ઇયત્તિકા શકુન્તિકા સકા જઘાસ તે વિષમ્ । સો ચિન્ નુ ન મરાતિ નો વયમ્ મરામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
આ નાની પંખી, શકુંતિકા, તારા સાથે ઝેર ખાધું છે. છતાં એ પણ નાશ પામતી નથી અને અમે પણ નાશ પામતા નથી; આમાંથી આપણે નાશ પામીએ નહીં. આનું પ્રમાણ જાણી લેવામાં આવ્યું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ બનાવ્યું છે.
ત્રિઃ સપ્ત વિષ્પુલિઙ્ગકા વિષસ્ય પુષ્યમ્ અક્ષન્ । તાશ્ ચિન્ નુ ન મરન્તિ નો વયમ્ મરામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
ત્રણ વખત સાત ઝેરના ચમકતા કણો, એના ફળો, જોવામાં આવ્યા છે. છતાં એ પણ નાશ પામતા નથી અને અમે પણ નાશ પામતા નથી; આમાંથી આપણે નાશ પામીએ નહીં. આનું પ્રમાણ જાણી લેવામાં આવ્યું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ બનાવ્યું છે.
નવાનાꣳ નવતીનાꣳ વિષસ્ય રોપુષીણામ્ । સર્વાસામ્ અગ્રભꣳ નામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
નવાણાં અને નવ્વાણાં ઝેરી વનસ્પતિઓમાંથી, દરેકનું નામ મેં લીધું છે. આ ઝેરથી આપણને કશું ન થાય. તેનું માપ લેવાયું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ તૈયાર કર્યું છે.
ત્રિઃ સપ્ત મયૂર્યઃ સપ્ત સ્વસારો અગ્રુવઃ । તાસ્ તે વિષꣳ વિ જભ્રિર ઉદકꣳ કુમ્ભિનીર્ ઇવ
ત્રણ વખત સાત મોરણીઓ, સાત બહેનો, એ સૌમાં શ્રેષ્ઠ છે—એમણે તારા માટે ઝેર ઉપાડી લીધું છે, જેમ પાણી માટલાંમાં ભરાય છે તેમ.
ઇયત્તકઃ કુષુમ્ભકસ્ તકમ્ ભિનદ્મ્ય્ અશ્મના । તતો વિષમ્ પ્ર વાવૃતે પરાચીર્ અનુ સꣳવતઃ
જેટલું કુશુંભક છે, એટલું હું પથ્થરથી તોડી નાખું છું; પછી એ ઝેર દૂર થઈ જાય છે, વિપરીત દિશામાં વહેવા લાગે છે.
કુષુમ્ભકસ્ તદ્ અબ્રવીદ્ ગિરેઃ પ્રવર્તમાનકઃ । વૃશ્ચિકસ્યારસꣳ વિષમ્ અરસꣳ વૃશ્ચિક તે વિષમ્
કુશુંભક એ પર્વત પરથી લૂંટતો બોલ્યો: 'વિચ્છુનું ઝેર સ્વાદરહિત છે; વિચ્છુ, તું જે ઝેર લાવ્યો છે એ પણ સ્વાદરહિત છે.'
ત્વમગ્ને દ્યુભિસ્ત્વમાશુશુક્ષણિસ્ત્વમદ્ભ્યસ્ત્વમશ્મનસ્પરિ । ત્વં વનેભ્યસ્ત્વમોષધીભ્યસ્ત્વં નૃણાં નૃપતે જાયસે શુચિઃ
હે અગ્નિ, તમે આકાશમાં તેજથી પ્રકાશિત થો છો, પાણીમાં ઝડપી ચાલો છો અને પથ્થરો પર પણ તેજ ફેલાવો છો. તમે જંગલોમાં, ઔષધિઓમાં અને મનુષ્યોમાં પણ રહો છો, હે પ્રજાપતિ, તમે હંમેશા શુદ્ધ જન્મો છો.
