સ યો વૃષા નરાં ન રોદસ્યોઃ શ્રવોભિરસ્તિ જીવપીતસર્ગઃ । પ્ર યઃ સસ્રાણઃ શિશ્રીત યોનૌ
માણસોમાં વાછરડો સમાન, બંને લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, જીવંત અને પ્રશંસાથી ભરપૂર છે; તે આગળ વધીને ગર્ભમાં સ્થિર થાય છે.
આ યઃ પુરં નાર્મિણીમદીદેદત્યઃ કવિર્નભન્યો નાર્વા । સૂરો ન રુરુક્વાઞ્છતાત્મા
જે કિલ્લામાંથી બહાર આવ્યો છે, તે તેજસ્વી રીતે ઝળક્યો છે, જ્ઞાની છે, વાદળ જેવો છે, દૂર નથી; સૂર્ય જેવો, તે શતગણી શક્તિથી આગળ વધ્યો છે.
અભિ દ્વિજન્મા ત્રી રોચનાનિ વિશ્વા રજાંસિ શુશુચાનો અસ્થાત્ । હોતા યજિષ્ઠો અપાં સધસ્થે
દ્વિજાતિ, તેજસ્વી, ત્રણેય પ્રકાશમય લોકમાં અને સર્વ જગતમાં ઊભો રહ્યો છે; જળના સ્થાનમાં શ્રેષ્ઠ હોતાર છે.
અયં સ હોતા યો દ્વિજન્મા વિશ્વા દધે વાર્યાણિ શ્રવસ્યા । મર્તો યો અસ્મૈ સુતુકો દદાશ
એ જ યજમાન છે, જે બે વાર જન્મેલો છે અને સૌ શુભ વસ્તુઓનું સ્થાપન કરે છે, જેની કીર્તિ પ્રસરે છે; જે મનુષ્ય તેને સોમરસ અર્પણ કરે છે, તે આનંદ પામે છે.
પુરુ ત્વા દાશ્વાન્વોચેઽરિરગ્ને તવ સ્વિદા । તોદસ્યેવ શરણ આ મહસ્ય
હે અગ્નિ, અનેકવાર મેં તને દાતા જાણીને બોલ્યું છે, કેમ કે તું અમારો છે; તું અમને મહાનતામાં મજબૂત આશ્રય જેવો બનીને આવ.
વ્યનિનસ્ય ધનિનઃ પ્રહોષે ચિદરરુષઃ । કદા ચન પ્રજિગતો અદેવયોઃ
શક્તિશાળી, ધનવાન કે ક્રોધી પણ તને હરાવી શકતા નથી; તું તને શરણ આવનારને ક્યારેય છોડતો નથી, ન તો ધર્મવિહિનને.
સ ચન્દ્રો વિપ્ર મર્ત્યો મહો વ્રાધન્તમો દિવિ । પ્રપ્રેત્તે અગ્ને વનુષઃ સ્યામ
જે વિદ્વાન અને તેજસ્વી મનુષ્ય છે, જે સ્વર્ગમાં સૌથી શક્તિશાળી છે, હે અગ્નિ, અમે તારી કૃપાના અનુયાયી બનીએ.
મિત્રં ન યં શિમ્યા ગોષુ ગવ્યવઃ સ્વાધ્યો વિદથે અપ્સુ જીજનન્ । અરેજેતાં રોદસી પાજસા ગિરા પ્રતિ પ્રિયં યજતં જનુષામવઃ
જેમ વિદ્વાનો ગાયોમાંથી ગૌધન માટે, સભામાં અને જળમાં મીત્રને ઉત્પન્ન કરે છે, તેમે, એ બે જગત, શક્તિ અને વાણીથી કંપતાં, પ્રિય અને પૂજનીય આધારને પ્રતિસાદ આપે.
યદ્ધ ત્યદ્વાં પુરુમીળ્હસ્ય સોમિનઃ પ્ર મિત્રાસો ન દધિરે સ્વાભુવઃ । અધ ક્રતું વિદતં ગાતુમર્ચત ઉત શ્રુતં વૃષણા પસ્ત્યાવતઃ
જ્યારે સોમરસ ધરાવનાર યજમાન દ્વારા તમે બંને વારંવાર બોલાવાયા છો, અને મીત્ર જેવા બનીને સ્વભાવથી સ્થાન ગ્રહણ કરો છો, ત્યારે તમે બુદ્ધિ આપો છો, માર્ગ માટે વખાણવામાં આવો છો અને ઘરની રક્ષા માટે પ્રસિદ્ધ છો.
આ વાં ભૂષન્ક્ષિતયો જન્મ રોદસ્યોઃ પ્રવાચ્યં વૃષણા દક્ષસે મહે । યદીમૃતાય ભરથો યદર્વતે પ્ર હોત્રયા શિમ્યા વીથો અધ્વરમ્
તમને, લોકો, આકાશ અને પૃથ્વીનું જન્મ, મહાન શક્તિ માટે કહેવું જોઈએ; જ્યારે તમે અમર અને સત્યવંતને વહન કરો છો, ત્યારે તમે, યજમાન, બુદ્ધિથી યજ્ઞને માર્ગદર્શન આપો છો.
પ્ર સા ક્ષિતિરસુર યા મહિ પ્રિય ઋતાવાનાવૃતમા ઘોષથો બૃહત્ । યુવં દિવો બૃહતો દક્ષમાભુવં ગાં ન ધુર્યુપ યુઞ્જાથે અપઃ
એ મહાન અને પ્રિય આધાર, હે અસુરો, જે તમે ધર્મ અને વિશાળતાથી જાહેર કર્યો છે; તમે બંને મહાન આકાશની કુશળતા લાવ્યા, જેમ ગાયને જૂઆમાં જોડે છે તેમ તમે જળને પ્રવાહિત કર્યા.
મહી અત્ર મહિના વારમૃણ્વથોઽરેણવસ્તુજ આ સદ્મન્ધેનવઃ । સ્વરન્તિ તા ઉપરતાતિ સૂર્યમા નિમ્રુચ ઉષસસ્તક્વવીરિવ
અહીં, તમારી મહાનતાથી, તમે આવરણ દૂર કરો છો, હે શક્તિશાળી; ધૂળ અને આધાર સ્થિર થાય છે; તેઓ ઉપરથી સૂર્યને શોધે છે, જેમ ઉષા પોતાની કિરણોથી કુશળ સ્ત્રીઓ જેવી આવે છે.
આ વામૃતાય કેશિનીરનૂષત મિત્ર યત્ર વરુણ ગાતુમર્ચથઃ । અવ ત્મના સૃજતં પિન્વતં ધિયો યુવં વિપ્રસ્ય મન્મનામિરજ્યથઃ
તમારી પાસે, લાંબા વાળવાળી અમરતા માટે આવી છે, જ્યાં, હે મીત્ર, હે વરુણ, તમે માર્ગ માટે વખાણવામાં આવો છો; તમારી પોતાની શક્તિથી અમારા વિચારોને મુક્ત કરો અને પોષો, તમે બંને કવિના મનને જ્ઞાનથી પ્રેરણા આપો છો.
યો વાં યજ્ઞૈઃ શશમાનો હ દાશતિ કવિર્હોતા યજતિ મન્મસાધનઃ । ઉપાહ તં ગચ્છથો વીથો અધ્વરમચ્છા ગિરઃ સુમતિં ગન્તમસ્મયૂ
જે યજ્ઞથી તમારું પૂજન કરે છે, સાચા હૃદયથી સેવા કરે છે, જે વિદ્વાન યજમાન છે અને સ્તુતિ તૈયાર કરે છે, તેના યજ્ઞમાં તમે માર્ગદર્શન આપો છો, તેની પ્રાર્થનાઓ સુધી આવો છો અને તેને શુભ દયા આપો છો.
યુવાં યજ્ઞૈઃ પ્રથમા ગોભિરઞ્જત ઋતાવાના મનસો ન પ્રયુક્તિષુ । ભરન્તિ વાં મન્મના સંયતા ગિરોઽદૃપ્યતા મનસા રેવદાશાથે
તમે બંને, યજ્ઞ અને ગૌધનથી સૌપ્રથમ શોભિત, સત્યવંત, જેમ મન પ્રવૃત્ત થાય છે; વિચારો સાથે રચાયેલી સ્તુતિઓ તમને વહન કરે છે અને અખૂટ મનથી તમે ધન આપો છો.
રેવદ્વયો દધાથે રેવદાશાથે નરા માયાભિરિતઊતિ માહિનમ્ । ન વાં દ્યાવોઽહભિર્નોત સિન્ધવો ન દેવત્વં પણયો નાનશુર્મઘમ્
તમે બંને, હે પુરૂષો, ધન ધરાવો છો, ધન આપો છો, તમારી શક્તિથી મહાનતાની રક્ષા કરો છો; દિવસો કે નદીઓ, ન તો દેવત્વ, ન તો વેપારીઓએ ક્યારેય તમારી મહાનતાને નુકસાન પહોંચાડ્યું નથી.
યુવં વસ્ત્રાણિ પીવસા વસાથે યુવોરચ્છિદ્રા મન્તવો હ સર્ગાઃ । અવાતિરતમનૃતાનિ વિશ્વ ઋતેન મિત્રાવરુણા સચેથે
તમે બંને સુશોભિત વસ્ત્રો પહેરો છો; તમારા વિચારો નિર્દોષ છે, તમારી રચનાઓ સાચી છે; તમે, મીત્ર અને વરુણ, સત્યથી બધું જાળવો છો અને બધું અસત્ય દૂર કરો છો.
એતચ્ચન ત્વો વિ ચિકેતદેષાં સત્યો મન્ત્રઃ કવિશસ્ત ઋઘાવાન્ । ત્રિરશ્રિં હન્તિ ચતુરશ્રિરુગ્રો દેવનિદો હ પ્રથમા અજૂર્યન્
તમારી આ બુદ્ધિ, હે મીત્ર-વરુણ, અહીં બધામાં ઓળખાય છે; તમારો સાચો ઉપદેશ, કવિએ વખાણેલો, શક્તિશાળી છે; ત્રણ ધારવાળો મારતો છે, ચાર ધારવાળો પ્રખર છે, દેવના નિયમો સૌપ્રથમ સ્થાપિત થયા.
અપાદેતિ પ્રથમા પદ્વતીનાં કસ્તદ્વાં મિત્રાવરુણા ચિકેત । ગર્ભો ભારં ભરત્યા ચિદસ્ય ઋતં પિપર્ત્યનૃતં નિ તારીત્
પગવાળાઓમાં સૌપ્રથમ આગળ જાય છે; એ તમે, હે મીત્ર અને વરુણ, કોણ જાણે છે? ગર્ભ પણ પોતાનું ભાર વહન કરે છે, પોતાનાં માટે, તે સત્યને જાળવે છે અને અસત્યને દૂર કરે છે.
પ્રયન્તમિત્પરિ જારં કનીનાં પશ્યામસિ નોપનિપદ્યમાનમ્ । અનવપૃગ્ણા વિતતા વસાનં પ્રિયં મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ધામ
અમે જુએ છીએ કે યુવાન સ્ત્રીