સપ્તાર્ધગર્ભા ભુવનસ્ય રેતો વિષ્ણોસ્તિષ્ઠન્તિ પ્રદિશા વિધર્મણિ । તે ધીતિભિર્મનસા તે વિપશ્ચિતઃ પરિભુવઃ પરિ ભવન્તિ વિશ્વતઃ
સાત અર્ધજન્મા જગતનું બીજ ધરાવે છે, તેઓ દિશાઓમાં, વિષ્ણુ દ્વારા સ્થાપિત છે. પોતાના વિચાર, મન અને જ્ઞાનથી, તેઓ સર્વત્ર બધું આવરી લે છે.
ન વિ જાનામિ યદિવેદમસ્મિ નિણ્યઃ સંનદ્ધો મનસા ચરામિ । યદા માગન્પ્રથમજા ઋતસ્યાદિદ્વાચો અશ્નુવે ભાગમસ્યાઃ
હું સાચે શું છું એ જાણતો નથી; છુપાયેલો અને બંધાયેલો, હું મનથી ફરું છું. જ્યારે સત્યના પ્રથમ જન્મેલા મારા પાસે આવ્યા, ત્યારે મને આ વાણીમાં ભાગ મળ્યો.
અપાઙ્પ્રાઙેતિ સ્વધયા ગૃભીતોઽમર્ત્યો મર્ત્યેના સયોનિઃ । તા શશ્વન્તા વિષૂચીના વિયન્તા ન્યન્યં ચિક્યુર્ન નિ ચિક્યુરન્યમ્
પોતાની સ્વભાવથી બંધાયેલો, અમર એકવાર દૂર જાય છે, એકવાર નજીક આવે છે; અમર અને મરનાર એક જ મૂળ ધરાવે છે. તેઓ સતત અલગ પડતા અને વિભાજિત થતા, એકને ઓળખે છે અને બીજાને ઓળખતા નથી.
ઋચો અક્ષરે પરમે વ્યોમન્યસ્મિન્દેવા અધિ વિશ્વે નિષેદુઃ । યસ્તન્ન વેદ કિમૃચા કરિષ્યતિ ય ઇત્તદ્વિદુસ્ત ઇમે સમાસતે
મંત્રો અવિનાશી સર્વોચ્ચ આકાશમાં સ્થિત છે, જ્યાં બધા દેવતાઓ બેઠા છે. જે એ જાણતો નથી, તે મંત્રથી શું કરશે? પણ જે જાણે છે, તેઓ અહીં એકત્ર થાય છે.
સૂયવસાદ્ભગવતી હિ ભૂયા અથો વયં ભગવન્તઃ સ્યામ । અદ્ધિ તૃણમઘ્ન્યે વિશ્વદાનીં પિબ શુદ્ધમુદકમાચરન્તી
શ્રેષ્ઠ ચારોને કારણે ધન્ય વધુ ધન્ય થાઓ; અને અમે પણ ભાગ્યશાળી બનીએ. હે અઘ્ન્યા, સર્વ દાતા, તું ઘાસ ખા અને શુદ્ધ પાણી પીજે.
ગૌરીર્મિમાય સલિલાનિ તક્ષત્યેકપદી દ્વિપદી સા ચતુષ્પદી । અષ્ટાપદી નવપદી બભૂવુષી સહસ્રાક્ષરા પરમે વ્યોમન્
ગૌરીએ જળોને માપ્યા; એ એક પગવાળી, બે પગવાળી અને ચાર પગવાળી છે. એ આઠ પગવાળી, નવ પગવાળી બની અને સર્વોચ્ચ આકાશમાં હજાર અક્ષરવાળી બની.
તસ્યાઃ સમુદ્રા અધિ વિ ક્ષરન્તિ તેન જીવન્તિ પ્રદિશશ્ચતસ્રઃ । તતઃ ક્ષરત્યક્ષરં તદ્વિશ્વમુપ જીવતિ
એમાંથી મહાસાગરો વહે છે; એથી ચારેય દિશાઓ જીવંત રહે છે. એમાંથી અવિનાશી વહે છે; એથી બધું જીવંત છે.
શકમયં ધૂમમારાદપશ્યં વિષૂવતા પર એનાવરેણ । ઉક્ષાણં પૃશ્નિમપચન્ત વીરાસ્તાનિ ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્
હું દૂરથી ધૂમ્રો જોયો, જાણે અગ્નિથી, પવન તેને દૂર અને નજીક લઈ જાય છે. વિરોને ચિતરેલી ગાયનું દુધ દોહ્યું; એ જ પ્રથમ નિયમો હતા.
