યસ્ય ત્રી પૂર્ણા મધુના પદાન્યક્ષીયમાણા સ્વધયા મદન્તિ । ય ઉ ત્રિધાતુ પૃથિવીમુત દ્યામેકો દાધાર ભુવનાનિ વિશ્વા
વિષ્ણુના ત્રણ પગલાં મધથી ભરેલા છે, જે સ્વાભાવિક આનંદ આપે છે; એ જ એક પૃથ્વી, આકાશ અને સર્વ જગતને ધારણ કરે છે.
તદસ્ય પ્રિયમભિ પાથો અશ્યાં નરો યત્ર દેવયવો મદન્તિ । ઉરુક્રમસ્ય સ હિ બન્ધુરિત્થા વિષ્ણોઃ પદે પરમે મધ્વ ઉત્સઃ
હું એ પ્રિય માર્ગ પર પહોંચી શકું, જ્યાં દેવભક્ત લોકો આનંદ કરે છે; વિશાળ પગલાં ભરનાર વિષ્ણુનું એ જ સંબંધ, પરમ સ્થાન અને મધથી ભરેલું સ્ત્રોત છે.
તા વાં વાસ્તૂન્યુશ્મસિ ગમધ્યૈ યત્ર ગાવો ભૂરિશૃઙ્ગા અયાસઃ । અત્રાહ તદુરુગાયસ્ય વૃષ્ણઃ પરમં પદમવ ભાતિ ભૂરિ
અમે આપના એ નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચવાની ઇચ્છા રાખીએ છીએ, જ્યાં અનેક શિંગાવાળી ગાયો નિર્વિઘ્ન ચરે છે; ત્યાં ખરેખર વિશાળ પગલાં ધરાવનારા મહાન વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન તેજથી ઝળહળે છે.
પ્ર વઃ પાન્તમન્ધસો ધિયાયતે મહે શૂરાય વિષ્ણવે ચાર્ચત । યા સાનુનિ પર્વતાનામદાભ્યા મહસ્તસ્થતુરર્વતેવ સાધુના
પાન કરનારા માટે આપની રક્ષા માટે, અમે વિચારપૂર્વક સ્તુતિ કરીએ છીએ; મહાન વિષ્ણુની પણ સ્તુતિ કરો; જે પર્વતોની ઢાળ પર અડગ ઊભા રહી મહાનતા પ્રાપ્ત કરે છે, તેઓ વેગવાનની જેમ છે.
ત્વેષમિત્થા સમરણં શિમીવતોરિન્દ્રાવિષ્ણૂ સુતપા વામુરુષ્યતિ । યા મર્ત્યાય પ્રતિધીયમાનમિત્કૃશાનોરસ્તુરસનામુરુષ્યથઃ
ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ, ભયાનક અને વેગવાન, પાન કરનારાઓની રક્ષા કરશે; તમે નરમ અને દૃઢ બંનેને જીતીને મનુષ્યોની હંમેશા રક્ષા કરો છો.
તા ઈં વર્ધન્તિ મહ્યસ્ય પૌંસ્યં નિ માતરા નયતિ રેતસે ભુજે । દધાતિ પુત્રોઽવરં પરં પિતુર્નામ તૃતીયમધિ રોચને દિવઃ
તેઓ મહાન પુરુષની શક્તિ વધારે છે; માતાઓ બીજને ધારક સુધી લઈ જાય છે; પુત્ર પિતાનું નીચું અને ઊંચું નામ, ત્રીજું તો આકાશના તેજમાં સ્થિર કરે છે.
તત્તદિદસ્ય પૌંસ્યં ગૃણીમસીનસ્ય ત્રાતુરવૃકસ્ય મીળ્હુષઃ । યઃ પાર્થિવાનિ ત્રિભિરિદ્વિગામભિરુરુ ક્રમિષ્ટોરુગાયાય જીવસે
અમે એ મહાન, રક્ષક, નિર્વિકાર અને દયાળુની શક્તિનું ગાન કરીએ છીએ; જેમણે ત્રણ પગલાંમાં પૃથ્વી પર વિહાર કરીને જીવન માટે વિશાળ પગલાં ભર્યા.
દ્વે ઇદસ્ય ક્રમણે સ્વર્દૃશોઽભિખ્યાય મર્ત્યો ભુરણ્યતિ । તૃતીયમસ્ય નકિરા દધર્ષતિ વયશ્ચન પતયન્તઃ પતત્રિણઃ
મનુષ્યોને તેના બે પગલાં દેખાય છે અને તેઓ આશ્ચર્યથી જુએ છે; ત્રીજું પગલું કોઈ પહોંચી શકતું નથી, આકાશમાં ઉડતા પક્ષીઓ પણ નહીં.
