ઋગ્વેદઃ

ગણાનાં ત્વા ગણપતિં હવામહે કવિં કવીનામુપમશ્રવસ્તમમ્ । જ્યેષ્ઠરાજં બ્રહ્મણાં બ્રહ્મણસ્પત આ નઃ શૃણ્વન્નૂતિભિઃ સીદ સાદનમ્

અમે તને, સર્વ સમૂહોના નેતા, કવિઓમાં શ્રેષ્ઠ કવિ, સર્વમાં પ્રસિદ્ધ, પ્રાર્થનાનો મહારાજા, હે પ્રાર્થનાપતિ, બોલાવીએ છીએ; તું અમારી રક્ષા સાંભળીને અહીં બેઠો.

દેવાશ્ચિત્તે અસુર્ય પ્રચેતસો બૃહસ્પતે યજ્ઞિયં ભાગમાનશુઃ । ઉસ્રા ઇવ સૂર્યો જ્યોતિષા મહો વિશ્વેષામિજ્જનિતા બ્રહ્મણામસિ

દેવતાઓએ, જેઓમાં દિવ્ય બુદ્ધિ છે, બૃહસ્પતિ, યજ્ઞનો શ્રેષ્ઠ ભાગ તને આપ્યો છે; તું ઉષા જેવી પ્રકાશિત થાય છે, જેમ સૂર્ય પ્રકાશ ફેલાવે છે; તું સર્વ સ્તુતિઓનો સર્જક છે, તારી શક્તિથી.

આ વિબાધ્યા પરિરાપસ્તમાંસિ ચ જ્યોતિષ્મન્તં રથમૃતસ્ય તિષ્ઠસિ । બૃહસ્પતે ભીમમમિત્રદમ્ભનં રક્ષોહણં ગોત્રભિદં સ્વર્વિદમ્

તું અંધકાર અને આસપાસની અંધારીને દૂર કરે છે; તું સત્યના તેજસ્વી રથ પર બેસે છે; બૃહસ્પતિ, તું ભયાનક છે, દુશ્મનોને હરાવનાર, દૈત્યોને નાશ કરનાર, અવરોધો તોડનાર અને પ્રકાશ જાણનાર છે.

સુનીતિભિર્નયસિ ત્રાયસે જનં યસ્તુભ્યં દાશાન્ન તમંહો અશ્નવત્ । બ્રહ્મદ્વિષસ્તપનો મન્યુમીરસિ બૃહસ્પતે મહિ તત્તે મહિત્વનમ્

તું સારા માર્ગે લોકોનું નેતૃત્વ કરે છે અને તેમને રક્ષણ આપે છે; જે તારી સેવા કરે છે, તેને કોઈ દુઃખ ન મળે; તું પ્રાર્થનાના દુશ્મનો પર ક્રોધથી દહન કરે છે; બૃહસ્પતિ, તારી મહિમા ખરેખર મહાન છે.

ન તમંહો ન દુરિતં કુતશ્ચન નારાતયસ્તિતિરુર્ન દ્વયાવિનઃ । વિશ્વા ઇદસ્માદ્ધ્વરસો વિ બાધસે યં સુગોપા રક્ષસિ બ્રહ્મણસ્પતે

જેને તું સારા રક્ષક તરીકે બચાવે છે, તેને કોઈ દુઃખ, કોઈ દુર્ભાગ્ય, કોઈ દુશ્મન કે દગાખોર હારી શકતા નથી; બૃહ્મણસ્પતિ, તું તેના બધા સંકટો દૂર કરે છે.

ત્વં નો ગોપાઃ પથિકૃદ્વિચક્ષણસ્તવ વ્રતાય મતિભિર્જરામહે । બૃહસ્પતે યો નો અભિ હ્વરો દધે સ્વા તં મર્મર્તુ દુચ્છુના હરસ્વતી

તું અમારો રક્ષક, માર્ગ દર્શાવનાર અને બુદ્ધિશાળી માર્ગદર્શક છે; અમે તારા નિયમમાં ભક્તિપૂર્વક વૃદ્ધ થઈએ; બૃહસ્પતિ, જે પણ દુશ્મનાવટ અમારી સામે આવે, તે તારી તીવ્ર શક્તિથી તૂટી જાય.

