કઙ્કતો ન કઙ્કતોઽથો સતીનકઙ્કતઃ । દ્વાવિતિ પ્લુષી ઇતિ ન્યદૃષ્ટા અલિપ્સત
કાંકના રટારટ જેવો, અને ફરી કાંકના રટારટ, અને સતીન કાંકના રટારટ. બે જણ કહે છે 'પ્લુષી', એમ અજાણ્યા લોકો આવીને સ્થિર થયા છે, પણ સ્પર્શ કર્યો નથી.
અદૃષ્ટાન્હન્ત્યાયત્યથો હન્તિ પરાયતી । અથો અવઘ્નતી હન્ત્યથો પિનષ્ટિ પિંષતી
અજાણ્યા લોકો આવનારને મારે છે અને જનારને પણ મારે છે. ઉપરથી પણ મારે છે, અને દબાવે છે, પીસે છે.
શરાસઃ કુશરાસો દર્ભાસઃ સૈર્યા ઉત । મૌઞ્જા અદૃષ્ટા વૈરિણાઃ સર્વે સાકં ન્યલિપ્સત
તીર, ખોટા તીર, ઘાસ અને કાંસા; મુંજ ઘાસ, અજાણ્યા દુશ્મન—all મળીને સ્થિર થયા છે, પણ સ્પર્શ કર્યો નથી.
નિ ગાવો ગોષ્ઠે અસદન્નિ મૃગાસો અવિક્ષત । નિ કેતવો જનાનાં ન્યદૃષ્ટા અલિપ્સત
ગાયો ગૌશાળામાં સ્થિર થઈ ગઈ છે, જંગલી પ્રાણીઓ ફરી રહ્યા છે. લોકોમાંના સંકેતો, અજાણ્યા લોકો સ્થિર થયા છે, પણ સ્પર્શ કર્યો નથી.
એત ઉ ત્યે પ્રત્યદૃશ્રન્પ્રદોષં તસ્કરા ઇવ । અદૃષ્ટા વિશ્વદૃષ્ટાઃ પ્રતિબુદ્ધા અભૂતન
આ લોકો સાંજના સમયે, ચોર જેવો દેખાયા છે. અજાણ્યા, પણ સૌને દેખાતા, હવે જાગૃત થયા છે.
દ્યૌર્વઃ પિતા પૃથિવી માતા સોમો ભ્રાતાદિતિઃ સ્વસા । અદૃષ્ટા વિશ્વદૃષ્ટાસ્તિષ્ઠતેલયતા સુ કમ્
આકાશ તારો પિતા છે, ધરતી માતા છે, સોમ ભાઈ છે, અદિતિ બહેન છે. અજાણ્યા, પણ સૌને દેખાતા, સ્થિર રહો, અને સુખથી ચાલો.
યે અંસ્યા યે અઙ્ગ્યાઃ સૂચીકા યે પ્રકઙ્કતાઃ । અદૃષ્ટાઃ કિં ચનેહ વઃ સર્વે સાકં નિ જસ્યત
જે ખભા પર છે, જે અંગ પર છે, જે સૂઈ જેવા છે, અને જે પ્રકંકટ છે; અજાણ્યા, તમે અહીં જે પણ હો, બધા મળીને શાંત થાઓ.
ઉત્પુરસ્તાત્સૂર્ય એતિ વિશ્વદૃષ્ટો અદૃષ્ટહા । અદૃષ્ટાન્સર્વાઞ્જમ્ભયન્સર્વાશ્ચ યાતુધાન્યઃ
સૂર્ય આગળ ઉગે છે, સૌને દેખાય છે, અજાણ્યાનો નાશક છે. તે બધા અજાણ્યા અને બધા યાતુધાનીઓને દમન કરે છે.
ઉદપપ્તદસૌ સૂર્યઃ પુરુ વિશ્વાનિ જૂર્વન્ । આદિત્યઃ પર્વતેભ્યો વિશ્વદૃષ્ટો અદૃષ્ટહા
આ સૂર્ય ઉગ્યો છે, બધા દુઃખો દૂર કરે છે. આદિત્ય, પર્વતોમાંથી, સૌને દેખાય છે, અજાણ્યાનો નાશક છે.