ચતુર્ભિઃ સાકં નવતિં ચ નામભિશ્ચક્રં ન વૃત્તં વ્યતીઁરવીવિપત્ । બૃહચ્છરીરો વિમિમાન ઋક્વભિર્યુવાકુમારઃ પ્રત્યેત્યાહવમ્
ચાર સાથે અને નવ્વદ નામો સાથે, ગોળ ચક્રની જેમ, વિષ્ણુ અવિરત ગતિ કરે છે; મહાન શરીર ધરાવનારો, યુવાન અને શક્તિશાળી, સ્તુતિઓથી પોતાનું માપન કરે છે અને બોલાવા પર હાજર થાય છે.
ભવા મિત્રો ન શેવ્યો ઘૃતાસુતિર્વિભૂતદ્યુમ્ન એવયા ઉ સપ્રથાઃ । અધા તે વિષ્ણો વિદુષા ચિદર્ધ્ય સ્તોમો યજ્ઞશ્ચ રાધ્યો હવિષ્મતા
હે વિષ્ણુ, તમે મિત્ર જેવો સ્નેહાળ છો, ઘીથી તૃપ્ત થાવ છો, તમારી મહિમા સર્વત્ર પ્રસરે છે. તેથી, જ્ઞાનવાન વ્યક્તિએ પણ તમારું સ્તુતિ અને યજ્ઞ કરવો જોઈએ, ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ.
યઃ પૂર્વ્યાય વેધસે નવીયસે સુમજ્જાનયે વિષ્ણવે દદાશતિ । યો જાતમસ્ય મહતો મહિ બ્રવત્સેદુ શ્રવોભિર્યુજ્યં ચિદભ્યસત્
જે વિષ્ણુને, પ્રાચીન અને હંમેશા નવા સર્જનહારને, શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મેલા દેવને અર્પણ કરે છે, અને જે જન્મથી જ તેમના મહાત્મ્યનું ગાન કરે છે, તે ખરેખર મહાન યશ પામે છે.
તમુ સ્તોતારઃ પૂર્વ્યં યથા વિદ ઋતસ્ય ગર્ભં જનુષા પિપર્તન । આસ્ય જાનન્તો નામ ચિદ્વિવક્તન મહસ્તે વિષ્ણો સુમતિં ભજામહે
સ્તોતાઓ, જેમ પહેલાં કરતા આવ્યા છે, તેમ ગીત દ્વારા સત્યના મૂળરૂપ વિષ્ણુનું પોષણ કરે છે. તેઓ તમારું નામ જાણીને તેનો પ્રસાર કરે છે. હે વિષ્ણુ, અમે તમારી મહાન કૃપા માંગીએ છીએ.
તમસ્ય રાજા વરુણસ્તમશ્વિના ક્રતું સચન્ત મારુતસ્ય વેધસઃ । દાધાર દક્ષમુત્તમમહર્વિદં વ્રજં ચ વિષ્ણુઃ સખિવાઁ અપોર્ણુતે
તેમની શક્તિમાં રાજા વરુણ, અશ્વિનીકુમાર અને બુદ્ધિશાળી મારુત ભાગીદાર છે. મિત્રરૂપ વિષ્ણુ શ્રેષ્ઠ કૌશલ્યને ધારણ કરે છે અને થાક્યા વિના સમગ્ર જગતને પૂર્ણ કરે છે.
આ યો વિવાય સચથાય દૈવ્ય ઇન્દ્રાય વિષ્ણુઃ સુકૃતે સુકૃત્તરઃ । વેધા અજિન્વત્ત્રિષધસ્થ આર્યમૃતસ્ય ભાગે યજમાનમાભજત્
સારા કર્મ કરનાર વિષ્ણુએ ઇન્દ્ર માટે દૈવી ભાગ વહેંચ્યો છે. સર્જનહારે આર્યમાને ત્રિવિધ સ્થાન પર સ્થાપિત કર્યો છે અને યજમાનને ઋતનો ભાગ આપ્યો છે.
અબોધ્યગ્નિર્જ્મ ઉદેતિ સૂર્યો વ્યુષાશ્ચન્દ્રા મહ્યાવો અર્ચિષા । આયુક્ષાતામશ્વિના યાતવે રથં પ્રાસાવીદ્દેવઃ સવિતા જગત્પૃથક્
અગ્નિ જાગી ઉઠ્યો છે, સૂર્ય ઉગ્યો છે, તેજસ્વી ઉષાઓ પ્રકાશિત થાય છે. અશ્વિનીકુમારે પોતાનો રથ યાત્રા માટે તૈયાર કર્યો છે અને દેવ સવિતાએ સર્વ પ્રાણીઓને અલગ કર્યા છે.
