ન વા ઉ એતન્મ્રિયસે ન રિષ્યસિ દેવાઁ ઇદેષિ પથિભિઃ સુગેભિઃ । હરી તે યુઞ્જા પૃષતી અભૂતામુપાસ્થાદ્વાજી ધુરિ રાસભસ્ય
તને મૃત્યુ નથી, તને નુકસાન નથી; તું શુભ માર્ગે દેવતાઓ પાસે જાય છે. તારા માટે કાંસ્યા અને ચિતરાં ઘોડીઓ જોડાય છે; ઘોડો રાસભના જૂઆમાં ઊભો છે.
સુગવ્યં નો વાજી સ્વશ્વ્યં પુંસઃ પુત્રાઁ ઉત વિશ્વાપુષં રયિમ્ । અનાગાસ્ત્વં નો અદિતિઃ કૃણોતુ ક્ષત્રં નો અશ્વો વનતાં હવિષ્માન્
ઘોડો અમને સારું ગાય-ધન, સારા ઘોડા, પુત્રો અને સર્વપોષક સંપત્તિ આપે. અદિતિ અમને નિર્દોષતા આપે; હવનવાળો ઘોડો અમને રાજસત્તા અપાવે.
યદક્રન્દઃ પ્રથમં જાયમાન ઉદ્યન્સમુદ્રાદુત વા પુરીષાત્ । શ્યેનસ્ય પક્ષા હરિણસ્ય બાહૂ ઉપસ્તુત્યં મહિ જાતં તે અર્વન્
જ્યારે જન્મ સમયે પ્રથમ રડવું ઊઠ્યું, સમુદ્ર કે પાણીમાંથી ઉગ્યું, શ્યેનના પાંખો, હરણના હાથ—એ તારી મહાનતા જન્મી, ઓ ઘોડા.
યમેન દત્તં ત્રિત એનમાયુનગિન્દ્ર એણં પ્રથમો અધ્યતિષ્ઠત્ । ગન્ધર્વો અસ્ય રશનામગૃભ્ણાત્સૂરાદશ્વં વસવો નિરતષ્ટ
યમ દ્વારા અપાયેલો, ત્રિતાએ મજબૂત બનાવેલો, ઇન્દ્રે સૌપ્રથમ તને ચઢ્યો; ગંધર્વે તારી લગામ પકડી, સૂર્યે તને ઘડ્યો અને વસુઓએ તને મુક્ત કર્યો.
અસિ યમો અસ્યાદિત્યો અર્વન્નસિ ત્રિતો ગુહ્યેન વ્રતેન । અસિ સોમેન સમયા વિપૃક્ત આહુસ્તે ત્રીણિ દિવિ બન્ધનાનિ
તું યમ છે, તું આદિત્ય છે, ઓ ઘોડા; તું ગુપ્ત વ્રતથી ત્રિત છે. તું સોમ સાથે જોડાયેલો અને અલગ છે; કહે છે કે તારા ત્રણ બંધન સ્વર્ગમાં છે.
ત્રીણિ ત આહુર્દિવિ બન્ધનાનિ ત્રીણ્યપ્સુ ત્રીણ્યન્તઃ સમુદ્રે । ઉતેવ મે વરુણશ્છન્ત્સ્યર્વન્યત્રા ત આહુઃ પરમં જનિત્રમ્
કહે છે કે તારા ત્રણ બંધન સ્વર્ગમાં, ત્રણ પાણીમાં અને ત્રણ સમુદ્રમાં છે. જ્યાં તારો સર્વોચ્ચ જન્મસ્થાન છે, ત્યાં, ઓ ઘોડા, વરુણ તને કૃપા આપે.
ઇમા તે વાજિન્નવમાર્જનાનીમા શફાનાં સનિતુર્નિધાના । અત્રા તે ભદ્રા રશના અપશ્યમૃતસ્ય યા અભિરક્ષન્તિ ગોપાઃ
આ તારી નવ શુદ્ધિક્રિયાઓ છે, આ તારા ખુરના નિશાન અને તારી શક્તિની જગ્યાઓ છે. અહીં મેં તારી શુભ લગામો જોઈ, જેને અમરતાના રક્ષકો જાળવે છે.
આત્માનં તે મનસારાદજાનામવો દિવા પતયન્તં પતંગમ્ । શિરો અપશ્યં પથિભિઃ સુગેભિરરેણુભિર્જેહમાનં પતત્રિ
મારે મનથી તારી આત્માને ઓળખી, તને દિવસે ઉડતાં પક્ષી રૂપે જોયો. તારો માથું મેં શુભ માર્ગે, ધૂળ સાથે હલનચલન કરતું, પાંખવાળું જોયું.
