ત્વં તાઁ અગ્ન ઉભયાન્વિ વિદ્વાન્વેષિ પ્રપિત્વે મનુષો યજત્ર । અભિપિત્વે મનવે શાસ્યો ભૂર્મર્મૃજેન્ય ઉશિગ્ભિર્નાક્રઃ
હે અગ્નિ, તું બંને બાજુ જાણે છે અને મનુષ્ય માટે પ્રાચીન માર્ગ શોધે છે, હે યજ્ઞયોગ્ય; જે આગળ વધવા ઈચ્છે છે, એના માટે તું અનુસરણ કરવો યોગ્ય છે અને તું પ્રેરિત ઋષિઓમાં આગવો છે.
અવોચામ નિવચનાન્યસ્મિન્માનસ્ય સૂનુઃ સહસાને અગ્નૌ । વયં સહસ્રમૃષિભિઃ સનેમ વિદ્યામેષં વૃજનં જીરદાનુમ્
અમે મનના પુત્ર, પ્રખર અગ્નિની હાજરીમાં આ વચનો કહ્યાં છે. અમે હજાર ઋષિઓ સાથે મળીને બલવાન બનીએ અને આ લાંબા સમયથી પોષક પ્રજાને ઓળખી લઈએ.
અનર્વાણં વૃષભં મન્દ્રજિહ્વં બૃહસ્પતિં વર્ધયા નવ્યમર્કૈઃ । ગાથાન્યઃ સુરુચો યસ્ય દેવા આશૃણ્વન્તિ નવમાનસ્ય મર્તાઃ
મૃદુ ભાષાવાળો, વાછરડો જેવો બૃહસ્પતિને તાજા સ્તુતિઓથી વધાવો. જેના ગીતો તેજસ્વી છે, જેને દેવતાઓ સાંભળે છે અને મનને નવી તાજગી મળેલા મનુષ્યો પણ સાંભળે છે.
તમૃત્વિયા ઉપ વાચઃ સચન્તે સર્ગો ન યો દેવયતામસર્જિ । બૃહસ્પતિઃ સ હ્યઞ્જો વરાંસિ વિભ્વાભવત્સમૃતે માતરિશ્વા
યજ્ઞકર્મ કરનાર પુજારીઓ પોતાની વાણી તેને અર્પે છે, જેમ ભગવાન માટે કરાયેલ પ્રવાહ વહે છે. બૃહસ્પતિ, જલદી પહોંચનાર અને શક્તિશાળી, અનેકરૂપે પ્રગટ થયા છે, અને માતરિશ્વાને યાદ આવે છે.
ઉપસ્તુતિં નમસ ઉદ્યતિં ચ શ્લોકં યંસત્સવિતેવ પ્ર બાહૂ । અસ્ય ક્રત્વાહન્યો યો અસ્તિ મૃગો ન ભીમો અરક્ષસસ્તુવિષ્માન્
જેની સ્તુતિ સવિતાના હાથની જેમ ઊંચે ઉઠે છે, તેને વંદન અને પ્રશંસા અર્પો. તેની ઇચ્છાથી તે અનન્ય છે, જંગલી પ્રાણી જેવો ભયાનક છે, શક્તિશાળી છે અને દુઃખથી રક્ષક છે.
અસ્ય શ્લોકો દિવીયતે પૃથિવ્યામત્યો ન યંસદ્યક્ષભૃદ્વિચેતાઃ । મૃગાણાં ન હેતયો યન્તિ ચેમા બૃહસ્પતેરહિમાયાઁ અભિ દ્યૂન્
તેની સ્તુતિ આકાશ અને ધરતી પર ગુંજે છે, જેમ રથચાલકનું ગીત અજાણ્યા ભારને વહેંચે છે. જેમ જંગલી પ્રાણીઓના પગલાં અહીં જાય છે, તેમ બૃહસ્પતિની શક્તિ વાદળોને પણ જીતી લે છે.
યે ત્વા દેવોસ્રિકં મન્યમાનાઃ પાપા ભદ્રમુપજીવન્તિ પજ્રાઃ । ન દૂઢ્યે અનુ દદાસિ વામં બૃહસ્પતે ચયસ ઇત્પિયારુમ્
જે લોકો તને નબળો માને છે, હે બૃહસ્પતિ, અને શુભ માટે તારી પાસે આવે છે, તેઓ સુખી થાય છે. તું યોગ્યને કદી દાનથી વંચિત કરતો નથી, નમ્રને પણ કૃપા આપે છે.