ત્રયઃ કેશિન ઋતુથા વિ ચક્ષતે સંવત્સરે વપત એક એષામ્ । વિશ્વમેકો અભિ ચષ્ટે શચીભિર્ધ્રાજિરેકસ્ય દદૃશે ન રૂપમ્
ત્રણ જટાવાળા યોગ્ય સમયે દેખાય છે; વર્ષમાં તેમાથી એકનું વાળ કપાય છે. એક પોતાની શક્તિથી બધું જુએ છે; બીજાનું રૂપ દેખાતું નથી, જો કે એ શોભાયમાન છે.
ચત્વારિ વાક્પરિમિતા પદાનિ તાનિ વિદુર્બ્રાહ્મણા યે મનીષિણઃ । ગુહા ત્રીણિ નિહિતા નેઙ્ગયન્તિ તુરીયં વાચો મનુષ્યા વદન્તિ
વાણીના ચાર પગલા છે; જ્ઞાની બ્રાહ્મણો એ જાણે છે. ત્રણ ગુપ્ત છે, લોકો ચોથું પગલું બોલે છે.
ઇન્દ્રં મિત્રં વરુણમગ્નિમાહુરથો દિવ્યઃ સ સુપર્ણો ગરુત્માન્ । એકં સદ્વિપ્રા બહુધા વદન્ત્યગ્નિં યમં માતરિશ્વાનમાહુઃ
કેટલાક એને ઇન્દ્ર, મિત્ર, વર્ણ, અગ્નિ કહે છે; એ જ દિવ્ય, સુંદર પાંખવાળો ગરુડ છે. જ્ઞાની એ એકને અનેક નામે ઓળખે છે: અગ્નિ, યમ, માતરિશ્વાન કહે છે.
કૃષ્ણં નિયાનં હરયઃ સુપર્ણા અપો વસાના દિવમુત્પતન્તિ । ત આવવૃત્રન્સદનાદૃતસ્યાદિદ્ઘૃતેન પૃથિવી વ્યુદ્યતે
કાળા, પીળા અને સુંદર પાંખવાળા, જળવસ્ત્ર ધારણ કરીને આકાશે ઉડે છે. તેઓ ફર્યા પછી સત્યના સ્થાનને છોડે છે; પછી ધરતી ઘીથી તેજસ્વી બની.
દ્વાદશ પ્રધયશ્ચક્રમેકં ત્રીણિ નભ્યાનિ ક ઉ તચ્ચિકેત । તસ્મિન્સાકં ત્રિશતા ન શઙ્કવોઽર્પિતાઃ ષષ્ટિર્ન ચલાચલાસઃ
બાર કાંડા, એક ચક્કર, ત્રણ કેન્દ્ર—આને કોણ સમજે? તેમાં ત્રણસો સાઠ ખૂંટા ગોઠવાયેલા છે, જે હલતા નથી, જો કે હલતા દેખાય છે.
યસ્તે સ્તનઃ શશયો યો મયોભૂર્યેન વિશ્વા પુષ્યસિ વાર્યાણિ । યો રત્નધા વસુવિદ્યઃ સુદત્રઃ સરસ્વતિ તમિહ ધાતવે કઃ
તે તારો સ્તન જે ભરપૂર છે, આનંદદાયક છે, જેના દ્વારા તું સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓ પોષે છે—જે રત્નધારી, ધનની જાણકારી અને શુભદાયી છે—હે સરસ્વતી, એ અમારે પોષણ માટે અહીં મૂકી દે.
યજ્ઞેન યજ્ઞમયજન્ત દેવાસ્તાનિ ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્ । તે હ નાકં મહિમાનઃ સચન્ત યત્ર પૂર્વે સાધ્યાઃ સન્તિ દેવાઃ
યજ્ઞથી દેવોએ યજ્ઞ કર્યો; એ જ પ્રથમ નિયમો હતા. એ મહાનોએ એ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું, જ્યાં પૂર્વના સાધ્ય દેવતાઓ છે.
સમાનમેતદુદકમુચ્ચૈત્યવ ચાહભિઃ । ભૂમિં પર્જન્યા જિન્વન્તિ દિવં જિન્વન્ત્યગ્નયઃ
આ જ પાણી, દિવસ સાથે ઊંચે ચઢે છે અને નીચે પડે છે; મેઘોથી ધરતીને તાજગી મળે છે, અને અગ્નિથી આકાશમાં પ્રાણ ફૂંકાય છે.
દિવ્યં સુપર્ણં વાયસં બૃહન્તમપાં ગર્ભં દર્શતમોષધીનામ્ । અભીપતો વૃષ્ટિભિસ્તર્પયન્તં સરસ્વન્તમવસે જોહવીમિ
હું સરસ્વતીનું આહ્વાન કરું છું—દિવ્ય, વિશાળ પાંખો ધરાવનાર, જલમાં રહેલા બીજરૂપ, ઔષધિઓમાં સૌથી સ્પષ્ટ દેખાતા, વરસાદથી તૃપ્તિ લાવનારા—મારી મદદે આવો.
કયા શુભા સવયસઃ સનીળાઃ સમાન્યા મરુતઃ સં મિમિક્ષુઃ । કયા મતી કુત એતાસ એતેઽર્ચન્તિ શુષ્મં વૃષણો વસૂયા
કઈ સુંદરતા, કઈ સગાઈ કે કઈ એકતા વડે તમે, મારુતો, એક થવા ઈચ્છો છો? કઈ વિચારથી, ક્યાંથી આવ્યાં છો, કે તમે સૌ શક્તિશાળી ધન માટે ઉત્સુક બનીને તેજ પામો છો?
કસ્ય બ્રહ્માણિ જુજુષુર્યુવાનઃ કો અધ્વરે મરુત આ વવર્ત । શ્યેનાઁ ઇવ ધ્રજતો અન્તરિક્ષે કેન મહા મનસા રીરમામ
યુવાનોએ કયા સ્તુતિઓમાં આનંદ અનુભવ્યો? યજ્ઞમાં કોણે મારુતોને ફેરવ્યા? શ્યેનની જેમ આકાશમાં દોડતા, કયા મહાન મનથી આપણે આનંદ માણીએ છીએ?
કુતસ્ત્વમિન્દ્ર માહિનઃ સન્નેકો યાસિ સત્પતે કિં ત ઇત્થા । સં પૃચ્છસે સમરાણઃ શુભાનૈર્વોચેસ્તન્નો હરિવો યત્તે અસ્મે
ઇન્દ્ર, મહાન શક્તિ ધરાવનાર, તું એકલો ક્યાંથી આવ્યો, સત્યના સ્વામી? આવું કેમ છે? તું સૌ સુંદર લોકો સાથે પૂછે છે; હે રથચાલક, અમારે માટે તારે શું છે, એ અમને કહો.
બ્રહ્માણિ મે મતયઃ શં સુતાસઃ શુષ્મ ઇયર્તિ પ્રભૃતો મે અદ્રિઃ । આ શાસતે પ્રતિ હર્યન્ત્યુક્થેમા હરી વહતસ્તા નો અચ્છ
મારી સ્તુતિઓ, મારા વિચારો સારી રીતે ઘૂંટાયેલા છે; મારી શક્તિ જાગી છે, પથ્થર તૈયાર છે. તેઓ આજ્ઞા આપે છે, સ્તુતિ માટે ઉત્સુક છે; એ બે ઘોડા તને લાવે છે—એ અમારે ત્યાં તને લાવે.
અતો વયમન્તમેભિર્યુજાનાઃ સ્વક્ષત્રેભિસ્તન્વઃ શુમ્ભમાનાઃ । મહોભિરેતાઁ ઉપ યુજ્મહે ન્વિન્દ્ર સ્વધામનુ હિ નો બભૂથ
અત્યારે, અમે આ સાથે જોડાઈને, અમારી પોતાની શક્તિમાં તેજ પામી, શરીરને શોભાવીએ છીએ. આ મહાન લોકો સાથે અમે તારી પાસે આવીએ છીએ, ઇન્દ્ર; કેમ કે તું તારી સ્વભાવથી અમારો થયો છે.
ક્વ સ્યા વો મરુતઃ સ્વધાસીદ્યન્મામેકં સમધત્તાહિહત્યે । અહં હ્યુગ્રસ્તવિષસ્તુવિષ્માન્વિશ્વસ્ય શત્રોરનમં વધસ્નૈઃ
મારુતો, જ્યારે તમે મને એકલો સાપના સંહાર માટે મૂક્યો, ત્યારે તમારી પોતાની શક્તિ ક્યાં હતી? હું તો ભયાનક, બલવાન, મહાન છું, દુશ્મનથી અપરાજિત, બધા શસ્ત્રોથી અખંડિત છું.
ભૂરિ ચકર્થ યુજ્યેભિરસ્મે સમાનેભિર્વૃષભ પૌંસ્યેભિઃ । ભૂરીણિ હિ કૃણવામા શવિષ્ઠેન્દ્ર ક્રત્વા મરુતો યદ્વશામ
તમે અમારે માટે જોડાયેલા, એકતા અને બલથી ઘણું કર્યું છે. ખરેખર, હે મહાશક્તિશાળી ઇન્દ્ર, જ્યારે અમે મારુતોની આજ્ઞામાં હોઈએ, ત્યારે બુદ્ધિથી અનેક મહાન કાર્યો કરીએ.
વધીં વૃત્રં મરુત ઇન્દ્રિયેણ સ્વેન ભામેન તવિષો બભૂવાન્ । અહમેતા મનવે વિશ્વશ્ચન્દ્રાઃ સુગા અપશ્ચકર વજ્રબાહુઃ
મારુતો, તમે તમારી પોતાની શક્તિથી, તમારા તેજથી વૃત્રને મારો. હું, વજ્રધારી, બધા માટે પ્રકાશિત થઈ, મનુ માટે બધા માર્ગો સરળ કર્યા.
અનુત્તમા તે મઘવન્નકિર્નુ ન ત્વાવાઁ અસ્તિ દેવતા વિદાનઃ । ન જાયમાનો નશતે ન જાતો યાનિ કરિષ્યા કૃણુહિ પ્રવૃદ્ધ
હે દયાળુ, તારી સમકક્ષ કોઈ નથી; તારી જેમ જાણનાર બીજો દેવ નથી. જન્મતો કે પુનર્જન્મતો કોઈ નષ્ટ થતો નથી; હે સતત વધતા, તું જે ઈચ્છે તે કર.
એકસ્ય ચિન્મે વિભ્વસ્ત્વોજો યા નુ દધૃષ્વાન્કૃણવૈ મનીષા । અહં હ્યુગ્રો મરુતો વિદાનો યાનિ ચ્યવમિન્દ્ર ઇદીશ એષામ્
એકની શક્તિથી પણ, જો હું ધૈર્ય રાખું તો, જે મનમાં લઉં તે કરી શકું. હું તો ભયાનક છું, મારુતોને જાણું છું, અને ઇન્દ્ર જે ઈચ્છે તે બધું કરી શકું.
અમન્દન્મા મરુત સ્તોમો અત્ર યન્મે નરઃ શ્રુત્યં બ્રહ્મ ચક્ર । ઇન્દ્રાય વૃષ્ણે સુમખાય મહ્યં સખ્યે સખાયસ્તન્વે તનૂભિઃ
અહીં મારી સ્તુતિએ મારુતોને આનંદ આપ્યો, જ્યારે પુરુષોએ મારા માટે શ્રેષ્ઠ ભજન રચ્યું. ઇન્દ્ર માટે, બલવાન અને દયાળુ માટે, મારા માટે, મિત્રો, મિત્રો સાથે શરીર અને આત્માથી.
એવેદેતે પ્રતિ મા રોચમાના અનેદ્યઃ શ્રવ એષો દધાનાઃ । સંચક્ષ્યા મરુતશ્ચન્દ્રવર્ણા અચ્છાન્ત મે છદયાથા ચ નૂનમ્
આ બધા મારા સામે તેજ પામે છે, અખંડિત યશ ધરાવે છે. ચંદ્રવર્ણી મારુતો એકત્ર થશે; હવે તમે મને ઢાંકી લો અને રક્ષા કરો.
કો ન્વત્ર મરુતો મામહે વઃ પ્ર યાતન સખીઁરચ્છા સખાયઃ । મન્માનિ ચિત્રા અપિવાતયન્ત એષાં ભૂત નવેદા મ ઋતાનામ્
મારુતો, અહીં તમામાંથી કોણ મારી મદદ કરશે? મિત્રો, મિત્રને જેમ, આગળ આવો. તમારી અજોડ વિચારો વહેવા દો; સત્ય જાણનારા લોકોમાં રહો.