ઉત વા યો નો મર્ચયાદનાગસોઽરાતીવા મર્તઃ સાનુકો વૃકઃ । બૃહસ્પતે અપ તં વર્તયા પથઃ સુગં નો અસ્યૈ દેવવીતયે કૃધિ

જો કોઈ મનુષ્ય, તેના સગાં સાથે, અમને અકારણે નુકસાન પહોંચાડે, દુશ્મન હોય કે માનવરૂપ વરુ હોય, તો બૃહસ્પતિ, તેને અમારા માર્ગથી દૂર હટાવી દે; અમને આ દૈવી કૃપા માટે સરળ માર્ગ આપ.

ત્રાતારં ત્વા તનૂનાં હવામહેઽવસ્પર્તરધિવક્તારમસ્મયુમ્ । બૃહસ્પતે દેવનિદો નિ બર્હય મા દુરેવા ઉત્તરં સુમ્નમુન્નશન્

અમે તને આપણા શરીરનો રક્ષક, સહાયક અને શક્તિ આપનાર તરીકે પોકારીએ છીએ; બૃહસ્પતિ, અધર્મીઓને નીચે દબાવી દે, દુઃખને અમારે ઉપર આવવા દે નહીં, અમને ઉત્તમ આશીર્વાદ આપ.

ત્વયા વયં સુવૃધા બ્રહ્મણસ્પતે સ્પાર્હા વસુ મનુષ્યા દદીમહિ । યા નો દૂરે તળિતો યા અરાતયોઽભિ સન્તિ જમ્ભયા તા અનપ્નસઃ

તારી સાથે, બૃહ્મણસ્પતિ, અમે સમૃદ્ધ થઈને માનવોમાં શ્રેષ્ઠ દાન મેળવી શકીએ; જે પણ સંકટો કે દુશ્મનો દૂર કે નજીક હોય, તેમને તું પરાસ્ત કરી, નિષ્ફળ કરી દે.

ત્વયા વયમુત્તમં ધીમહે વયો બૃહસ્પતે પપ્રિણા સસ્નિના યુજા । મા નો દુઃશંસો અભિદિપ્સુરીશત પ્ર સુશંસા મતિભિસ્તારિષીમહિ

તારી સાથે, બૃહસ્પતિ, મજબૂત અને સ્થિર મિત્ર તરીકે, અમે શ્રેષ્ઠ શક્તિ પ્રાપ્ત કરીએ; અમને નુકસાન પહોંચાડવા ઈચ્છનાર અમારું કશું ન બગાડી શકે; સારા વિચારો સાથે અમે બધાં દુઃખો પાર કરી જઈએ.

અનાનુદો વૃષભો જગ્મિરાહવં નિષ્ટપ્તા શત્રું પૃતનાસુ સાસહિઃ । અસિ સત્ય ઋણયા બ્રહ્મણસ્પત ઉગ્રસ્ય ચિદ્દમિતા વીળુહર્ષિણઃ

તું અવરોધ વિના, વાછરડાની જેમ યુદ્ધમાં આગળ વધે છે; તું યુદ્ધમાં દુશ્મનને દહન કરે છે; બૃહ્મણસ્પતિ, તું વચન પાળનાર છે અને ભયાનક, અહંકારીને પણ નીચે ઉતારી દે છે.

અદેવેન મનસા યો રિષણ્યતિ શાસામુગ્રો મન્યમાનો જિઘાંસતિ । બૃહસ્પતે મા પ્રણક્તસ્ય નો વધો નિ કર્મ મન્યું દુરેવસ્ય શર્ધતઃ

જે અધર્મી મનથી અમને નુકસાન પહોંચાડવા ઈચ્છે છે, પોતાને શક્તિશાળી માને છે અને મારવા ઈચ્છે છે—બૃહસ્પતિ, એવા માણસની માર અમને ન લાગે; દુષ્ટનો ક્રોધ અમને ક્યારેય ન હરાવે.

