અનશ્વો જાતો અનભીશુરર્વા કનિક્રદત્પતયદૂર્ધ્વસાનુઃ । અચિત્તં બ્રહ્મ જુજુષુર્યુવાનઃ પ્ર મિત્રે ધામ વરુણે ગૃણન્તઃ
ઘોડા વિના જન્મેલો, બિનચાબુકવાળો, ગર્જન કરતો દોડે છે, તેની ચોટી ઊંચી છે; યુવાનો એ અજ્ઞાન સ્તુતિને પસંદ કરે છે, મીત્ર અને વરુણના નિવાસને ગાઈને વખાણે છે.
આ ધેનવો મામતેયમવન્તીર્બ્રહ્મપ્રિયં પીપયન્સસ્મિન્નૂધન્ । પિત્વો ભિક્ષેત વયુનાનિ વિદ્વાનાસાવિવાસન્નદિતિમુરુષ્યેત્
આ જગ્યા પર જ્ઞાનીઓને પ્રિય એવી, પોષક ગાયો ભરપૂર દૂધ આપે; માર્ગ જાણનારો પુરુષ જીવનની જરૂરિયાતો શોધે અને જાગૃત થઈને અદિતિને વિશાળતા આપવા પ્રેરિત કરે.
આ વાં મિત્રાવરુણા હવ્યજુષ્ટિં નમસા દેવાવવસા વવૃત્યામ્ । અસ્માકં બ્રહ્મ પૃતનાસુ સહ્યા અસ્માકં વૃષ્ટિર્દિવ્યા સુપારા
મિત્ર અને વરુણ, અમે આપને શ્રદ્ધા અને પ્રાર્થનાથી મનગમતી ભેટો અર્પણ કરીએ છીએ; અમારી સ્તુતિ યુદ્ધમાં વિજયી થાય અને અમારે માટે આકાશી વરસાદ ખૂબ શુભ રહે.
યજામહે વાં મહઃ સજોષા હવ્યેભિર્મિત્રાવરુણા નમોભિઃ । ઘૃતૈર્ઘૃતસ્નૂ અધ યદ્વામસ્મે અધ્વર્યવો ન ધીતિભિર્ભરન્તિ
મિત્ર અને વરુણ, અમે આપની ઉપાસના શ્રદ્ધાપૂર્વક અને ભેટો સાથે કરીએ છીએ; ઘીથી, જેમ યજમાન આપની ભેટો વિચારપૂર્વક અમને પહોંચાડે છે.
પ્રસ્તુતિર્વાં ધામ ન પ્રયુક્તિરયામિ મિત્રાવરુણા સુવૃક્તિઃ । અનક્તિ યદ્વાં વિદથેષુ હોતા સુમ્નં વાં સૂરિર્વૃષણાવિયક્ષન્
મારી સ્તુતિ, મિત્ર અને વરુણ, સુંદર રીતે ગવાયેલી ભજનની જેમ આપ સુધી પહોંચે; જ્યારે યજમાન વિધિમાં આપને બોલાવે, ત્યારે વિદ્વાન આપની કૃપા લાવે, હે મહાન દેવતાઓ.
પીપાય ધેનુરદિતિરૃતાય જનાય મિત્રાવરુણા હવિર્દે । હિનોતિ યદ્વાં વિદથે સપર્યન્સ રાતહવ્યો માનુષો ન હોતા
અદિતિ, પોષક ગાય, સત્ય અને લોકહિત માટે મિત્ર અને વરુણને આ હવન અર્પે છે; જેમ યજમાન વિધિમાં આપની પૂજા કરે છે, તેમ મનુષ્ય પણ ભેટ અર્પે છે.
ઉત વાં વિક્ષુ મદ્યાસ્વન્ધો ગાવ આપશ્ચ પીપયન્ત દેવીઃ । ઉતો નો અસ્ય પૂર્વ્યઃ પતિર્દન્વીતં પાતં પયસ ઉસ્રિયાયાઃ
મધુર પાન, ગાય અને પાણી પણ આપને પોષે છે, હે દેવીઓ; પ્રાચીન સ્વામી અમને પીળા ગાયના દૂધની રક્ષા આપે.
વિષ્ણોર્નુ કં વીર્યાણિ પ્ર વોચં યઃ પાર્થિવાનિ વિમમે રજાંસિ । યો અસ્કભાયદુત્તરં સધસ્થં વિચક્રમાણસ્ત્રેધોરુગાયઃ
હું વિષ્ણુના મહાન કાર્યોનું વર્ણન કરું છું, જેમણે પૃથ્વીના પ્રદેશો માપ્યા; જેમણે ઉપરનું સ્થાન સ્થાપ્યું અને ત્રણ વિશાળ પગલાં ભર્યા.