યદ્યુઞ્જાથે વૃષણમશ્વિના રથં ઘૃતેન નો મધુના ક્ષત્રમુક્ષતમ્ । અસ્માકં બ્રહ્મ પૃતનાસુ જિન્વતં વયં ધના શૂરસાતા ભજેમહિ
જ્યારે તમે, હે શક્તિશાળી અશ્વિનીકુમારો, તમારો રથ જોડો છો, ત્યારે અમને ઘી અને મધથી ભરપૂર શક્તિ આપો. અમારી સ્તુતિથી તમે પ્રેરિત થાઓ અને અમે વીરોથી અનુગ્રહ પામી ધન પ્રાપ્ત કરીએ.
અર્વાઙ્ત્રિચક્રો મધુવાહનો રથો જીરાશ્વો અશ્વિનોર્યાતુ સુષ્ટુતઃ । ત્રિવન્ધુરો મઘવા વિશ્વસૌભગઃ શં ન આ વક્ષદ્દ્વિપદે ચતુષ્પદે
અશ્વિનીકુમારોનો મધથી ભરેલો ઝડપી રથ, મજબૂત ઘોડાઓથી જોડાયેલો, અમારી પાસે આવે. ત્રણ જોડવાળો, સર્વ સુખ આપનાર દેવ અમને બિપદ અને ચતુષ્પદ માટે કલ્યાણ આપે.
આ ન ઊર્જં વહતમશ્વિના યુવં મધુમત્યા નઃ કશયા મિમિક્ષતમ્ । પ્રાયુસ્તારિષ્ટં ની રપાંસિ મૃક્ષતં સેધતં દ્વેષો ભવતં સચાભુવા
હે અશ્વિનીકુમારો, તમારી મધભરી ચાબુકથી અમને પોષણ આપો, અમને મધુર આહાર આપો. અમને સુરક્ષિતપણે પાર ઉતારો, દુઃખો દૂર કરો, દ્વેષ દૂર કરો અને હંમેશા અમારા સાથી રહો.
યુવં હ ગર્ભં જગતીષુ ધત્થો યુવં વિશ્વેષુ ભુવનેષ્વન્તઃ । યુવમગ્નિં ચ વૃષણાવપશ્ચ વનસ્પતીઁરશ્વિનાવૈરયેથામ્
તમે સર્વ જીવોમાં જીવનનું બીજ મૂક્યું છે, તમે સર્વ લોકોમાં હાજર છો. હે શક્તિશાળી અશ્વિનીકુમારો, તમે અગ્નિ, વનસ્પતિ અને વૃક્ષોને પ્રગટાવ્યા છે.
યુવં હ સ્થો ભિષજા ભેષજેભિરથો હ સ્થો રથ્યા રાથ્યેભિઃ । અથો હ ક્ષત્રમધિ ધત્થ ઉગ્રા યો વાં હવિષ્માન્મનસા દદાશ
તમે સાચા ઉપચારોથી વૈદ્ય છો અને રથોથી રથચાલક છો. હે પ્રબળ અશ્વિનીકુમારો, તમે જે કોઈ મનથી અને હવનથી પૂજે છે, તેને શક્તિ આપો છો.
વસૂ રુદ્રા પુરુમન્તૂ વૃધન્તા દશસ્યતં નો વૃષણાવભિષ્ટૌ । દસ્રા હ યદ્રેક્ણ ઔચથ્યો વાં પ્ર યત્સસ્રાથે અકવાભિરૂતી
હે દયાળુ અને સમૃદ્ધ રુદ્રો, અમારે પર કૃપા કરો. હે આશ્ચર્યજનક દેવો, જ્યારે ઔચથ્ય તમને બોલાવે છે, ત્યારે તમે ઝડપી સહાય લઈને આવો છો.
કો વાં દાશત્સુમતયે ચિદસ્યૈ વસૂ યદ્ધેથે નમસા પદે ગોઃ । જિગૃતમસ્મે રેવતીઃ પુરંધીઃ કામપ્રેણેવ મનસા ચરન્તા
કોણ તમારી કૃપા માટે પૂજા કરશે, હે ધનની દાતાઓ, જ્યારે તમે ગાયના સ્થાન પર નમ્રતાથી આવો છો? અમને સુંદર દાન આપો, જેમ મનથી ઇચ્છા કરીને ચાલો છો.
યુક્તો હ યદ્વાં તૌગ્ર્યાય પેરુર્વિ મધ્યે અર્ણસો ધાયિ પજ્રઃ । ઉપ વામવઃ શરણં ગમેયં શૂરો નાજ્મ પતયદ્ભિરેવૈઃ
જ્યારે તમારો રથ તુગ્રના પુત્ર માટે જોડાય છે, તે જળના મધ્યમાં સ્થપાય છે. હું તમારી રક્ષા હેઠળ આશ્રય પામું, જેમ વીર શત્રુઓથી બચવા દોડે છે.
ઉપસ્તુતિરૌચથ્યમુરુષ્યેન્મા મામિમે પતત્રિણી વિ દુગ્ધામ્ । મા મામેધો દશતયશ્ચિતો ધાક્પ્ર યદ્વાં બદ્ધસ્ત્મનિ ખાદતિ ક્ષામ્
ઔચથ્યની સ્તુતિ તમારી સુધી પહોંચે, હે મહાન દેવો. ત્રણ પાંખવાળો પક્ષી મને સૂકવી ન નાખે, લોભી દુશ્મન મને નુકસાન ન કરે, અને ફાંસમાં બંધાયેલો ધરતીને ખાઈ ન જાય.
ન મા ગરન્નદ્યો માતૃતમા દાસા યદીં સુસમુબ્ધમવાધુઃ । શિરો યદસ્ય ત્રૈતનો વિતક્ષત્સ્વયં દાસ ઉરો અંસાવપિ ગ્ધ
માતૃરૂપ નદીઓ મને ગળી ન જાય, દાસોએ જો મને મજબૂતીથી બાંધ્યો હોય તો પણ. જ્યારે ત્રૈતન દાસાનું માથું ફોડી નાખે છે, ત્યારે તેનું છાતી અને ખભા પોતે તૂટી જાય છે.
દીર્ઘતમા મામતેયો જુજુર્વાન્દશમે યુગે । અપામર્થં યતીનાં બ્રહ્મા ભવતિ સારથિઃ
મમતા પુત્ર દીર્ઘતમાએ દસમા યુગમાં સેવા આપી છે. જળમાં તપસ્યામાં તત્પર રહી, તે પ્રેરિત સાધુઓનો રથચાલક બને છે.
પ્ર દ્યાવા યજ્ઞૈઃ પૃથિવી ઋતાવૃધા મહી સ્તુષે વિદથેષુ પ્રચેતસા । દેવેભિર્યે દેવપુત્રે સુદંસસેત્થા ધિયા વાર્યાણિ પ્રભૂષતઃ
હું વિશાળ પૃથ્વી અને આકાશની સ્તુતિ કરું છું, જે યજ્ઞ અને સત્યથી મજબૂત થયા છે. હે દેવપુત્રો, તમે દેવો સાથે મળીને બુદ્ધિથી મહાન શક્તિઓ પ્રાપ્ત કરી છે.
ઉત મન્યે પિતુરદ્રુહો મનો માતુર્મહિ સ્વતવસ્તદ્ધવીમભિઃ । સુરેતસા પિતરા ભૂમ ચક્રતુરુરુ પ્રજાયા અમૃતં વરીમભિઃ
હું પિતાનું નિર્દોષ મન અને માતાની મહાન શક્તિને આ પ્રાર્થનાથી માનું છું; બંને સુખાકારી વાવેતરવાળા પિતા-માતા એ ધરતીને વિશાળ બનાવી અને સંતાન માટે અમર માર્ગો ઊભા કર્યા.
તે સૂનવઃ સ્વપસઃ સુદંસસો મહી જજ્ઞુર્માતરા પૂર્વચિત્તયે । સ્થાતુશ્ચ સત્યં જગતશ્ચ ધર્મણિ પુત્રસ્ય પાથઃ પદમદ્વયાવિનઃ
એ કુશળ અને બુદ્ધિશાળી પુત્રોને બંને માતાઓએ પ્રાચીન જ્ઞાન માટે જન્મ આપ્યો; સ્થિર અને ચલ વિશ્વના નિયમમાં, તેઓ પુત્રના સાચા માર્ગને અખંડિત રીતે જાળવે છે.
તે માયિનો મમિરે સુપ્રચેતસો જામી સયોની મિથુના સમોકસા । નવ્યંનવ્યં તન્તુમા તન્વતે દિવિ સમુદ્રે અન્તઃ કવયઃ સુદીતયઃ
એ માયાવાન અને સુજ્ઞાનવાળા, એક જ ગર્ભમાંથી જન્મેલા, જોડિયા અને સાથે રહેતા છે; નવા નવા તંતુઓને, તેજસ્વી બુદ્ધિવાળા જ્ઞાની, આકાશ અને સમુદ્રની અંદર વણે છે.