ભરેષુ હવ્યો નમસોપસદ્યો ગન્તા વાજેષુ સનિતા ધનંધનમ્ । વિશ્વા ઇદર્યો અભિદિપ્સ્વો મૃધો બૃહસ્પતિર્વિ વવર્હા રથાઁ ઇવ

તું યુદ્ધમાં પોકારવા યોગ્ય છે, નમ્રતાથી નજીક જવાનું છે, અને સ્પર્ધામાં સહાયરૂપ છે, ધન આપનાર છે; બૃહસ્પતિ, જે પણ દુશ્મનો અમને હાનિ પહોંચાડવા આવે છે, તું તેમના હુમલાઓને રથની જેમ તોડી નાખે છે.

તેજિષ્ઠયા તપની રક્ષસસ્તપ યે ત્વા નિદે દધિરે દૃષ્ટવીર્યમ્ । આવિસ્તત્કૃષ્વ યદસત્ત ઉક્થ્યં બૃહસ્પતે વિ પરિરાપો અર્દય

તારી પ્રખર તપ્ત શક્તિથી, તું દૈત્યોને દહન કરી નાખ; જે તારા સામે પોતાની શક્તિમાં વિશ્વાસ રાખે છે, તેમને ભસ્મ કરી નાખ; બૃહસ્પતિ, જે શક્તિ પ્રશંસનીય છે, તે દર્શાવ અને આસપાસના અંધકારને સંપૂર્ણ નાશ કરી નાખ.

બૃહસ્પતે અતિ યદર્યો અર્હાદ્દ્યુમદ્વિભાતિ ક્રતુમજ્જનેષુ । યદ્દીદયચ્છવસ ઋતપ્રજાત તદસ્માસુ દ્રવિણં ધેહિ ચિત્રમ્

બૃહસ્પતિ, જ્યારે તારી શક્તિ મહાન લોકોમાં તેજપૂર્વક પ્રકાશે છે, અને તારી સત્યથી જન્મેલી ઊર્જા પ્રગટે છે, ત્યારે અમને સુંદર અને વિવિધ પ્રકારનું ધન આપ.

મા ન સ્તેનેભ્યો યે અભિ દ્રુહસ્પદે નિરામિણો રિપવોઽન્નેષુ જાગૃધુઃ । આ દેવાનામોહતે વિ વ્રયો હૃદિ બૃહસ્પતે ન પરઃ સામ્નો વિદુઃ

અમને એવા ચોરોનો શિકાર ન થવું જોઈએ, જે અમારે સામે ગુપ્ત રીતે દુશ્મનાવટ રાખે છે, કે એવા દુશ્મનોનો, જે અનાજ માટે અમારું વલણ જુએ છે; દેવતાઓની ઈચ્છા હૃદયમાં પૂર્ણ થાય છે—બૃહસ્પતિ, તારી સ્તુતિનું રહસ્ય બીજાને ખબર નથી.

વિશ્વેભ્યો હિ ત્વા ભુવનેભ્યસ્પરિ ત્વષ્ટાજનત્સામ્નઃસામ્નઃ કવિઃ । સ ઋણચિદૃણયા બ્રહ્મણસ્પતિર્દ્રુહો હન્તા મહ ઋતસ્ય ધર્તરિ

કારણ કે તવષ્ટ્રીએ તારી માટે સર્વ જગતમાં શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ બનાવી છે; તેથી, બૃહ્મણસ્પતિ, તું દેવું ધરાવનારને પણ મુક્ત કરે છે, દુશ્મનાવટનો નાશ કરે છે અને સત્યનો મહાન આધાર છે.