પ્ર તદ્વિષ્ણુ સ્તવતે વીર્યેણ મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ । યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષ્વધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા
વિષ્ણુની પરાક્રમ માટે સ્તુતિ થાય છે, જેમ પર્વતોમાં ફરતો ભયાનક વન્ય પ્રાણી; જેમના ત્રણ વિશાળ પગલાંઓમાં સર્વ જગત વસે છે.
પ્ર વિષ્ણવે શૂષમેતુ મન્મ ગિરિક્ષિત ઉરુગાયાય વૃષ્ણે । ય ઇદં દીર્ઘં પ્રયતં સધસ્થમેકો વિમમે ત્રિભિરિત્પદેભિઃ
મારી સ્તુતિ વિષ્ણુ સુધી પહોંચે, જે વિશાળ પગલાં ભરનારા અને પર્વતોના સ્વામી છે; જેમણે એકલા ત્રણ પગલાંથી આ વિશાળ જગ્યા માપી.
યસ્ય ત્રી પૂર્ણા મધુના પદાન્યક્ષીયમાણા સ્વધયા મદન્તિ । ય ઉ ત્રિધાતુ પૃથિવીમુત દ્યામેકો દાધાર ભુવનાનિ વિશ્વા
વિષ્ણુના ત્રણ પગલાં મધથી ભરેલા છે, જે સ્વાભાવિક આનંદ આપે છે; એ જ એક પૃથ્વી, આકાશ અને સર્વ જગતને ધારણ કરે છે.
તદસ્ય પ્રિયમભિ પાથો અશ્યાં નરો યત્ર દેવયવો મદન્તિ । ઉરુક્રમસ્ય સ હિ બન્ધુરિત્થા વિષ્ણોઃ પદે પરમે મધ્વ ઉત્સઃ
હું એ પ્રિય માર્ગ પર પહોંચી શકું, જ્યાં દેવભક્ત લોકો આનંદ કરે છે; વિશાળ પગલાં ભરનાર વિષ્ણુનું એ જ સંબંધ, પરમ સ્થાન અને મધથી ભરેલું સ્ત્રોત છે.
તા વાં વાસ્તૂન્યુશ્મસિ ગમધ્યૈ યત્ર ગાવો ભૂરિશૃઙ્ગા અયાસઃ । અત્રાહ તદુરુગાયસ્ય વૃષ્ણઃ પરમં પદમવ ભાતિ ભૂરિ
અમે આપના એ નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચવાની ઇચ્છા રાખીએ છીએ, જ્યાં અનેક શિંગાવાળી ગાયો નિર્વિઘ્ન ચરે છે; ત્યાં ખરેખર વિશાળ પગલાં ધરાવનારા મહાન વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન તેજથી ઝળહળે છે.
પ્ર વઃ પાન્તમન્ધસો ધિયાયતે મહે શૂરાય વિષ્ણવે ચાર્ચત । યા સાનુનિ પર્વતાનામદાભ્યા મહસ્તસ્થતુરર્વતેવ સાધુના
પાન કરનારા માટે આપની રક્ષા માટે, અમે વિચારપૂર્વક સ્તુતિ કરીએ છીએ; મહાન વિષ્ણુની પણ સ્તુતિ કરો; જે પર્વતોની ઢાળ પર અડગ ઊભા રહી મહાનતા પ્રાપ્ત કરે છે, તેઓ વેગવાનની જેમ છે.
ત્વેષમિત્થા સમરણં શિમીવતોરિન્દ્રાવિષ્ણૂ સુતપા વામુરુષ્યતિ । યા મર્ત્યાય પ્રતિધીયમાનમિત્કૃશાનોરસ્તુરસનામુરુષ્યથઃ
ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ, ભયાનક અને વેગવાન, પાન કરનારાઓની રક્ષા કરશે; તમે નરમ અને દૃઢ બંનેને જીતીને મનુષ્યોની હંમેશા રક્ષા કરો છો.
તા ઈં વર્ધન્તિ મહ્યસ્ય પૌંસ્યં નિ માતરા નયતિ રેતસે ભુજે । દધાતિ પુત્રોઽવરં પરં પિતુર્નામ તૃતીયમધિ રોચને દિવઃ
તેઓ મહાન પુરુષની શક્તિ વધારે છે; માતાઓ બીજને ધારક સુધી લઈ જાય છે; પુત્ર પિતાનું નીચું અને ઊંચું નામ, ત્રીજું તો આકાશના તેજમાં સ્થિર કરે છે.