સૂર્યે વિષમ્ આ સજામિ દૃતિꣳ સુરાવતો ગૃહે । સો ચિન્ નુ ન મરાતિ નો વયમ્ મરામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
હું મારી દૃઢતા સૂર્યમાં અને દાનશીલના ઘર માં સ્થાપિત કરું છું. એ ક્યારેય નાશ પામે નહીં, અને અમે પણ નાશ પામીએ નહીં. આ બંધન ક્યારેય તૂટે નહીં. તારી શક્તિ મધુર છે, અને તારા કર્મ પણ મધુર છે.
ઇયત્તિકા શકુન્તિકા સકા જઘાસ તે વિષમ્ । સો ચિન્ નુ ન મરાતિ નો વયમ્ મરામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
આ નાની પંખી, શકુંતિકા, તારા સાથે ઝેર ખાધું છે. છતાં એ પણ નાશ પામતી નથી અને અમે પણ નાશ પામતા નથી; આમાંથી આપણે નાશ પામીએ નહીં. આનું પ્રમાણ જાણી લેવામાં આવ્યું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ બનાવ્યું છે.
ત્રિઃ સપ્ત વિષ્પુલિઙ્ગકા વિષસ્ય પુષ્યમ્ અક્ષન્ । તાશ્ ચિન્ નુ ન મરન્તિ નો વયમ્ મરામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
ત્રણ વખત સાત ઝેરના ચમકતા કણો, એના ફળો, જોવામાં આવ્યા છે. છતાં એ પણ નાશ પામતા નથી અને અમે પણ નાશ પામતા નથી; આમાંથી આપણે નાશ પામીએ નહીં. આનું પ્રમાણ જાણી લેવામાં આવ્યું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ બનાવ્યું છે.
નવાનાꣳ નવતીનાꣳ વિષસ્ય રોપુષીણામ્ । સર્વાસામ્ અગ્રભꣳ નામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
નવાણાં અને નવ્વાણાં ઝેરી વનસ્પતિઓમાંથી, દરેકનું નામ મેં લીધું છે. આ ઝેરથી આપણને કશું ન થાય. તેનું માપ લેવાયું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ તૈયાર કર્યું છે.
ત્રિઃ સપ્ત મયૂર્યઃ સપ્ત સ્વસારો અગ્રુવઃ । તાસ્ તે વિષꣳ વિ જભ્રિર ઉદકꣳ કુમ્ભિનીર્ ઇવ
ત્રણ વખત સાત મોરણીઓ, સાત બહેનો, એ સૌમાં શ્રેષ્ઠ છે—એમણે તારા માટે ઝેર ઉપાડી લીધું છે, જેમ પાણી માટલાંમાં ભરાય છે તેમ.
ઇયત્તકઃ કુષુમ્ભકસ્ તકમ્ ભિનદ્મ્ય્ અશ્મના । તતો વિષમ્ પ્ર વાવૃતે પરાચીર્ અનુ સꣳવતઃ
જેટલું કુશુંભક છે, એટલું હું પથ્થરથી તોડી નાખું છું; પછી એ ઝેર દૂર થઈ જાય છે, વિપરીત દિશામાં વહેવા લાગે છે.
કુષુમ્ભકસ્ તદ્ અબ્રવીદ્ ગિરેઃ પ્રવર્તમાનકઃ । વૃશ્ચિકસ્યારસꣳ વિષમ્ અરસꣳ વૃશ્ચિક તે વિષમ્
કુશુંભક એ પર્વત પરથી લૂંટતો બોલ્યો: 'વિચ્છુનું ઝેર સ્વાદરહિત છે; વિચ્છુ, તું જે ઝેર લાવ્યો છે એ પણ સ્વાદરહિત છે.'
ત્વમગ્ને દ્યુભિસ્ત્વમાશુશુક્ષણિસ્ત્વમદ્ભ્યસ્ત્વમશ્મનસ્પરિ । ત્વં વનેભ્યસ્ત્વમોષધીભ્યસ્ત્વં નૃણાં નૃપતે જાયસે શુચિઃ
હે અગ્નિ, તમે આકાશમાં તેજથી પ્રકાશિત થો છો, પાણીમાં ઝડપી ચાલો છો અને પથ્થરો પર પણ તેજ ફેલાવો છો. તમે જંગલોમાં, ઔષધિઓમાં અને મનુષ્યોમાં પણ રહો છો, હે પ્રજાપતિ, તમે હંમેશા શુદ્ધ જન્મો છો.
તવાગ્ને હોત્રં તવ પોત્રમૃત્વિયં તવ નેષ્ટ્રં ત્વમગ્નિદૃતાયતઃ । તવ પ્રશાસ્ત્રં ત્વમધ્વરીયસિ બ્રહ્મા ચાસિ ગૃહપતિશ્ચ નો દમે
હે અગ્નિ, હવનક્રીયા તમારી છે, પુરૂહિતનું કામ પણ તમારું છે, યજ્ઞના દરેક ભાગમાં તમારો જ ભાગ છે. તમે નેત્ર, અગ્નિધ્રુ અને યજ્ઞના માર્ગદર્શક છો. તમે યજ્ઞના મુખ્ય પંડિત છો અને અમારા ઘરનાં ગૃહપતિ પણ છો.
ત્વમગ્ન ઇન્દ્રો વૃષભઃ સતામસિ ત્વં વિષ્ણુરુરુગાયો નમસ્યઃ । ત્વં બ્રહ્મા રયિવિદ્બ્રહ્મણસ્પતે ત્વં વિધર્તઃ સચસે પુરંધ્યા
હે અગ્નિ, તમે સાચા લોકોમાં ઇન્દ્ર જેવો શક્તિશાળી છો, તમે વિશાળ પગલાં ભરતા પૂજનીય વિષ્ણુ છો. તમે ધનના દાતા બ્રહ્મણસ્પતિ છો, અને દયાળુઓ સાથે જોડાવા વાળા વ્યવસ્થાપક છો.
ત્વમગ્ને રાજા વરુણો ધૃતવ્રતસ્ત્વં મિત્રો ભવસિ દસ્મ ઈડ્યઃ । ત્વમર્યમા સત્પતિર્યસ્ય સમ્ભુજં ત્વમંશો વિદથે દેવ ભાજયુઃ
હે અગ્નિ, તમે વચનપાલક રાજા વરુણ છો, તમે પ્રશંસનીય અને અદ્ભુત મિત્ર છો. તમે સાચા સાથી આર્યમા છો, અને વિધિમાં ભાગ લેનાર અંશ પણ તમે જ છો.
ત્વમગ્ને ત્વષ્ટા વિધતે સુવીર્યં તવ ગ્નાવો મિત્રમહઃ સજાત્યમ્ । ત્વમાશુહેમા રરિષે સ્વશ્વ્યં ત્વં નરાં શર્ધો અસિ પુરૂવસુઃ
હે અગ્નિ, તમે ત્વષ્ટા છો, જે ઉત્તમ શક્તિ આપે છે; તમારી બહેનો દેવીઓ છે અને મિત્રરૂપ સાથીઓ પણ તમારા છે. તમે તેજસ્વી સોનાં અને સુંદર ઘોડાં પ્રાપ્ત કર્યા છે; તમે અનેક ધન-સંપત્તિ ધરાવતા મનુષ્યોના નેતા છો.
ત્વમગ્ને રુદ્રો અસુરો મહો દિવસ્ત્વં શર્ધો મારુતં પૃક્ષ ઈશિષે । ત્વં વાતૈરરુણૈર્યાસિ શંગયસ્ત્વં પૂષા વિધતઃ પાસિ નુ ત્મના
હે અગ્નિ, તમે મહાન આકાશના રુદ્ર અને અસુર છો; તમે મારુતો અને પોષક દેવતાઓના નેતા છો. તમે લાલચટ્ટ પવન સાથે આનંદ લાવો છો; તમે સ્વભાવથી જ રક્ષક પૂષણ છો.
ત્વમગ્ને દ્રવિણોદા અરંકૃતે ત્વં દેવઃ સવિતા રત્નધા અસિ । ત્વં ભગો નૃપતે વસ્વ ઈશિષે ત્વં પાયુર્દમે યસ્તેઽવિધત્
હે અગ્નિ, તમે ધન આપનાર છો અને કાર્ય માટે હંમેશા તૈયાર છો; તમે રત્ન આપનાર દેવ સવિતા છો. તમે મનુષ્યોના સ્વામી ભાગ છો અને ધનની પણ હકદાર છો; તમે ઘરમાં રક્ષક બનીને રહો છો.
ત્વામગ્ને દમ આ વિશ્પતિં વિશસ્ત્વાં રાજાનં સુવિદત્રમૃઞ્જતે । ત્વં વિશ્વાનિ સ્વનીક પત્યસે ત્વં સહસ્રાણિ શતા દશ પ્રતિ
હે અગ્નિ, તમને ઘરનાં મુખ્ય તરીકે બોલાવવામાં આવે છે; જાતિઓ તમને પોતાના રાજા અને સુજ્ઞાની માને છે. તમે સર્વ સંપત્તિના સ્વામી છો, હે તેજસ્વી; તમે હજારો, સૈંકડો અને દસ-દસ વિતરો છો.
