પ્ર સા ક્ષિતિરસુર યા મહિ પ્રિય ઋતાવાનાવૃતમા ઘોષથો બૃહત્ । યુવં દિવો બૃહતો દક્ષમાભુવં ગાં ન ધુર્યુપ યુઞ્જાથે અપઃ
એ મહાન અને પ્રિય આધાર, હે અસુરો, જે તમે ધર્મ અને વિશાળતાથી જાહેર કર્યો છે; તમે બંને મહાન આકાશની કુશળતા લાવ્યા, જેમ ગાયને જૂઆમાં જોડે છે તેમ તમે જળને પ્રવાહિત કર્યા.
મહી અત્ર મહિના વારમૃણ્વથોઽરેણવસ્તુજ આ સદ્મન્ધેનવઃ । સ્વરન્તિ તા ઉપરતાતિ સૂર્યમા નિમ્રુચ ઉષસસ્તક્વવીરિવ
અહીં, તમારી મહાનતાથી, તમે આવરણ દૂર કરો છો, હે શક્તિશાળી; ધૂળ અને આધાર સ્થિર થાય છે; તેઓ ઉપરથી સૂર્યને શોધે છે, જેમ ઉષા પોતાની કિરણોથી કુશળ સ્ત્રીઓ જેવી આવે છે.
આ વામૃતાય કેશિનીરનૂષત મિત્ર યત્ર વરુણ ગાતુમર્ચથઃ । અવ ત્મના સૃજતં પિન્વતં ધિયો યુવં વિપ્રસ્ય મન્મનામિરજ્યથઃ
તમારી પાસે, લાંબા વાળવાળી અમરતા માટે આવી છે, જ્યાં, હે મીત્ર, હે વરુણ, તમે માર્ગ માટે વખાણવામાં આવો છો; તમારી પોતાની શક્તિથી અમારા વિચારોને મુક્ત કરો અને પોષો, તમે બંને કવિના મનને જ્ઞાનથી પ્રેરણા આપો છો.
યો વાં યજ્ઞૈઃ શશમાનો હ દાશતિ કવિર્હોતા યજતિ મન્મસાધનઃ । ઉપાહ તં ગચ્છથો વીથો અધ્વરમચ્છા ગિરઃ સુમતિં ગન્તમસ્મયૂ
જે યજ્ઞથી તમારું પૂજન કરે છે, સાચા હૃદયથી સેવા કરે છે, જે વિદ્વાન યજમાન છે અને સ્તુતિ તૈયાર કરે છે, તેના યજ્ઞમાં તમે માર્ગદર્શન આપો છો, તેની પ્રાર્થનાઓ સુધી આવો છો અને તેને શુભ દયા આપો છો.
યુવાં યજ્ઞૈઃ પ્રથમા ગોભિરઞ્જત ઋતાવાના મનસો ન પ્રયુક્તિષુ । ભરન્તિ વાં મન્મના સંયતા ગિરોઽદૃપ્યતા મનસા રેવદાશાથે
તમે બંને, યજ્ઞ અને ગૌધનથી સૌપ્રથમ શોભિત, સત્યવંત, જેમ મન પ્રવૃત્ત થાય છે; વિચારો સાથે રચાયેલી સ્તુતિઓ તમને વહન કરે છે અને અખૂટ મનથી તમે ધન આપો છો.
રેવદ્વયો દધાથે રેવદાશાથે નરા માયાભિરિતઊતિ માહિનમ્ । ન વાં દ્યાવોઽહભિર્નોત સિન્ધવો ન દેવત્વં પણયો નાનશુર્મઘમ્
તમે બંને, હે પુરૂષો, ધન ધરાવો છો, ધન આપો છો, તમારી શક્તિથી મહાનતાની રક્ષા કરો છો; દિવસો કે નદીઓ, ન તો દેવત્વ, ન તો વેપારીઓએ ક્યારેય તમારી મહાનતાને નુકસાન પહોંચાડ્યું નથી.
યુવં વસ્ત્રાણિ પીવસા વસાથે યુવોરચ્છિદ્રા મન્તવો હ સર્ગાઃ । અવાતિરતમનૃતાનિ વિશ્વ ઋતેન મિત્રાવરુણા સચેથે
તમે બંને સુશોભિત વસ્ત્રો પહેરો છો; તમારા વિચારો નિર્દોષ છે, તમારી રચનાઓ સાચી છે; તમે, મીત્ર અને વરુણ, સત્યથી બધું જાળવો છો અને બધું અસત્ય દૂર કરો છો.