તત્તદિદસ્ય પૌંસ્યં ગૃણીમસીનસ્ય ત્રાતુરવૃકસ્ય મીળ્હુષઃ । યઃ પાર્થિવાનિ ત્રિભિરિદ્વિગામભિરુરુ ક્રમિષ્ટોરુગાયાય જીવસે
અમે એ મહાન, રક્ષક, નિર્વિકાર અને દયાળુની શક્તિનું ગાન કરીએ છીએ; જેમણે ત્રણ પગલાંમાં પૃથ્વી પર વિહાર કરીને જીવન માટે વિશાળ પગલાં ભર્યા.
દ્વે ઇદસ્ય ક્રમણે સ્વર્દૃશોઽભિખ્યાય મર્ત્યો ભુરણ્યતિ । તૃતીયમસ્ય નકિરા દધર્ષતિ વયશ્ચન પતયન્તઃ પતત્રિણઃ
મનુષ્યોને તેના બે પગલાં દેખાય છે અને તેઓ આશ્ચર્યથી જુએ છે; ત્રીજું પગલું કોઈ પહોંચી શકતું નથી, આકાશમાં ઉડતા પક્ષીઓ પણ નહીં.
ચતુર્ભિઃ સાકં નવતિં ચ નામભિશ્ચક્રં ન વૃત્તં વ્યતીઁરવીવિપત્ । બૃહચ્છરીરો વિમિમાન ઋક્વભિર્યુવાકુમારઃ પ્રત્યેત્યાહવમ્
ચાર સાથે અને નવ્વદ નામો સાથે, ગોળ ચક્રની જેમ, વિષ્ણુ અવિરત ગતિ કરે છે; મહાન શરીર ધરાવનારો, યુવાન અને શક્તિશાળી, સ્તુતિઓથી પોતાનું માપન કરે છે અને બોલાવા પર હાજર થાય છે.
ભવા મિત્રો ન શેવ્યો ઘૃતાસુતિર્વિભૂતદ્યુમ્ન એવયા ઉ સપ્રથાઃ । અધા તે વિષ્ણો વિદુષા ચિદર્ધ્ય સ્તોમો યજ્ઞશ્ચ રાધ્યો હવિષ્મતા
હે વિષ્ણુ, તમે મિત્ર જેવો સ્નેહાળ છો, ઘીથી તૃપ્ત થાવ છો, તમારી મહિમા સર્વત્ર પ્રસરે છે. તેથી, જ્ઞાનવાન વ્યક્તિએ પણ તમારું સ્તુતિ અને યજ્ઞ કરવો જોઈએ, ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ.
યઃ પૂર્વ્યાય વેધસે નવીયસે સુમજ્જાનયે વિષ્ણવે દદાશતિ । યો જાતમસ્ય મહતો મહિ બ્રવત્સેદુ શ્રવોભિર્યુજ્યં ચિદભ્યસત્
જે વિષ્ણુને, પ્રાચીન અને હંમેશા નવા સર્જનહારને, શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મેલા દેવને અર્પણ કરે છે, અને જે જન્મથી જ તેમના મહાત્મ્યનું ગાન કરે છે, તે ખરેખર મહાન યશ પામે છે.
તમુ સ્તોતારઃ પૂર્વ્યં યથા વિદ ઋતસ્ય ગર્ભં જનુષા પિપર્તન । આસ્ય જાનન્તો નામ ચિદ્વિવક્તન મહસ્તે વિષ્ણો સુમતિં ભજામહે
સ્તોતાઓ, જેમ પહેલાં કરતા આવ્યા છે, તેમ ગીત દ્વારા સત્યના મૂળરૂપ વિષ્ણુનું પોષણ કરે છે. તેઓ તમારું નામ જાણીને તેનો પ્રસાર કરે છે. હે વિષ્ણુ, અમે તમારી મહાન કૃપા માંગીએ છીએ.
તમસ્ય રાજા વરુણસ્તમશ્વિના ક્રતું સચન્ત મારુતસ્ય વેધસઃ । દાધાર દક્ષમુત્તમમહર્વિદં વ્રજં ચ વિષ્ણુઃ સખિવાઁ અપોર્ણુતે
તેમની શક્તિમાં રાજા વરુણ, અશ્વિનીકુમાર અને બુદ્ધિશાળી મારુત ભાગીદાર છે. મિત્રરૂપ વિષ્ણુ શ્રેષ્ઠ કૌશલ્યને ધારણ કરે છે અને થાક્યા વિના સમગ્ર જગતને પૂર્ણ કરે છે.