તવાગ્ને હોત્રં તવ પોત્રમૃત્વિયં તવ નેષ્ટ્રં ત્વમગ્નિદૃતાયતઃ । તવ પ્રશાસ્ત્રં ત્વમધ્વરીયસિ બ્રહ્મા ચાસિ ગૃહપતિશ્ચ નો દમે
હે અગ્નિ, હવનક્રીયા તમારી છે, પુરૂહિતનું કામ પણ તમારું છે, યજ્ઞના દરેક ભાગમાં તમારો જ ભાગ છે. તમે નેત્ર, અગ્નિધ્રુ અને યજ્ઞના માર્ગદર્શક છો. તમે યજ્ઞના મુખ્ય પંડિત છો અને અમારા ઘરનાં ગૃહપતિ પણ છો.
ત્વમગ્ન ઇન્દ્રો વૃષભઃ સતામસિ ત્વં વિષ્ણુરુરુગાયો નમસ્યઃ । ત્વં બ્રહ્મા રયિવિદ્બ્રહ્મણસ્પતે ત્વં વિધર્તઃ સચસે પુરંધ્યા
હે અગ્નિ, તમે સાચા લોકોમાં ઇન્દ્ર જેવો શક્તિશાળી છો, તમે વિશાળ પગલાં ભરતા પૂજનીય વિષ્ણુ છો. તમે ધનના દાતા બ્રહ્મણસ્પતિ છો, અને દયાળુઓ સાથે જોડાવા વાળા વ્યવસ્થાપક છો.
ત્વમગ્ને રાજા વરુણો ધૃતવ્રતસ્ત્વં મિત્રો ભવસિ દસ્મ ઈડ્યઃ । ત્વમર્યમા સત્પતિર્યસ્ય સમ્ભુજં ત્વમંશો વિદથે દેવ ભાજયુઃ
હે અગ્નિ, તમે વચનપાલક રાજા વરુણ છો, તમે પ્રશંસનીય અને અદ્ભુત મિત્ર છો. તમે સાચા સાથી આર્યમા છો, અને વિધિમાં ભાગ લેનાર અંશ પણ તમે જ છો.
ત્વમગ્ને ત્વષ્ટા વિધતે સુવીર્યં તવ ગ્નાવો મિત્રમહઃ સજાત્યમ્ । ત્વમાશુહેમા રરિષે સ્વશ્વ્યં ત્વં નરાં શર્ધો અસિ પુરૂવસુઃ
હે અગ્નિ, તમે ત્વષ્ટા છો, જે ઉત્તમ શક્તિ આપે છે; તમારી બહેનો દેવીઓ છે અને મિત્રરૂપ સાથીઓ પણ તમારા છે. તમે તેજસ્વી સોનાં અને સુંદર ઘોડાં પ્રાપ્ત કર્યા છે; તમે અનેક ધન-સંપત્તિ ધરાવતા મનુષ્યોના નેતા છો.
ત્વમગ્ને રુદ્રો અસુરો મહો દિવસ્ત્વં શર્ધો મારુતં પૃક્ષ ઈશિષે । ત્વં વાતૈરરુણૈર્યાસિ શંગયસ્ત્વં પૂષા વિધતઃ પાસિ નુ ત્મના
હે અગ્નિ, તમે મહાન આકાશના રુદ્ર અને અસુર છો; તમે મારુતો અને પોષક દેવતાઓના નેતા છો. તમે લાલચટ્ટ પવન સાથે આનંદ લાવો છો; તમે સ્વભાવથી જ રક્ષક પૂષણ છો.
ત્વમગ્ને દ્રવિણોદા અરંકૃતે ત્વં દેવઃ સવિતા રત્નધા અસિ । ત્વં ભગો નૃપતે વસ્વ ઈશિષે ત્વં પાયુર્દમે યસ્તેઽવિધત્
હે અગ્નિ, તમે ધન આપનાર છો અને કાર્ય માટે હંમેશા તૈયાર છો; તમે રત્ન આપનાર દેવ સવિતા છો. તમે મનુષ્યોના સ્વામી ભાગ છો અને ધનની પણ હકદાર છો; તમે ઘરમાં રક્ષક બનીને રહો છો.
ત્વામગ્ને દમ આ વિશ્પતિં વિશસ્ત્વાં રાજાનં સુવિદત્રમૃઞ્જતે । ત્વં વિશ્વાનિ સ્વનીક પત્યસે ત્વં સહસ્રાણિ શતા દશ પ્રતિ
હે અગ્નિ, તમને ઘરનાં મુખ્ય તરીકે બોલાવવામાં આવે છે; જાતિઓ તમને પોતાના રાજા અને સુજ્ઞાની માને છે. તમે સર્વ સંપત્તિના સ્વામી છો, હે તેજસ્વી; તમે હજારો, સૈંકડો અને દસ-દસ વિતરો છો.
ત્વામગ્ને પિતરમિષ્ટિભિર્નરસ્ત્વાં ભ્રાત્રાય શમ્યા તનૂરુચમ્ । ત્વં પુત્રો ભવસિ યસ્તેઽવિધત્ત્વં સખા સુશેવઃ પાસ્યાધૃષઃ
હે અગ્નિ, તમે પુરૂષોને હવનથી પિતા સમાન છો; તમે ભાઈ જેવો પ્રેમાળ અને તેજસ્વી સ્વરૂપ ધરાવો છો. જે તમને સ્થાપે છે, તેના માટે તમે પુત્ર બની જાવ છો; તમે સારા મિત્ર અને અડગ રક્ષક છો.
ત્વમગ્ન ઋભુરાકે નમસ્યસ્ત્વં વાજસ્ય ક્ષુમતો રાય ઈશિષે । ત્વં વિ ભાસ્યનુ દક્ષિ દાવને ત્વં વિશિક્ષુરસિ યજ્ઞમાતનિઃ
હે અગ્નિ, તમે કુશળ ઋભુ જેવા પૂજનીય છો; તમે બળ અને ધનના વિજેતા છો. તમે જ્વલનથી દાયાં તરફ પ્રકાશ ફેલાવો છો; તમે યજ્ઞના વ્યવસ્થાપક અને વિસ્તૃત કરનાર છો.
ત્વમગ્ને અદિતિર્દેવ દાશુષે ત્વં હોત્રા ભારતી વર્ધસે ગિરા । ત્વમિળા શતહિમાસિ દક્ષસે ત્વં વૃત્રહા વસુપતે સરસ્વતી
હે અગ્નિ, તમે ભક્ત માટે આદિતિ છો; તમે ગીત દ્વારા ભારતી હોત્રી તરીકે વધો છો. તમે દાનમાં સમૃદ્ધ ઇલા છો, અને કૌશલ્ય માટે જરૂરી છો; તમે વૃત્રનો વિનાશક, ધનના સ્વામી અને સરસ્વતી પણ છો.
ત્વમગ્ને સુભૃત ઉત્તમં વયસ્તવ સ્પાર્હે વર્ણ આ સંદૃશિ શ્રિયઃ । ત્વં વાજઃ પ્રતરણો બૃહન્નસિ ત્વં રયિર્બહુલો વિશ્વતસ્પૃથુઃ
હે અગ્નિ, તમે સારી રીતે પોષાયેલી સર્વોચ્ચ શક્તિ છો; તમારી સુંદર કાંતિમાં સૌમ્ય રૂપ દેખાય છે. તમે વિજય અને મહાન ઉદ્ધારક છો; તમે સર્વત્ર વ્યાપક અને ધનથી ભરપૂર છો.
ત્વામગ્ન આદિત્યાસ આસ્યં ત્વાં જિહ્વાં શુચયશ્ચક્રિરે કવે । ત્વાં રાતિષાચો અધ્વરેષુ સશ્ચિરે ત્વે દેવા હવિરદન્ત્યાહુતમ્
હે અગ્નિ, આદિત્યોએ તમને પોતાના મુખ બનાવ્યા; શુદ્ધ દેવોએ તમને પોતાની જીભ બનાવ્યા, હે વિદ્વાન. દાન આપનારોએ યજ્ઞમાં તમને જોડ્યા છે; દેવતાઓ તમારી તરફ અર્પિત હવન ગ્રહણ કરે છે.
ત્વે અગ્ને વિશ્વે અમૃતાસો અદ્રુહ આસા દેવા હવિરદન્ત્યાહુતમ્ । ત્વયા મર્તાસઃ સ્વદન્ત આસુતિં ત્વં ગર્ભો વીરુધાં જજ્ઞિષે શુચિઃ
હે અગ્નિ, બધા અમર અને નિષ્કપટ દેવતાઓ તમારી અંદર અર્પિત હવન ગ્રહણ કરે છે. તમારી માધ્યમથી મનુષ્યો પોષણ મેળવે છે; તમે વનસ્પતિઓમાંથી જન્મેલો શુદ્ધ બીજ છો.
ત્વં તાન્સં ચ પ્રતિ ચાસિ મજ્મનાગ્ને સુજાત પ્ર ચ દેવ રિચ્યસે । પૃક્ષો યદત્ર મહિના વિ તે ભુવદનુ દ્યાવાપૃથિવી રોદસી ઉભે
હે સુજાત અગ્નિ, તમે તમારી શક્તિથી બંને પક્ષે પહોંચો છો અને દેવો તમને વખાણે છે. જ્યારે તમારી મહાનતા અહીં પ્રગટ થાય છે, ત્યારે આકાશ અને પૃથ્વી બંને તમારો અનુસરણ કરે છે.
યે સ્તોતૃભ્યો ગોઅગ્રામશ્વપેશસમગ્ને રાતિમુપસૃજન્તિ સૂરયઃ । અસ્માઞ્ચ તાઁશ્ચ પ્ર હિ નેષિ વસ્ય આ બૃહદ્વદેમ વિદથે સુવીરાઃ
જે દાતાઓ ગાય, ગામ અને સુંદર ઘોડાં ગાયકને આપે છે, હે અગ્નિ, તેઓ અને અમે બંને ધન પ્રાપ્ત કરીએ. ચાલો, સભામાં અમે મહાન બળથી બોલી શકીએ.
યજ્ઞેન વર્ધત જાતવેદસમગ્નિં યજધ્વં હવિષા તના ગિરા । સમિધાનં સુપ્રયસં સ્વર્ણરં દ્યુક્ષં હોતારં વૃજનેષુ ધૂર્ષદમ્
યજ્ઞ દ્વારા જાતવેદા અગ્નિને વધાવો; હવન, શરીર અને ગીતથી અગ્નિની પૂજા કરો. તેને સારી રીતે પ્રજ્વલિત કરો, તેજસ્વી અને શુદ્ધ બનાવો, જે સ્વર્ગીય છે અને લોકોમાં અડગ હોતાર છે.
અભિ ત્વા નક્તીરુષસો વવાશિરેઽગ્ને વત્સં ન સ્વસરેષુ ધેનવઃ । દિવ ઇવેદરતિર્માનુષા યુગા ક્ષપો ભાસિ પુરુવાર સંયતઃ
હે અગ્નિ, રાત અને ઉષા તમને બોલાવે છે, જેમ ગાયો પોતાના વાછરડા પાસે આવે છે. તમે આકાશમાં સૂર્ય જેવો મનુષ્યોને દેખાવો છો; રાત્રીમાં પણ તમે તેજથી પ્રકાશિત થાઓ છો, હે દાતાર અગ્નિ, હંમેશા સંયમી.
તં દેવા બુધ્ને રજસઃ સુદંસસં દિવસ્પૃથિવ્યોરરતિં ન્યેરિરે । રથમિવ વેદ્યં શુક્રશોચિષમગ્નિં મિત્રં ન ક્ષિતિષુ પ્રશંસ્યમ્
દેવોએ તેને વિશાળ જગતના આધારરૂપ, આકાશ અને ધરતીના આધાર તરીકે સ્થિર કર્યો છે. જેમ રથને જોડવામાં આવે છે, તેમ તેજસ્વી જ્યોતિ ધરાવતો અગ્નિ, લોકોમાં મિત્ર જેવો વખાણવા યોગ્ય છે.
તમુક્ષમાણં રજસિ સ્વ આ દમે ચન્દ્રમિવ સુરુચં હ્વાર આ દધુઃ । પૃશ્ન્યાઃ પતરં ચિતયન્તમક્ષભિઃ પાથો ન પાયું જનસી ઉભે અનુ
તે પોતાનાં ઘરનાં વિશાળ આકાશમાં ચમકતો છે, ચાંદની જેવો તેજ ધરાવે છે, અને લાકડામાં સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. પૃશ્નીના પુત્ર, પોતાની દ્રષ્ટિથી સર્વેને ઓળખે છે, પાણીના રક્ષક જેવો બંને જગતને અનુસરે છે.
સ હોતા વિશ્વં પરિ ભૂત્વધ્વરં તમુ હવ્યૈર્મનુષ ઋઞ્જતે ગિરા । હિરિશિપ્રો વૃધસાનાસુ જર્ભુરદ્દ્યૌર્ન સ્તૃભિશ્ચિતયદ્રોદસી અનુ
એ હોતાર સર્વ યજ્ઞોમાં વ્યાપક છે; મનુષ્યો તેને હવન અને સ્તુતિથી શોધે છે. પીળા વાળ ધરાવતો, શક્તિશાળી લોકોમાં ગતિશીલ, ઘોડા જેવો પગલાંથી બંને જગતને ઓળખે છે.
સ નો રેવત્સમિધાનઃ સ્વસ્તયે સંદદસ્વાન્રયિમસ્માસુ દીદિહિ । આ નઃ કૃણુષ્વ સુવિતાય રોદસી અગ્ને હવ્યા મનુષો દેવ વીતયે
એ દાનશીલ અગ્નિ, અમારા કલ્યાણ માટે પ્રગટ થયેલો, અમને ધન આપે અને અમારી વચ્ચે તેજ આપે. હે અગ્નિ, બંને જગત અમારે સુખાકારી માટે અનુકૂળ કર, અને મનુષ્યોના હવન દેવો સુધી પહોંચાડ.
દા નો અગ્ને બૃહતો દાઃ સહસ્રિણો દુરો ન વાજં શ્રુત્યા અપા વૃધિ । પ્રાચી દ્યાવાપૃથિવી બ્રહ્મણા કૃધિ સ્વર્ણ શુક્રમુષસો વિ દિદ્યુતઃ
હે અગ્નિ, અમને મહાન અને હજારો ગુણું દાન આપ, ગૌપાળક જેવો અમારો લાભ વધાર. આપણી પ્રાર્થનાથી આકાશ અને ધરતી અનુકૂળ થાઓ, અને તેજસ્વી ઉષાઓ પ્રકાશિત થાઓ.
સ ઇધાન ઉષસો રામ્યા અનુ સ્વર્ણ દીદેદરુષેણ ભાનુના । હોત્રાભિરગ્નિર્મનુષઃ સ્વધ્વરો રાજા વિશામતિથિશ્ચારુરાયવે
પ્રગટ થયેલો એ અગ્નિ સુંદર ઉષાઓનું અનુસરણ કરે છે, લાલिमा અને તેજથી ચમકે છે. પોતાની યજ્ઞક્રિયાથી એ મનુષ્યોનો રાજા અને સૌમ્ય અતિથિ છે, ધન માટે સૌને પ્રિય છે.