ત્વામગ્ને પિતરમિષ્ટિભિર્નરસ્ત્વાં ભ્રાત્રાય શમ્યા તનૂરુચમ્ । ત્વં પુત્રો ભવસિ યસ્તેઽવિધત્ત્વં સખા સુશેવઃ પાસ્યાધૃષઃ
હે અગ્નિ, તમે પુરૂષોને હવનથી પિતા સમાન છો; તમે ભાઈ જેવો પ્રેમાળ અને તેજસ્વી સ્વરૂપ ધરાવો છો. જે તમને સ્થાપે છે, તેના માટે તમે પુત્ર બની જાવ છો; તમે સારા મિત્ર અને અડગ રક્ષક છો.
ત્વમગ્ન ઋભુરાકે નમસ્યસ્ત્વં વાજસ્ય ક્ષુમતો રાય ઈશિષે । ત્વં વિ ભાસ્યનુ દક્ષિ દાવને ત્વં વિશિક્ષુરસિ યજ્ઞમાતનિઃ
હે અગ્નિ, તમે કુશળ ઋભુ જેવા પૂજનીય છો; તમે બળ અને ધનના વિજેતા છો. તમે જ્વલનથી દાયાં તરફ પ્રકાશ ફેલાવો છો; તમે યજ્ઞના વ્યવસ્થાપક અને વિસ્તૃત કરનાર છો.
ત્વમગ્ને અદિતિર્દેવ દાશુષે ત્વં હોત્રા ભારતી વર્ધસે ગિરા । ત્વમિળા શતહિમાસિ દક્ષસે ત્વં વૃત્રહા વસુપતે સરસ્વતી
હે અગ્નિ, તમે ભક્ત માટે આદિતિ છો; તમે ગીત દ્વારા ભારતી હોત્રી તરીકે વધો છો. તમે દાનમાં સમૃદ્ધ ઇલા છો, અને કૌશલ્ય માટે જરૂરી છો; તમે વૃત્રનો વિનાશક, ધનના સ્વામી અને સરસ્વતી પણ છો.
ત્વમગ્ને સુભૃત ઉત્તમં વયસ્તવ સ્પાર્હે વર્ણ આ સંદૃશિ શ્રિયઃ । ત્વં વાજઃ પ્રતરણો બૃહન્નસિ ત્વં રયિર્બહુલો વિશ્વતસ્પૃથુઃ
હે અગ્નિ, તમે સારી રીતે પોષાયેલી સર્વોચ્ચ શક્તિ છો; તમારી સુંદર કાંતિમાં સૌમ્ય રૂપ દેખાય છે. તમે વિજય અને મહાન ઉદ્ધારક છો; તમે સર્વત્ર વ્યાપક અને ધનથી ભરપૂર છો.
ત્વામગ્ન આદિત્યાસ આસ્યં ત્વાં જિહ્વાં શુચયશ્ચક્રિરે કવે । ત્વાં રાતિષાચો અધ્વરેષુ સશ્ચિરે ત્વે દેવા હવિરદન્ત્યાહુતમ્
હે અગ્નિ, આદિત્યોએ તમને પોતાના મુખ બનાવ્યા; શુદ્ધ દેવોએ તમને પોતાની જીભ બનાવ્યા, હે વિદ્વાન. દાન આપનારોએ યજ્ઞમાં તમને જોડ્યા છે; દેવતાઓ તમારી તરફ અર્પિત હવન ગ્રહણ કરે છે.
ત્વે અગ્ને વિશ્વે અમૃતાસો અદ્રુહ આસા દેવા હવિરદન્ત્યાહુતમ્ । ત્વયા મર્તાસઃ સ્વદન્ત આસુતિં ત્વં ગર્ભો વીરુધાં જજ્ઞિષે શુચિઃ
હે અગ્નિ, બધા અમર અને નિષ્કપટ દેવતાઓ તમારી અંદર અર્પિત હવન ગ્રહણ કરે છે. તમારી માધ્યમથી મનુષ્યો પોષણ મેળવે છે; તમે વનસ્પતિઓમાંથી જન્મેલો શુદ્ધ બીજ છો.