આ યો વિવાય સચથાય દૈવ્ય ઇન્દ્રાય વિષ્ણુઃ સુકૃતે સુકૃત્તરઃ । વેધા અજિન્વત્ત્રિષધસ્થ આર્યમૃતસ્ય ભાગે યજમાનમાભજત્
સારા કર્મ કરનાર વિષ્ણુએ ઇન્દ્ર માટે દૈવી ભાગ વહેંચ્યો છે. સર્જનહારે આર્યમાને ત્રિવિધ સ્થાન પર સ્થાપિત કર્યો છે અને યજમાનને ઋતનો ભાગ આપ્યો છે.
અબોધ્યગ્નિર્જ્મ ઉદેતિ સૂર્યો વ્યુષાશ્ચન્દ્રા મહ્યાવો અર્ચિષા । આયુક્ષાતામશ્વિના યાતવે રથં પ્રાસાવીદ્દેવઃ સવિતા જગત્પૃથક્
અગ્નિ જાગી ઉઠ્યો છે, સૂર્ય ઉગ્યો છે, તેજસ્વી ઉષાઓ પ્રકાશિત થાય છે. અશ્વિનીકુમારે પોતાનો રથ યાત્રા માટે તૈયાર કર્યો છે અને દેવ સવિતાએ સર્વ પ્રાણીઓને અલગ કર્યા છે.
યદ્યુઞ્જાથે વૃષણમશ્વિના રથં ઘૃતેન નો મધુના ક્ષત્રમુક્ષતમ્ । અસ્માકં બ્રહ્મ પૃતનાસુ જિન્વતં વયં ધના શૂરસાતા ભજેમહિ
જ્યારે તમે, હે શક્તિશાળી અશ્વિનીકુમારો, તમારો રથ જોડો છો, ત્યારે અમને ઘી અને મધથી ભરપૂર શક્તિ આપો. અમારી સ્તુતિથી તમે પ્રેરિત થાઓ અને અમે વીરોથી અનુગ્રહ પામી ધન પ્રાપ્ત કરીએ.
અર્વાઙ્ત્રિચક્રો મધુવાહનો રથો જીરાશ્વો અશ્વિનોર્યાતુ સુષ્ટુતઃ । ત્રિવન્ધુરો મઘવા વિશ્વસૌભગઃ શં ન આ વક્ષદ્દ્વિપદે ચતુષ્પદે
અશ્વિનીકુમારોનો મધથી ભરેલો ઝડપી રથ, મજબૂત ઘોડાઓથી જોડાયેલો, અમારી પાસે આવે. ત્રણ જોડવાળો, સર્વ સુખ આપનાર દેવ અમને બિપદ અને ચતુષ્પદ માટે કલ્યાણ આપે.
આ ન ઊર્જં વહતમશ્વિના યુવં મધુમત્યા નઃ કશયા મિમિક્ષતમ્ । પ્રાયુસ્તારિષ્ટં ની રપાંસિ મૃક્ષતં સેધતં દ્વેષો ભવતં સચાભુવા
હે અશ્વિનીકુમારો, તમારી મધભરી ચાબુકથી અમને પોષણ આપો, અમને મધુર આહાર આપો. અમને સુરક્ષિતપણે પાર ઉતારો, દુઃખો દૂર કરો, દ્વેષ દૂર કરો અને હંમેશા અમારા સાથી રહો.
યુવં હ ગર્ભં જગતીષુ ધત્થો યુવં વિશ્વેષુ ભુવનેષ્વન્તઃ । યુવમગ્નિં ચ વૃષણાવપશ્ચ વનસ્પતીઁરશ્વિનાવૈરયેથામ્
તમે સર્વ જીવોમાં જીવનનું બીજ મૂક્યું છે, તમે સર્વ લોકોમાં હાજર છો. હે શક્તિશાળી અશ્વિનીકુમારો, તમે અગ્નિ, વનસ્પતિ અને વૃક્ષોને પ્રગટાવ્યા છે.
યુવં હ સ્થો ભિષજા ભેષજેભિરથો હ સ્થો રથ્યા રાથ્યેભિઃ । અથો હ ક્ષત્રમધિ ધત્થ ઉગ્રા યો વાં હવિષ્માન્મનસા દદાશ
તમે સાચા ઉપચારોથી વૈદ્ય છો અને રથોથી રથચાલક છો. હે પ્રબળ અશ્વિનીકુમારો, તમે જે કોઈ મનથી અને હવનથી પૂજે છે, તેને શક્તિ આપો છો.