એતચ્ચન ત્વો વિ ચિકેતદેષાં સત્યો મન્ત્રઃ કવિશસ્ત ઋઘાવાન્ । ત્રિરશ્રિં હન્તિ ચતુરશ્રિરુગ્રો દેવનિદો હ પ્રથમા અજૂર્યન્
તમારી આ બુદ્ધિ, હે મીત્ર-વરુણ, અહીં બધામાં ઓળખાય છે; તમારો સાચો ઉપદેશ, કવિએ વખાણેલો, શક્તિશાળી છે; ત્રણ ધારવાળો મારતો છે, ચાર ધારવાળો પ્રખર છે, દેવના નિયમો સૌપ્રથમ સ્થાપિત થયા.
અપાદેતિ પ્રથમા પદ્વતીનાં કસ્તદ્વાં મિત્રાવરુણા ચિકેત । ગર્ભો ભારં ભરત્યા ચિદસ્ય ઋતં પિપર્ત્યનૃતં નિ તારીત્
પગવાળાઓમાં સૌપ્રથમ આગળ જાય છે; એ તમે, હે મીત્ર અને વરુણ, કોણ જાણે છે? ગર્ભ પણ પોતાનું ભાર વહન કરે છે, પોતાનાં માટે, તે સત્યને જાળવે છે અને અસત્યને દૂર કરે છે.
પ્રયન્તમિત્પરિ જારં કનીનાં પશ્યામસિ નોપનિપદ્યમાનમ્ । અનવપૃગ્ણા વિતતા વસાનં પ્રિયં મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ધામ
અમે જુએ છીએ કે યુવાન સ્ત્રીઓના પ્રેમી આસપાસ ફરતો રહે છે, નજીક આવતો નથી; જે પહેરીને, વિસ્તરીને, ક્યારેય પડતો નથી, એ મીત્ર અને વરુણનું પ્રિય નિવાસ છે.
અનશ્વો જાતો અનભીશુરર્વા કનિક્રદત્પતયદૂર્ધ્વસાનુઃ । અચિત્તં બ્રહ્મ જુજુષુર્યુવાનઃ પ્ર મિત્રે ધામ વરુણે ગૃણન્તઃ
ઘોડા વિના જન્મેલો, બિનચાબુકવાળો, ગર્જન કરતો દોડે છે, તેની ચોટી ઊંચી છે; યુવાનો એ અજ્ઞાન સ્તુતિને પસંદ કરે છે, મીત્ર અને વરુણના નિવાસને ગાઈને વખાણે છે.
આ ધેનવો મામતેયમવન્તીર્બ્રહ્મપ્રિયં પીપયન્સસ્મિન્નૂધન્ । પિત્વો ભિક્ષેત વયુનાનિ વિદ્વાનાસાવિવાસન્નદિતિમુરુષ્યેત્
આ જગ્યા પર જ્ઞાનીઓને પ્રિય એવી, પોષક ગાયો ભરપૂર દૂધ આપે; માર્ગ જાણનારો પુરુષ જીવનની જરૂરિયાતો શોધે અને જાગૃત થઈને અદિતિને વિશાળતા આપવા પ્રેરિત કરે.
આ વાં મિત્રાવરુણા હવ્યજુષ્ટિં નમસા દેવાવવસા વવૃત્યામ્ । અસ્માકં બ્રહ્મ પૃતનાસુ સહ્યા અસ્માકં વૃષ્ટિર્દિવ્યા સુપારા
મિત્ર અને વરુણ, અમે આપને શ્રદ્ધા અને પ્રાર્થનાથી મનગમતી ભેટો અર્પણ કરીએ છીએ; અમારી સ્તુતિ યુદ્ધમાં વિજયી થાય અને અમારે માટે આકાશી વરસાદ ખૂબ શુભ રહે.
યજામહે વાં મહઃ સજોષા હવ્યેભિર્મિત્રાવરુણા નમોભિઃ । ઘૃતૈર્ઘૃતસ્નૂ અધ યદ્વામસ્મે અધ્વર્યવો ન ધીતિભિર્ભરન્તિ
મિત્ર અને વરુણ, અમે આપની ઉપાસના શ્રદ્ધાપૂર્વક અને ભેટો સાથે કરીએ છીએ; ઘીથી, જેમ યજમાન આપની ભેટો વિચારપૂર્વક અમને પહોંચાડે છે.