સુપ્રૈતુઃ સૂયવસો ન પન્થા દુર્નિયન્તુઃ પરિપ્રીતો ન મિત્રઃ । અનર્વાણો અભિ યે ચક્ષતે નોઽપીવૃતા અપોર્ણુવન્તો અસ્થુઃ
ઉદારના માર્ગે સૌ સુખથી ચાલે, જેમ સહેલાઈથી પ્રસન્ન થતો મિત્ર હોય. જે નબળા નથી અને અમને સ્નેહથી જુએ છે, તેઓ સમૃદ્ધિ પામીને સંતોષ પામે છે.
સં યં સ્તુભોઽવનયો ન યન્તિ સમુદ્રં ન સ્રવતો રોધચક્રાઃ । સ વિદ્વાઁ ઉભયં ચષ્ટે અન્તર્બૃહસ્પતિસ્તર આપશ્ચ ગૃધ્રઃ
જે સ્તુતિ ગવાય છે તે કદી ખોવાય નહીં, જેમ પાણી અવરોધ વિના સમુદ્ર સુધી પહોંચે છે. બૃહસ્પતિ, બંને પક્ષ જાણે છે, અંદર સુધી જુએ છે અને ગૃધ્ર જેવો પાણી પાર કરે છે.
એવા મહસ્તુવિજાતસ્તુવિષ્માન્બૃહસ્પતિર્વૃષભો ધાયિ દેવઃ । સ ન સ્તુતો વીરવદ્ધાતુ ગોમદ્વિદ્યામેષં વૃજનં જીરદાનુમ્
મહાનતામાં જન્મેલો, શક્તિશાળી, વાછરડો જેવો દેવ બૃહસ્પતિ સ્થિર છે. તે અમારા દ્વારા પ્રશંસિત થઈને અમને વીરતા અને ધન આપે અને અમે આ પોષક પ્રજાને ઓળખી લઈએ.
કઙ્કતો ન કઙ્કતોઽથો સતીનકઙ્કતઃ । દ્વાવિતિ પ્લુષી ઇતિ ન્યદૃષ્ટા અલિપ્સત
કાંકના રટારટ જેવો, અને ફરી કાંકના રટારટ, અને સતીન કાંકના રટારટ. બે જણ કહે છે 'પ્લુષી', એમ અજાણ્યા લોકો આવીને સ્થિર થયા છે, પણ સ્પર્શ કર્યો નથી.
અદૃષ્ટાન્હન્ત્યાયત્યથો હન્તિ પરાયતી । અથો અવઘ્નતી હન્ત્યથો પિનષ્ટિ પિંષતી
અજાણ્યા લોકો આવનારને મારે છે અને જનારને પણ મારે છે. ઉપરથી પણ મારે છે, અને દબાવે છે, પીસે છે.
શરાસઃ કુશરાસો દર્ભાસઃ સૈર્યા ઉત । મૌઞ્જા અદૃષ્ટા વૈરિણાઃ સર્વે સાકં ન્યલિપ્સત
તીર, ખોટા તીર, ઘાસ અને કાંસા; મુંજ ઘાસ, અજાણ્યા દુશ્મન—all મળીને સ્થિર થયા છે, પણ સ્પર્શ કર્યો નથી.
નિ ગાવો ગોષ્ઠે અસદન્નિ મૃગાસો અવિક્ષત । નિ કેતવો જનાનાં ન્યદૃષ્ટા અલિપ્સત
ગાયો ગૌશાળામાં સ્થિર થઈ ગઈ છે, જંગલી પ્રાણીઓ ફરી રહ્યા છે. લોકોમાંના સંકેતો, અજાણ્યા લોકો સ્થિર થયા છે, પણ સ્પર્શ કર્યો નથી.
એત ઉ ત્યે પ્રત્યદૃશ્રન્પ્રદોષં તસ્કરા ઇવ । અદૃષ્ટા વિશ્વદૃષ્ટાઃ પ્રતિબુદ્ધા અભૂતન
આ લોકો સાંજના સમયે, ચોર જેવો દેખાયા છે. અજાણ્યા, પણ સૌને દેખાતા, હવે જાગૃત થયા છે.
દ્યૌર્વઃ પિતા પૃથિવી માતા સોમો ભ્રાતાદિતિઃ સ્વસા । અદૃષ્ટા વિશ્વદૃષ્ટાસ્તિષ્ઠતેલયતા સુ કમ્
આકાશ તારો પિતા છે, ધરતી માતા છે, સોમ ભાઈ છે, અદિતિ બહેન છે. અજાણ્યા, પણ સૌને દેખાતા, સ્થિર રહો, અને સુખથી ચાલો.
યે અંસ્યા યે અઙ્ગ્યાઃ સૂચીકા યે પ્રકઙ્કતાઃ । અદૃષ્ટાઃ કિં ચનેહ વઃ સર્વે સાકં નિ જસ્યત
જે ખભા પર છે, જે અંગ પર છે, જે સૂઈ જેવા છે, અને જે પ્રકંકટ છે; અજાણ્યા, તમે અહીં જે પણ હો, બધા મળીને શાંત થાઓ.
ઉત્પુરસ્તાત્સૂર્ય એતિ વિશ્વદૃષ્ટો અદૃષ્ટહા । અદૃષ્ટાન્સર્વાઞ્જમ્ભયન્સર્વાશ્ચ યાતુધાન્યઃ
સૂર્ય આગળ ઉગે છે, સૌને દેખાય છે, અજાણ્યાનો નાશક છે. તે બધા અજાણ્યા અને બધા યાતુધાનીઓને દમન કરે છે.
ઉદપપ્તદસૌ સૂર્યઃ પુરુ વિશ્વાનિ જૂર્વન્ । આદિત્યઃ પર્વતેભ્યો વિશ્વદૃષ્ટો અદૃષ્ટહા
આ સૂર્ય ઉગ્યો છે, બધા દુઃખો દૂર કરે છે. આદિત્ય, પર્વતોમાંથી, સૌને દેખાય છે, અજાણ્યાનો નાશક છે.
સૂર્યે વિષમ્ આ સજામિ દૃતિꣳ સુરાવતો ગૃહે । સો ચિન્ નુ ન મરાતિ નો વયમ્ મરામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
હું મારી દૃઢતા સૂર્યમાં અને દાનશીલના ઘર માં સ્થાપિત કરું છું. એ ક્યારેય નાશ પામે નહીં, અને અમે પણ નાશ પામીએ નહીં. આ બંધન ક્યારેય તૂટે નહીં. તારી શક્તિ મધુર છે, અને તારા કર્મ પણ મધુર છે.
ઇયત્તિકા શકુન્તિકા સકા જઘાસ તે વિષમ્ । સો ચિન્ નુ ન મરાતિ નો વયમ્ મરામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
આ નાની પંખી, શકુંતિકા, તારા સાથે ઝેર ખાધું છે. છતાં એ પણ નાશ પામતી નથી અને અમે પણ નાશ પામતા નથી; આમાંથી આપણે નાશ પામીએ નહીં. આનું પ્રમાણ જાણી લેવામાં આવ્યું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ બનાવ્યું છે.
ત્રિઃ સપ્ત વિષ્પુલિઙ્ગકા વિષસ્ય પુષ્યમ્ અક્ષન્ । તાશ્ ચિન્ નુ ન મરન્તિ નો વયમ્ મરામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
ત્રણ વખત સાત ઝેરના ચમકતા કણો, એના ફળો, જોવામાં આવ્યા છે. છતાં એ પણ નાશ પામતા નથી અને અમે પણ નાશ પામતા નથી; આમાંથી આપણે નાશ પામીએ નહીં. આનું પ્રમાણ જાણી લેવામાં આવ્યું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ બનાવ્યું છે.
નવાનાꣳ નવતીનાꣳ વિષસ્ય રોપુષીણામ્ । સર્વાસામ્ અગ્રભꣳ નામારે અસ્ય યોજનꣳ હરિષ્ઠા મધુ ત્વા મધુલા ચકાર
નવાણાં અને નવ્વાણાં ઝેરી વનસ્પતિઓમાંથી, દરેકનું નામ મેં લીધું છે. આ ઝેરથી આપણને કશું ન થાય. તેનું માપ લેવાયું છે; તારા માટે મધ, મધ બનાવનારએ તૈયાર કર્યું છે.
ત્રિઃ સપ્ત મયૂર્યઃ સપ્ત સ્વસારો અગ્રુવઃ । તાસ્ તે વિષꣳ વિ જભ્રિર ઉદકꣳ કુમ્ભિનીર્ ઇવ
ત્રણ વખત સાત મોરણીઓ, સાત બહેનો, એ સૌમાં શ્રેષ્ઠ છે—એમણે તારા માટે ઝેર ઉપાડી લીધું છે, જેમ પાણી માટલાંમાં ભરાય છે તેમ.
ઇયત્તકઃ કુષુમ્ભકસ્ તકમ્ ભિનદ્મ્ય્ અશ્મના । તતો વિષમ્ પ્ર વાવૃતે પરાચીર્ અનુ સꣳવતઃ
જેટલું કુશુંભક છે, એટલું હું પથ્થરથી તોડી નાખું છું; પછી એ ઝેર દૂર થઈ જાય છે, વિપરીત દિશામાં વહેવા લાગે છે.
કુષુમ્ભકસ્ તદ્ અબ્રવીદ્ ગિરેઃ પ્રવર્તમાનકઃ । વૃશ્ચિકસ્યારસꣳ વિષમ્ અરસꣳ વૃશ્ચિક તે વિષમ્
કુશુંભક એ પર્વત પરથી લૂંટતો બોલ્યો: 'વિચ્છુનું ઝેર સ્વાદરહિત છે; વિચ્છુ, તું જે ઝેર લાવ્યો છે એ પણ સ્વાદરહિત છે.'
ત્વમગ્ને દ્યુભિસ્ત્વમાશુશુક્ષણિસ્ત્વમદ્ભ્યસ્ત્વમશ્મનસ્પરિ । ત્વં વનેભ્યસ્ત્વમોષધીભ્યસ્ત્વં નૃણાં નૃપતે જાયસે શુચિઃ
હે અગ્નિ, તમે આકાશમાં તેજથી પ્રકાશિત થો છો, પાણીમાં ઝડપી ચાલો છો અને પથ્થરો પર પણ તેજ ફેલાવો છો. તમે જંગલોમાં, ઔષધિઓમાં અને મનુષ્યોમાં પણ રહો છો, હે પ્રજાપતિ, તમે હંમેશા શુદ્ધ જન્મો છો.
તવાગ્ને હોત્રં તવ પોત્રમૃત્વિયં તવ નેષ્ટ્રં ત્વમગ્નિદૃતાયતઃ । તવ પ્રશાસ્ત્રં ત્વમધ્વરીયસિ બ્રહ્મા ચાસિ ગૃહપતિશ્ચ નો દમે
હે અગ્નિ, હવનક્રીયા તમારી છે, પુરૂહિતનું કામ પણ તમારું છે, યજ્ઞના દરેક ભાગમાં તમારો જ ભાગ છે. તમે નેત્ર, અગ્નિધ્રુ અને યજ્ઞના માર્ગદર્શક છો. તમે યજ્ઞના મુખ્ય પંડિત છો અને અમારા ઘરનાં ગૃહપતિ પણ છો.
ત્વમગ્ન ઇન્દ્રો વૃષભઃ સતામસિ ત્વં વિષ્ણુરુરુગાયો નમસ્યઃ । ત્વં બ્રહ્મા રયિવિદ્બ્રહ્મણસ્પતે ત્વં વિધર્તઃ સચસે પુરંધ્યા
હે અગ્નિ, તમે સાચા લોકોમાં ઇન્દ્ર જેવો શક્તિશાળી છો, તમે વિશાળ પગલાં ભરતા પૂજનીય વિષ્ણુ છો. તમે ધનના દાતા બ્રહ્મણસ્પતિ છો, અને દયાળુઓ સાથે જોડાવા વાળા વ્યવસ્થાપક છો.
ત્વમગ્ને રાજા વરુણો ધૃતવ્રતસ્ત્વં મિત્રો ભવસિ દસ્મ ઈડ્યઃ । ત્વમર્યમા સત્પતિર્યસ્ય સમ્ભુજં ત્વમંશો વિદથે દેવ ભાજયુઃ
હે અગ્નિ, તમે વચનપાલક રાજા વરુણ છો, તમે પ્રશંસનીય અને અદ્ભુત મિત્ર છો. તમે સાચા સાથી આર્યમા છો, અને વિધિમાં ભાગ લેનાર અંશ પણ તમે જ છો.