તવ શ્રિયે વ્યજિહીત પર્વતો ગવાં ગોત્રમુદસૃજો યદઙ્ગિરઃ । ઇન્દ્રેણ યુજા તમસા પરીવૃતં બૃહસ્પતે નિરપામૌબ્જો અર્ણવમ્

તારી મહિમા માટે, પર્વત વિખૂટો થયો અને અંગિરસોએ ગાયો મુક્ત કરી; ઈન્દ્ર સાથે મળીને, બૃહસ્પતિ, તું અંધકાર દૂર કરી અને સમુદ્રના પાણી ખુલ્લા કર્યા.

બ્રહ્મણસ્પતે ત્વમસ્ય યન્તા સૂક્તસ્ય બોધિ તનયં ચ જિન્વ । વિશ્વં તદ્ભદ્રં યદવન્તિ દેવા બૃહદ્વદેમ વિદથે સુવીરાઃ

બૃહ્મણસ્પતિ, તું આ સ્તુતિનો માર્ગદર્શક છે; ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ અને અમારા સંતાનને પ્રેરણા આપ; જે સારા કાર્યો દેવતાઓ રક્ષે છે, તે બધું અમારે મળે; અમે સભામાં મહાન વાણી બોલીએ અને વિજયી થઈએ.

સેમામવિડ્ઢિ પ્રભૃતિં ય ઈશિષેઽયા વિધેમ નવયા મહા ગિરા । યથા નો મીઢ્વાન્સ્તવતે સખા તવ બૃહસ્પતે સીષધઃ સોત નો મતિમ્

હે બૃહસ્પતિ, આપના માટે અમે જે આહુતિ અર્પણ કરીએ છીએ, તેને શરૂઆતથી જ જાણી લો. અમે નવી અને મહાન સ્તુતિથી આપની સેવા કરવા ઇચ્છીએ છીએ. જેમ આપના દયાળુ મિત્ર આપની પ્રશંસા કરે છે, તેમ આપ પણ અમારી ઈચ્છા પૂર્ણ કરો.

યો નન્ત્વાન્યનમન્ન્યોજસોતાદર્દર્મન્યુના શમ્બરાણિ વિ । પ્રાચ્યાવયદચ્યુતા બ્રહ્મણસ્પતિરા ચાવિશદ્વસુમન્તં વિ પર્વતમ્

જે બૃહસ્પતિએ પોતાની અપરંપાર શક્તિથી અડગ કિલ્લાઓ તોડી નાખ્યા અને અહંકારી શમ્બરાના દુર્ગો ધ્વસ્ત કર્યા, એ બૃહસ્પતિએ અડગને પણ હલાવી નાખ્યું અને ધનથી ભરેલા પર્વતમાં પ્રવેશ કર્યો.

તદ્દેવાનાં દેવતમાય કર્ત્વમશ્રથ્નન્દૃળ્હાવ્રદન્ત વીળિતા । ઉદ્ગા આજદભિનદ્બ્રહ્મણા વલમગૂહત્તમો વ્યચક્ષયત્સ્વઃ

દેવતાઓમાં સૌથી દિવ્ય એવા આ કાર્યને બૃહસ્પતિએ પૂર્ણ કર્યું. મજબૂત અને દૃઢ પણ તેને રોકી શક્યા નહીં. તેણે પોતાના મંત્રથી અંધકાર દૂર કર્યો, વલાને ફાડી પ્રકાશ બહાર લાવ્યો.

અશ્માસ્યમવતં બ્રહ્મણસ્પતિર્મધુધારમભિ યમોજસાતૃણત્ । તમેવ વિશ્વે પપિરે સ્વર્દૃશો બહુ સાકં સિસિચુરુત્સમુદ્રિણમ્

બૃહસ્પતિએ પોતાની તાકાતથી મધથી વહેતી ધારા ધરાવતી પથ્થરની દીવાલ તોડી નાખી. બધા પ્રકાશદ્રષ્ટા ઋષિઓએ એ ધારા પીધી અને અનેકએ મળીને એ ભરપૂર સ્ત્રોતમાંથી પાણી લીધું.

સના તા કા ચિદ્ભુવના ભવીત્વા માદ્ભિઃ શરદ્ભિર્દુરો વરન્ત વઃ । અયતન્તા ચરતો અન્યદન્યદિદ્યા ચકાર વયુના બ્રહ્મણસ્પતિઃ

કેટલાક લોકોએ હંમેશા અસ્તિત્વ ધરાવ્યું છે, કેટલાક પછી આવશે; દેવતાઓ, આપના વર્ષો કદી ઓટમથી મર્યાદિત થતા નથી. બૃહસ્પતિએ પોતાની બુદ્ધિથી અનેક માર્ગો બનાવ્યા, દરેકને પોતાની રીતે ફરતા-ચલતા રાખ્યા.

અભિનક્ષન્તો અભિ યે તમાનશુર્નિધિં પણીનાં પરમં ગુહા હિતમ્ । તે વિદ્વાંસઃ પ્રતિચક્ષ્યાનૃતા પુનર્યત ઉ આયન્તદુદીયુરાવિશમ્

જે વિદ્વાનો દુર અને ગુપ્ત સ્થાને છુપાયેલ પણિઓના ખજાને શોધવા ગયા હતા, તેઓ અસત્યમાંથી પાછા ફર્યા અને ફરીથી પ્રકાશમાં પ્રવેશ્યા.

ઋતાવાનઃ પ્રતિચક્ષ્યાનૃતા પુનરાત આ તસ્થુઃ કવયો મહસ્પથઃ । તે બાહુભ્યાં ધમિતમગ્નિમશ્મનિ નકિઃ ષો અસ્ત્યરણો જહુર્હિ તમ્

જેઓ સત્યમાં સ્થિર રહ્યા અને અસત્યમાંથી પાછા વળ્યા, તે વિદ્વાનો મહાન માર્ગ પર ઊભા રહ્યા. તેમણે પોતાના હાથથી પથ્થર પર અગ્નિ પ્રગટાવ્યો. હવે તેમની કોઈ દુશ્મન નથી, કેમ કે તેમણે અંધકાર દૂર કરી નાખ્યો છે.

ઋતજ્યેન ક્ષિપ્રેણ બ્રહ્મણસ્પતિર્યત્ર વષ્ટિ પ્ર તદશ્નોતિ ધન્વના । તસ્ય સાધ્વીરિષવો યાભિરસ્યતિ નૃચક્ષસો દૃશયે કર્ણયોનયઃ

જ્યાં બૃહસ્પતિ પોતાની ઝડપી અને સીધી, સત્યથી બંધાયેલી તીક્ષ્ણ બાણથી પ્રહાર કરવા ઈચ્છે છે, ત્યાં તે ચોક્કસ પહોંચે છે. તેની સારી તીરો, જેના દ્વારા તે ભેદે છે, તે તીક્ષ્ણદ્રષ્ટિ અને શ્રવણથી જન્મેલી છે.

સ સંનયઃ સ વિનયઃ પુરોહિતઃ સ સુષ્ટુતઃ સ યુધિ બ્રહ્મણસ્પતિઃ । ચાક્ષ્મો યદ્વાજં ભરતે મતી ધનાદિત્સૂર્યસ્તપતિ તપ્યતુર્વૃથા

બૃહસ્પતિ સંમતિ કરાવનાર, માર્ગદર્શક, પુજારી, વખાણપાત્ર અને યુદ્ધમાં વિજયી છે. જ્યારે તે પોતાના વિચારે વિજય લાવે છે, દાન આપનાર બને છે, ત્યારે સૂર્ય અનેક માર્ગો પર તેજ પાથરે છે.

વિભુ પ્રભુ પ્રથમં મેહનાવતો બૃહસ્પતેઃ સુવિદત્રાણિ રાધ્યા । ઇમા સાતાનિ વેન્યસ્ય વાજિનો યેન જના ઉભયે ભુઞ્જતે વિશઃ

વિશાળ અને શક્તિશાળી, બૃહસ્પતિના પ્રથમ કાર્યો મહાન છે. આ શક્તિશાળીનું ધન છે, જેના દ્વારા બંને જાતિઓ અને બધા કુળો લાભ મેળવે છે.