અત્રા તે રૂપમુત્તમમપશ્યં જિગીષમાણમિષ આ પદે ગોઃ । યદા તે મર્તો અનુ ભોગમાનળાદિદ્ગ્રસિષ્ઠ ઓષધીરજીગઃ
અહીં મેં તારો સર્વોચ્ચ રૂપ જોયું, ગાયના પગ પાસે આહાર મેળવવા પ્રયત્નશીલ. જ્યારે મરણશીલ તારા આનંદને અનુસરે છે, પ્રથમ ઔષધિઓ પકડે છે, ત્યારે તે તને શોધે છે.
અનુ ત્વા રથો અનુ મર્યો અર્વન્નનુ ગાવોઽનુ ભગઃ કનીનામ્ । અનુ વ્રાતાસસ્તવ સખ્યમીયુરનુ દેવા મમિરે વીર્યં તે
રથ તને અનુસરે છે, યુવાન તને અનુસરે છે, ગાયો અને કન્યાઓનો સ્વામી તને અનુસરે છે. જૂથો તારી મિત્રતાને અનુસરે છે; દેવતાઓએ તારી શક્તિ માપી છે.
હિરણ્યશૃઙ્ગોઽયો અસ્ય પાદા મનોજવા અવર ઇન્દ્ર આસીત્ । દેવા ઇદસ્ય હવિરદ્યમાયન્યો અર્વન્તં પ્રથમો અધ્યતિષ્ઠત્
સોનાની સિંગવાળો, ઝડપી પગવાળો, મનથી દોડતો, નીચે ઇન્દ્ર હતો. દેવતાઓ હવન માટે તરસતા, તને ચઢ્યા; ઘોડો સૌપ્રથમ જોડાયો.
ઈર્માન્તાસઃ સિલિકમધ્યમાસઃ સં શૂરણાસો દિવ્યાસો અત્યાઃ । હંસા ઇવ શ્રેણિશો યતન્તે યદાક્ષિષુર્દિવ્યમજ્મમશ્વાઃ
આ ઘોડાઓ ઝડપી, પાતળી કમરવાળા અને બલવાન છે, તેઓ દેવતાવત્ શૂરવીર છે. હંસોની જેમ પંક્તિમાં ચાલે છે અને જ્યારે દેવઘોડાઓ દોડવા લાગે છે ત્યારે સૌ એકસાથે પ્રયત્ન કરે છે.
તવ શરીરં પતયિષ્ણ્વર્વન્તવ ચિત્તં વાત ઇવ ધ્રજીમાન્ । તવ શૃઙ્ગાણિ વિષ્ઠિતા પુરુત્રારણ્યેષુ જર્ભુરાણા ચરન્તિ
તારું શરીર ઉડવા માટે ઉત્સુક છે, તારો મન પવનની જેમ તેના માર્ગે દોડે છે. તારા શિંગડા અનેક જગ્યાએ ફેલાયેલા છે અને જંગલોમાં જોરથી ફરતા રહે છે.
ઉપ પ્રાગાચ્છસનં વાજ્યર્વા દેવદ્રીચા મનસા દીધ્યાનઃ । અજઃ પુરો નીયતે નાભિરસ્યાનુ પશ્ચાત્કવયો યન્તિ રેભાઃ
દિવ્ય તેજથી ઝગમગતો ઘોડો ચારો તરફ જાય છે, તેના મનમાં પ્રકાશ છે. બકરો આગળ ચાલે છે, જાણે તેની નાભિ હોય, અને જ્ઞાની લોકો પાછળથી ગીત ગાતા અનુસરે છે.
ઉપ પ્રાગાત્પરમં યત્સધસ્થમર્વાઁ અચ્છા પિતરં માતરં ચ । અદ્યા દેવાઞ્જુષ્ટતમો હિ ગમ્યા અથા શાસ્તે દાશુષે વાર્યાણિ
આ ઘોડો પોતાના પિતા અને માતા પાસે, સર્વોચ્ચ સ્થાન તરફ આગળ વધે છે. આજે દેવતાઓને સૌથી વધુ પ્રિય એવો માર્ગ છે, પછી તે ભક્તને ઈચ્છિત ફળ આપે છે.
