઊભો છે ત્યારે અહીં અમને ધન આપજે, ભલે તું ઉપર રહે કે તારી માતાના કૂખમાં આરામ કરે.
સમિદ્ધસ્ય શ્રયમાણઃ પુરસ્તાદ્બ્રહ્મ વન્વાનો અજરં સુવીરમ્ । આરે અસ્મદમતિં બાધમાન ઉચ્છ્રયસ્વ મહતે સૌભગાય
પ્રજ્વલિત અગ્નિ પાસે આશરો લઈને, ભક્તિથી સ્તુતિ ગાઈ, અમર અને વિરસૂરને પામવા પ્રયત્ન કરે છે. હે અગ્નિ, અમારાથી દુશ્મનાવટ દૂર કરી, મહાન સુખ માટે ઊભો થા.