પ્રસ્તુતિર્વાં ધામ ન પ્રયુક્તિરયામિ મિત્રાવરુણા સુવૃક્તિઃ । અનક્તિ યદ્વાં વિદથેષુ હોતા સુમ્નં વાં સૂરિર્વૃષણાવિયક્ષન્
મારી સ્તુતિ, મિત્ર અને વરુણ, સુંદર રીતે ગવાયેલી ભજનની જેમ આપ સુધી પહોંચે; જ્યારે યજમાન વિધિમાં આપને બોલાવે, ત્યારે વિદ્વાન આપની કૃપા લાવે, હે મહાન દેવતાઓ.
પીપાય ધેનુરદિતિરૃતાય જનાય મિત્રાવરુણા હવિર્દે । હિનોતિ યદ્વાં વિદથે સપર્યન્સ રાતહવ્યો માનુષો ન હોતા
અદિતિ, પોષક ગાય, સત્ય અને લોકહિત માટે મિત્ર અને વરુણને આ હવન અર્પે છે; જેમ યજમાન વિધિમાં આપની પૂજા કરે છે, તેમ મનુષ્ય પણ ભેટ અર્પે છે.
ઉત વાં વિક્ષુ મદ્યાસ્વન્ધો ગાવ આપશ્ચ પીપયન્ત દેવીઃ । ઉતો નો અસ્ય પૂર્વ્યઃ પતિર્દન્વીતં પાતં પયસ ઉસ્રિયાયાઃ
મધુર પાન, ગાય અને પાણી પણ આપને પોષે છે, હે દેવીઓ; પ્રાચીન સ્વામી અમને પીળા ગાયના દૂધની રક્ષા આપે.
વિષ્ણોર્નુ કં વીર્યાણિ પ્ર વોચં યઃ પાર્થિવાનિ વિમમે રજાંસિ । યો અસ્કભાયદુત્તરં સધસ્થં વિચક્રમાણસ્ત્રેધોરુગાયઃ
હું વિષ્ણુના મહાન કાર્યોનું વર્ણન કરું છું, જેમણે પૃથ્વીના પ્રદેશો માપ્યા; જેમણે ઉપરનું સ્થાન સ્થાપ્યું અને ત્રણ વિશાળ પગલાં ભર્યા.
પ્ર તદ્વિષ્ણુ સ્તવતે વીર્યેણ મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ । યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષ્વધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા
વિષ્ણુની પરાક્રમ માટે સ્તુતિ થાય છે, જેમ પર્વતોમાં ફરતો ભયાનક વન્ય પ્રાણી; જેમના ત્રણ વિશાળ પગલાંઓમાં સર્વ જગત વસે છે.
પ્ર વિષ્ણવે શૂષમેતુ મન્મ ગિરિક્ષિત ઉરુગાયાય વૃષ્ણે । ય ઇદં દીર્ઘં પ્રયતં સધસ્થમેકો વિમમે ત્રિભિરિત્પદેભિઃ
મારી સ્તુતિ વિષ્ણુ સુધી પહોંચે, જે વિશાળ પગલાં ભરનારા અને પર્વતોના સ્વામી છે; જેમણે એકલા ત્રણ પગલાંથી આ વિશાળ જગ્યા માપી.
યસ્ય ત્રી પૂર્ણા મધુના પદાન્યક્ષીયમાણા સ્વધયા મદન્તિ । ય ઉ ત્રિધાતુ પૃથિવીમુત દ્યામેકો દાધાર ભુવનાનિ વિશ્વા
વિષ્ણુના ત્રણ પગલાં મધથી ભરેલા છે, જે સ્વાભાવિક આનંદ આપે છે; એ જ એક પૃથ્વી, આકાશ અને સર્વ જગતને ધારણ કરે છે.
તદસ્ય પ્રિયમભિ પાથો અશ્યાં નરો યત્ર દેવયવો મદન્તિ । ઉરુક્રમસ્ય સ હિ બન્ધુરિત્થા વિષ્ણોઃ પદે પરમે મધ્વ ઉત્સઃ
હું એ પ્રિય માર્ગ પર પહોંચી શકું, જ્યાં દેવભક્ત લોકો આનંદ કરે છે; વિશાળ પગલાં ભરનાર વિષ્ણુનું એ જ સંબંધ, પરમ સ્થાન અને મધથી ભરેલું સ્ત્રોત છે.
તા વાં વાસ્તૂન્યુશ્મસિ ગમધ્યૈ યત્ર ગાવો ભૂરિશૃઙ્ગા અયાસઃ । અત્રાહ તદુરુગાયસ્ય વૃષ્ણઃ પરમં પદમવ ભાતિ ભૂરિ
અમે આપના એ નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચવાની ઇચ્છા રાખીએ છીએ, જ્યાં અનેક શિંગાવાળી ગાયો નિર્વિઘ્ન ચરે છે; ત્યાં ખરેખર વિશાળ પગલાં ધરાવનારા મહાન વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન તેજથી ઝળહળે છે.
