વિશ્પતિં યહ્વમતિથિં નરઃ સદા યન્તારં ધીનામુશિજં ચ વાઘતામ્ । અધ્વરાણાં ચેતનં જાતવેદસં પ્ર શંસન્તિ નમસા જૂતિભિર્વૃધે
પુરુષો હંમેશા પ્રજાપતિ, યુવાન અતિથિ, વિચારોના માર્ગદર્શક અને પૂજકોમાં ઝડપી એવા અગ્નિની સ્તુતિ કરે છે. તેઓ જન્મનો જ્ઞાતા, યજ્ઞનો ચેતન, અગ્નિને ભક્તિ અને દાનથી વધારવા માટે પ્રસિદ્ધ કરે છે.
વિભાવા દેવઃ સુરણઃ પરિ ક્ષિતીરગ્નિર્બભૂવ શવસા સુમદ્રથઃ । તસ્ય વ્રતાનિ ભૂરિપોષિણો વયમુપ ભૂષેમ દમ આ સુવૃક્તિભિઃ
દેવ, અગ્નિ, વિદ્વાન અને કલ્યાણકર્તા, પોતાની શક્તિથી સમગ્ર ધરતીને ઘેરી લે છે અને સુંદર રથ ધરાવે છે. અમે તેના અનેક પોષક વ્રતોને ઘરગથ્થુ જીવનમાં શુભ વચનો સાથે સ્વીકારીએ.
વૈશ્વાનર તવ ધામાન્યા ચકે યેભિઃ સ્વર્વિદભવો વિચક્ષણ । જાત આપૃણો ભુવનાનિ રોદસી અગ્ને તા વિશ્વા પરિભૂરસિ ત્મના
હે સર્વત્ર વ્યાપક અગ્નિ, તારા નિવાસસ્થાનો સ્થાપિત થયા છે, જેના દ્વારા તું પ્રકાશનો જ્ઞાતા અને વિવેકી બન્યો છે. જન્મીને તું સમગ્ર જગત, સ્વર્ગ અને પૃથ્વી ભરેલી છે; તું તારી જાતથી બધું ઘેરી લે છે.
વૈશ્વાનરસ્ય દંસનાભ્યો બૃહદરિણાદેકઃ સ્વપસ્યયા કવિઃ । ઉભા પિતરા મહયન્નજાયતાગ્નિર્દ્યાવાપૃથિવી ભૂરિરેતસા
સર્વવ્યાપી અગ્નિના દાંતમાંથી મહાન કવિ, પોતાની શક્તિમાં અનન્ય, જન્મે છે. અગ્નિ, બંને માતા-પિતા, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીનું સન્માન કરીને, વિપુલ વંશ સાથે જન્મે છે.
સમિત્સમિત્સુમના બોધ્યસ્મે શુચાશુચા સુમતિં રાસિ વસ્વઃ । આ દેવ દેવાન્યજથાય વક્ષિ સખા સખીન્સુમના યક્ષ્યગ્ને
હે અગ્નિ, તું સદા જાગૃત અને શુદ્ધ મનથી અમને ઉઠાડ. અમને શુભ સંપત્તિ આપ. દેવતાઓને યજ્ઞ માટે લાવ, હે મિત્ર, તારા મિત્રો સાથે શુભ મનથી આવી, અમને આશીર્વાદ આપ.
યં દેવાસસ્ત્રિરહન્નાયજન્તે દિવેદિવે વરુણો મિત્રો અગ્નિઃ । સેમં યજ્ઞં મધુમન્તં કૃધી નસ્તનૂનપાદ્ઘૃતયોનિં વિધન્તમ્
જેને દેવતાઓ દિવસમાં ત્રણ વખત પૂજે છે—વરુણ, મિત્ર અને અગ્નિ—એ તનૂનપાત, તું અમારો આ યજ્ઞ મધુર બનાવ, ઘૃતથી જન્મેલા આ હવનકુંડમાં સ્થાપિત કર.
પ્ર દીધિતિર્વિશ્વવારા જિગાતિ હોતારમિળઃ પ્રથમં યજધ્યૈ । અચ્છા નમોભિર્વૃષભં વન્દધ્યૈ સ દેવાન્યક્ષદિષિતો યજીયાન્
પ્રભામય અને સર્વમંગલદાયક અગ્નિ, યજ્ઞ માટે પ્રથમ પુરોહિત ઇળા તરીકે આગળ વધે છે. આપણે શ્રદ્ધાથી એ વૃષભનું સ્તવન કરીએ; એ પ્રેરિત થઈ દેવતાઓની પૂજા કરે છે અને યજ્ઞમાં સર્વોત્તમ છે.
ઊર્ધ્વો વાં ગાતુરધ્વરે અકાર્યૂર્ધ્વા શોચીંષિ પ્રસ્થિતા રજાંસિ । દિવો વા નાભા ન્યસાદિ હોતા સ્તૃણીમહિ દેવવ્યચા વિ બર્હિઃ
યજ્ઞમાં તમારો માર્ગ સીધો છે, તમારાં જ્વાળા ઊંચી છે અને આકાશમાં પ્રસરે છે. પુરોહિત સ્વર્ગના નાભિમાં બેસે છે; ચાલો, આપણે દેવતાઓ માટે પવિત્ર કુશવિસ્તર વિછેરીએ.
સપ્ત હોત્રાણિ મનસા વૃણાના ઇન્વન્તો વિશ્વં પ્રતિ યન્નૃતેન । નૃપેશસો વિદથેષુ પ્ર જાતા અભીમં યજ્ઞં વિ ચરન્ત પૂર્વીઃ
મનથી સાત પુરોહિતોને પસંદ કરીને, સત્યથી સૌને બોલાવી, સભામાં શોભિત થાય છે. સભામાં જન્મેલા એ પૂર્વજ યજ્ઞોમાં વિહાર કરે છે.
આ ભન્દમાને ઉષસા ઉપાકે ઉત સ્મયેતે તન્વા વિરૂપે । યથા નો મિત્રો વરુણો જુજોષદિન્દ્રો મરુત્વાઁ ઉત વા મહોભિઃ
પ્રભાતે બે બહેનો અલગ-અલગ રૂપે આવે છે. જેમ મિત્ર, વરુણ, ઇન્દ્ર અને મરુતાદિ દેવતાઓ પોતાની મહિમાથી અમને પ્રસન્ન કરે તેમ થાય.
દૈવ્યા હોતારા પ્રથમા ન્યૃઞ્જે સપ્ત પૃક્ષાસઃ સ્વધયા મદન્તિ । ઋતં શંસન્ત ઋતમિત્ત આહુરનુ વ્રતં વ્રતપા દીધ્યાનાઃ
દૈવીય પ્રથમ પુરોહિતો સ્થાપિત થાય છે, સાત ગાયક પોતાની સ્વભાવમાં આનંદ કરે છે. તેઓ સત્યનું ગાન કરે છે, તેને સત્ય કહે છે અને વ્રતનું પાલન કરતા તેજસ્વી રહે છે.
આ ભારતી ભારતીભિઃ સજોષા ઇળા દેવૈર્મનુષ્યેભિરગ્નિઃ । સરસ્વતી સારસ્વતેભિરર્વાક્તિસ્રો દેવીર્બર્હિરેદં સદન્તુ
ભારતી પોતાની બહેનો સાથે, ઇળા દેવતાઓ અને મનુષ્યો સાથે, અગ્નિ અને સરસ્વતી પોતાની સાથેીઓ સાથે આવે. આ ત્રણે દેવીઓ આ પવિત્ર કુશપર બેસે.
તન્નસ્તુરીપમધ પોષયિત્નુ દેવ ત્વષ્ટર્વિ રરાણઃ સ્યસ્વ । યતો વીરઃ કર્મણ્યઃ સુદક્ષો યુક્તગ્રાવા જાયતે દેવકામઃ
પોષણ આપનાર દેવત્વષ્ટાએ અમારે પર કૃપા રાખે. એમાંથી જ પરાક્રમી, કુશળ અને દેવોને પ્રસન્ન કરનાર, ઉત્તમ કાર્ય કરનાર વીર જન્મે છે.
વનસ્પતેઽવ સૃજોપ દેવાનગ્નિર્હવિઃ શમિતા સૂદયાતિ । સેદુ હોતા સત્યતરો યજાતિ યથા દેવાનાં જનિમાનિ વેદ
વનસ્પતિની જેમ, અન્નનું હવન દેવોને અર્પણ કર. અગ્નિ, શાંત કરનાર, હવન તૈયાર કરે છે. સાચો હોતા તેમ જ યજ્ઞ કરે છે, કારણ કે તે દેવોના મૂળ જાણે છે.
આ યાહ્યગ્ને સમિધાનો અર્વાઙિન્દ્રેણ દેવૈઃ સરથં તુરેભિઃ । બર્હિર્ન આસ્તામદિતિઃ સુપુત્રા સ્વાહા દેવા અમૃતા માદયન્તામ્
અગ્નિ, તું પ્રજ્વલિત થઈને ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ સાથે ઝડપથી આવ. અદિતિ અને એના સારા પુત્રો યજ્ઞકુંડ પાસે બેસે અને અમર દેવતાઓ સ્વાહા સાથે આનંદ માણે.
પ્રત્યગ્નિરુષસશ્ચેકિતાનોઽબોધિ વિપ્રઃ પદવીઃ કવીનામ્। પૃથુપાજા દેવયદ્ભિઃ સમિદ્ધોઽપ દ્વારા તમસો વહ્નિરાવઃ
અગ્નિ, જાગૃત અને ઋષિઓના માર્ગ જાણનારો, ઉગ્યો છે. વિશાળ પગવાળો, દેવપ્રભાથી તેજસ્વી પુરોહિત, પોતાની જ્યોતિથી અંધકારના દ્વાર દૂર કરે છે.
પ્રેદ્વગ્નિર્વાવૃધે સ્તોમેભિર્ગીર્ભિઃ સ્તોતૄણાં નમસ્ય ઉક્થૈઃ। પૂર્વીર્ઋતસ્ય સંદૃશશ્ચકાનઃ સં દૂતો અદ્યૌદુષસો વિરોકે
અગ્નિ સ્તુતિ, ગીત અને સ્તોત્રોથી વધુ તેજસ્વી થયો છે. અનેક સત્યરૂપો જોઈને, આજે એ દૂત ઉષા સમયે પ્રકાશિત થાય છે.
અધાય્યગ્નિર્માનુષીષુ વિક્ષ્વપાં ગર્ભો મિત્ર ઋતેન સાધન્। આ હર્યતો યજતઃ સાન્વસ્થાદભૂદુ વિપ્રો હવ્યો મતીનામ્
પછી અગ્નિ, માનવોમાં બીજરૂપે, મૈત્ર દ્વારા સત્યથી સ્થાપિત થયો છે. યજમાનના હવનમાંથી ઉદ્ભવ્યો છે. એ જ્ઞાની, આવાહન માટે યોગ્ય, વિચારશક્તિનો આધાર બન્યો છે.
મિત્રો અગ્નિર્ભવતિ યત્સમિદ્ધો મિત્રો હોતા વરુણો જાતવેદાઃ। મિત્રો અધ્વર્યુરિષિરો દમૂના મિત્રઃ સિન્ધૂનામુત પર્વતાનામ્
જ્યારે અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે ત્યારે તે મૈત્ર બને છે. મૈત્ર હોતા છે, વરુણ સર્વજ્ઞ છે. મૈત્ર અધ્વર્યુ, પ્રેરક અને ગૃહસ્થ છે. મૈત્ર નદીઓ અને પર્વતોનો પણ સ્વામી છે.
પાતિ પ્રિયં રિપો અગ્રં પદં વેઃ પાતિ યહ્વશ્ચરણં સૂર્યસ્ય। પાતિ નાભા સપ્તશીર્ષાણમગ્નિઃ પાતિ દેવાનામુપમાદમૃષ્વઃ
અગ્નિ પ્રિય, ઘોડાની શ્રેષ્ઠ પથને રક્ષે છે. તે સૂર્યના ઝડપી માર્ગને પણ જાળવે છે. અગ્નિ સાતમાથાવાળાની નાભિને અને દેવોના ઉન્નત સ્વરૂપને પણ રક્ષે છે.
ઋભુશ્ચક્ર ઈડ્યં ચારુ નામ વિશ્વાનિ દેવો વયુનાનિ વિદ્વાન્। સસસ્ય ચર્મ ઘૃતવત્પદં વેસ્તદિદગ્ની રક્ષત્યપ્રયુચ્છન્
ઋભુઓએ સુંદર અને પાત્ર નામ બનાવ્યું. સર્વકુશળ દેવએ દરેક રૂપ રચ્યું. એ ઘીથી ભરેલા પગલાંને ચામડીમાં લપેટે છે. આમ, અગ્નિ સતત રક્ષા કરે છે.
આ યોનિમગ્નિર્ઘૃતવન્તમસ્થાત્પૃથુપ્રગાણમુશન્તમુશાનઃ। દીદ્યાનઃ શુચિર્ઋષ્વઃ પાવકઃ પુનઃપુનર્માતરા નવ્યસી કઃ
અગ્નિ ઘીથી ભરેલા ગર્ભમાં પ્રવેશી ગયો છે, વિશાળ અને પ્રકાશમાન છે. શુદ્ધ, ઉન્નત અને તેજસ્વી અગ્નિ વારંવાર પોતાની માતાઓથી નવેસરથી જન્મે છે.
સદ્યો જાત ઓષધીભિર્વવક્ષે યદી વર્ધન્તિ પ્રસ્વો ઘૃતેન। આપ ઇવ પ્રવતા શુમ્ભમાના ઉરુષ્યદગ્નિઃ પિત્રોરુપસ્થે
નવો જન્મેલો અગ્નિ ઔષધિઓ સાથે વધે છે, જ્યારે તે ઘીથી પોષાય છે. પાણીની જેમ વહેતો અને તેજસ્વી, અગ્નિ પોતાના માતા-પિતાના ખોળામાં આરામ કરે છે.
ઉદુ ષ્ટુતઃ સમિધા યહ્વો અદ્યૌદ્વર્ષ્મન્દિવો અધિ નાભા પૃથિવ્યાઃ। મિત્રો અગ્નિરીડ્યો માતરિશ્વા દૂતો વક્ષદ્યજથાય દેવાન્
આજે સ્તુતિથી પ્રજ્વલિત અને ઝડપી અગ્નિ સ્વર્ગ અને પૃથ્વીના નાભિમાંથી પ્રકાશે છે. મૈત્ર, અગ્નિ, માતરિશ્વાન દૂત બની દેવતાઓને હવન પહોંચાડશે.
ઉદસ્તમ્ભીત્સમિધા નાકમૃષ્વોઽગ્નિર્ભવન્નુત્તમો રોચનાનામ્। યદી ભૃગુભ્યઃ પરિ માતરિશ્વા ગુહા સન્તં હવ્યવાહં સમીધે
પ્રજ્વલિત અગ્નિએ ઉંચા આકાશને આધાર આપ્યો છે અને તેજમાં સર્વોચ્ચ થયો છે. જ્યારે માતરિશ્વાને છુપાયેલા હવનવાહકને ભૃગુઓ સુધી લાવ્યો, ત્યારે એ પ્રજ્વલિત થયો.
ઇળામગ્ને પુરુદંસં સનિં ગોઃ શશ્વત્તમં હવમાનાય સાધ। સ્યાન્નઃ સૂનુસ્તનયો વિજાવાગ્ને સા તે સુમતિર્ભૂત્વસ્મે
અગ્નિ, અમને ધન અને ગાયોની સ્થાયી સંપત્તિ આપજે, જે તને બોલાવે છે. અમારો પુત્ર વિજયી અને બુદ્ધિશાળી બને અને તારી કૃપા અમારે પર રહે.
પ્ર કારવો મનના વચ્યમાના દેવદ્રીચીં નયત દેવયન્તઃ । દક્ષિણાવાડ્વાજિની પ્રાચ્યેતિ હવિર્ભરન્ત્યગ્નયે ઘૃતાચી
ગાયકોએ મનન કરીને દેવપ્રેરિત સ્તુતિ ગાવા દેવી. દક્ષિણાવાળા, ધનવાન યજમાન, ઘીથી સજ્જ હવન અગ્નિને અર્પણ કરે છે.
આ રોદસી અપૃણા જાયમાન ઉત પ્ર રિક્થા અધ નુ પ્રયજ્યો । દિવશ્ચિદગ્ને મહિના પૃથિવ્યા વચ્યન્તાં તે વહ્નયઃ સપ્તજિહ્વાઃ
જન્મ લેતાં જ એ અગ્નિ આકાશ અને પૃથ્વીને ભરાઈ જાય છે. હવે દાન અને હવન તૈયાર છે. અગ્નિ, તારી મહિમાથી સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર તારી સાત જીભવાળી જ્યોતિની વાત થાય.
દ્યૌશ્ચ ત્વા પૃથિવી યજ્ઞિયાસો નિ હોતારં સાદયન્તે દમાય । યદી વિશો માનુષીર્દેવયન્તીઃ પ્રયસ્વતીરીળતે શુક્રમર્ચિઃ
આકાશ અને પૃથ્વી તને યજ્ઞ માટે ઘરમાં હોતા તરીકે બેસાડે છે. જ્યારે માનવ જાતિ ભક્તિપૂર્વક તારી તેજસ્વી જ્યોતિને ઘણાં હવનો સાથે બોલાવે છે.
મહાન્સધસ્થે ધ્રુવ આ નિષત્તોઽન્તર્દ્યાવા માહિને હર્યમાણઃ । આસ્ક્રે સપત્ની અજરે અમૃક્તે સબર્દુઘે ઉરુગાયસ્ય ધેનૂ
મહાન અને અડગ સ્થાનમાં બેસેલા તું, અગ્નિ, આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે તેજથી ઝગમગે છે. બે સાથી, વૃદ્ધ ન થતી અને નિષ્કલંક, વિશાળ યશવાળી પોષક ગાયો છે.