અસ્ય વામસ્ય પલિતસ્ય હોતુસ્તસ્ય ભ્રાતા મધ્યમો અસ્ત્યશ્નઃ । તૃતીયો ભ્રાતા ઘૃતપૃષ્ઠો અસ્યાત્રાપશ્યં વિશ્પતિં સપ્તપુત્રમ્
આ સુંદર, ધોળા વાળવાળા યજ્ઞકર્તાના એક મધ્યમ ભાઈ છે, જે ખાય છે; ત્રીજો ભાઈ ઘીથી લપેટાયેલો છે. અહીં મેં સાત પુત્રોવાળા કુળપતિને જોયો છે.
સપ્ત યુઞ્જન્તિ રથમેકચક્રમેકો અશ્વો વહતિ સપ્તનામા । ત્રિનાભિ ચક્રમજરમનર્વં યત્રેમા વિશ્વા ભુવનાધિ તસ્થુઃ
સાત જણ એક ચાકાવાળો રથ જોડે છે; એક ઘોડો, જેને સાત નામે બોલાવે છે, તેને ખેંચે છે. એ ચાકનું ત્રણ નાભિ છે, ક્યારેય જૂનું કે તૂટી જતું નથી, અને એ પર બધા લોક ટકેલા છે.
ઇમં રથમધિ યે સપ્ત તસ્થુઃ સપ્તચક્રં સપ્ત વહન્ત્યશ્વાઃ । સપ્ત સ્વસારો અભિ સં નવન્તે યત્ર ગવાં નિહિતા સપ્ત નામ
આ રથ પર સાત જણ ઊભા છે; સાત ચાકા અને સાત ઘોડા તેને ખેંચે છે. સાત બહેનો એકસાથે જોડાય છે, જ્યાં ગાયોના સાત નામો સ્થિર છે.
કો દદર્શ પ્રથમં જાયમાનમસ્થન્વન્તં યદનસ્થા બિભર્તિ । ભૂમ્યા અસુરસૃગાત્મા ક્વ સ્વિત્કો વિદ્વાંસમુપ ગાત્પ્રષ્ટુમેતત્
કોણે પ્રથમ જન્મતા, હાડકાં વગરના અને હાડકાં વહન કરનારને જોયો? ધરતીના આત્મા, દેવોના સર્જક ક્યાં છે? જાણનારો કોણ છે, જે પૂછવા ગયો?
પાકઃ પૃચ્છામિ મનસાવિજાનન્દેવાનામેના નિહિતા પદાનિ । વત્સે બષ્કયેઽધિ સપ્ત તન્તૂન્વિ તત્નિરે કવય ઓતવા ઉ
હું અજાણ છું, પણ મનથી પૂછું છું, દેવતાઓના પગલાં ક્યાં મુકાયા છે? વાછરડા અને વાછરિયાના શરીરે જ્ઞાની લોકોએ સાત દોરા વણ્યા છે.
અચિકિત્વાઞ્ચિકિતુષશ્ચિદત્ર કવીન્પૃચ્છામિ વિદ્મને ન વિદ્વાન્ । વિ યસ્તસ્તમ્ભ ષળિમા રજાંસ્યજસ્ય રૂપે કિમપિ સ્વિદેકમ્
હું જાણતો નથી, તેથી જાણનારા ઋષિઓને સમજવા માટે પૂછું છું; કોણે છ જગ્યા ઊભી કરી, અજન્માના રૂપો બનાવ્યા? એમાં એક શું છે?
ઇહ બ્રવીતુ ય ઈમઙ્ગ વેદાસ્ય વામસ્ય નિહિતં પદં વેઃ । શીર્ષ્ણઃ ક્ષીરં દુહ્રતે ગાવો અસ્ય વવ્રિં વસાના ઉદકં પદાપુઃ
જે આ સુંદરના સ્થાનને જાણે છે, તે અહીં કહો. ગાયો તેના માથેથી દૂધ દોહે છે, અને આવરણ પહેરીને પાણી તેના પગે લાવે છે.
માતા પિતરમૃત આ બભાજ ધીત્યગ્રે મનસા સં હિ જગ્મે । સા બીભત્સુર્ગર્ભરસા નિવિદ્ધા નમસ્વન્ત ઇદુપવાકમીયુઃ
માતાએ પિતાને અમૃત વહેંચ્યું; શરૂઆતમાં મનથી જોડાઈ. એ ગર્ભના રસથી ભેદાઈ, નમન કરીને વાણી તરફ ગઈ.
યુક્તા માતાસીદ્ધુરિ દક્ષિણાયા અતિષ્ઠદ્ગર્ભો વૃજનીષ્વન્તઃ । અમીમેદ્વત્સો અનુ ગામપશ્યદ્વિશ્વરૂપ્યં ત્રિષુ યોજનેષુ
માતા જમણી બાંધે જોડાઈ, ગર્ભ પેટમાં ઊભો રહ્યો; વાછરડો માપતો, ગાયોને અનુસરીને ત્રણ અંતરમાં સર્વરૂપ જોયું.
તિસ્રો માતૄસ્ત્રીન્પિતૄન્બિભ્રદેક ઊર્ધ્વસ્તસ્થૌ નેમવ ગ્લાપયન્તિ । મન્ત્રયન્તે દિવો અમુષ્ય પૃષ્ઠે વિશ્વવિદં વાચમવિશ્વમિન્વામ્
ત્રણ માતા અને ત્રણ પિતા ધારણ કરીને એક ઊભો રહ્યો, એના ચાકા ક્યારેય થાકતા નથી. તેઓ આકાશની પીઠ પર વાત કરે છે, સર્વજ્ઞ વાણી ઉચ્ચારે છે અને બધાને પ્રેરણા આપે છે.
દ્વાદશારં નહિ તજ્જરાય વર્વર્તિ ચક્રં પરિ દ્યામૃતસ્ય । આ પુત્રા અગ્ને મિથુનાસો અત્ર સપ્ત શતાનિ વિંશતિશ્ચ તસ્થુઃ
બાર કાંટાવાળું ચાકું, ક્યારેય જૂનું ન થતું, અમરતાના આકાશ પર ફરતું રહે છે. અહિં, અગ્નિ, જોડીવાળા પુત્રો સાતસો વીસ ઊભા છે.
પઞ્ચપાદં પિતરં દ્વાદશાકૃતિં દિવ આહુઃ પરે અર્ધે પુરીષિણમ્ । અથેમે અન્ય ઉપરે વિચક્ષણં સપ્તચક્રે ષળર આહુરર્પિતમ્
પાંચ પગવાળા પિતાને, બાર રૂપવાળા, આકાશના દૂરના ભાગમાં વસતા કહે છે; અન્ય જ્ઞાની લોકો ઉપરના ભાગમાં, સાત ચાકા અને છ કાંટાવાળા સ્થિર છે એમ જુએ છે.
પઞ્ચારે ચક્રે પરિવર્તમાને તસ્મિન્ના તસ્થુર્ભુવનાનિ વિશ્વા । તસ્ય નાક્ષસ્તપ્યતે ભૂરિભારઃ સનાદેવ ન શીર્યતે સનાભિઃ
પાંચ કાંટાવાળું ચાકું ફરતું રહે છે, એ પર બધા લોક ટકેલા છે. એનું ધુરું ભારે વજનથી ગરમ થાય છે, છતાં પ્રાચીન સમયથી એના કાંટા કે ધુરો ક્યારેય તૂટતા નથી.
સનેમિ ચક્રમજરં વિ વાવૃત ઉત્તાનાયાં દશ યુક્તા વહન્તિ । સૂર્યસ્ય ચક્ષૂ રજસૈત્યાવૃતં તસ્મિન્નાર્પિતા ભુવનાનિ વિશ્વા
સદાય અખંડિત કિનારાવાળું ચાકું ફરતું રહે છે, દસ જોડાયેલા તેને સીધું ખેંચે છે. સૂર્યનું નેત્ર આકાશથી ઢંકાયેલું છે, અને એમાં બધા લોક સ્થિર છે.
સાકંજાનાં સપ્તથમાહુરેકજં ષળિદ્યમા ઋષયો દેવજા ઇતિ । તેષામિષ્ટાનિ વિહિતાનિ ધામશ સ્થાત્રે રેજન્તે વિકૃતાનિ રૂપશઃ
જેમ ઋષિઓ કહે છે, એક સાથે જન્મેલા સાત પુત્રો છે, જેમાંથી છને પોષણ મળે છે અને એક એકલો જન્મે છે. દેવોથી ઉત્પન્ન થયેલા એ ઋષિઓ એમ કહે છે. તેમના કર્મ પ્રમાણે તેમના સ્થાન નક્કી થયાં છે; અને તેઓ વિવિધ સ્વરૂપે પ્રકાશિત થાય છે.