પ્ર વઃ પાન્તમન્ધસો ધિયાયતે મહે શૂરાય વિષ્ણવે ચાર્ચત । યા સાનુનિ પર્વતાનામદાભ્યા મહસ્તસ્થતુરર્વતેવ સાધુના
પાન કરનારા માટે આપની રક્ષા માટે, અમે વિચારપૂર્વક સ્તુતિ કરીએ છીએ; મહાન વિષ્ણુની પણ સ્તુતિ કરો; જે પર્વતોની ઢાળ પર અડગ ઊભા રહી મહાનતા પ્રાપ્ત કરે છે, તેઓ વેગવાનની જેમ છે.
ત્વેષમિત્થા સમરણં શિમીવતોરિન્દ્રાવિષ્ણૂ સુતપા વામુરુષ્યતિ । યા મર્ત્યાય પ્રતિધીયમાનમિત્કૃશાનોરસ્તુરસનામુરુષ્યથઃ
ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ, ભયાનક અને વેગવાન, પાન કરનારાઓની રક્ષા કરશે; તમે નરમ અને દૃઢ બંનેને જીતીને મનુષ્યોની હંમેશા રક્ષા કરો છો.
તા ઈં વર્ધન્તિ મહ્યસ્ય પૌંસ્યં નિ માતરા નયતિ રેતસે ભુજે । દધાતિ પુત્રોઽવરં પરં પિતુર્નામ તૃતીયમધિ રોચને દિવઃ
તેઓ મહાન પુરુષની શક્તિ વધારે છે; માતાઓ બીજને ધારક સુધી લઈ જાય છે; પુત્ર પિતાનું નીચું અને ઊંચું નામ, ત્રીજું તો આકાશના તેજમાં સ્થિર કરે છે.
તત્તદિદસ્ય પૌંસ્યં ગૃણીમસીનસ્ય ત્રાતુરવૃકસ્ય મીળ્હુષઃ । યઃ પાર્થિવાનિ ત્રિભિરિદ્વિગામભિરુરુ ક્રમિષ્ટોરુગાયાય જીવસે
અમે એ મહાન, રક્ષક, નિર્વિકાર અને દયાળુની શક્તિનું ગાન કરીએ છીએ; જેમણે ત્રણ પગલાંમાં પૃથ્વી પર વિહાર કરીને જીવન માટે વિશાળ પગલાં ભર્યા.
દ્વે ઇદસ્ય ક્રમણે સ્વર્દૃશોઽભિખ્યાય મર્ત્યો ભુરણ્યતિ । તૃતીયમસ્ય નકિરા દધર્ષતિ વયશ્ચન પતયન્તઃ પતત્રિણઃ
મનુષ્યોને તેના બે પગલાં દેખાય છે અને તેઓ આશ્ચર્યથી જુએ છે; ત્રીજું પગલું કોઈ પહોંચી શકતું નથી, આકાશમાં ઉડતા પક્ષીઓ પણ નહીં.
ચતુર્ભિઃ સાકં નવતિં ચ નામભિશ્ચક્રં ન વૃત્તં વ્યતીઁરવીવિપત્ । બૃહચ્છરીરો વિમિમાન ઋક્વભિર્યુવાકુમારઃ પ્રત્યેત્યાહવમ્
ચાર સાથે અને નવ્વદ નામો સાથે, ગોળ ચક્રની જેમ, વિષ્ણુ અવિરત ગતિ કરે છે; મહાન શરીર ધરાવનારો, યુવાન અને શક્તિશાળી, સ્તુતિઓથી પોતાનું માપન કરે છે અને બોલાવા પર હાજર થાય છે.
ભવા મિત્રો ન શેવ્યો ઘૃતાસુતિર્વિભૂતદ્યુમ્ન એવયા ઉ સપ્રથાઃ । અધા તે વિષ્ણો વિદુષા ચિદર્ધ્ય સ્તોમો યજ્ઞશ્ચ રાધ્યો હવિષ્મતા
હે વિષ્ણુ, તમે મિત્ર જેવો સ્નેહાળ છો, ઘીથી તૃપ્ત થાવ છો, તમારી મહિમા સર્વત્ર પ્રસરે છે. તેથી, જ્ઞાનવાન વ્યક્તિએ પણ તમારું સ્તુતિ અને યજ્ઞ કરવો જોઈએ, ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ.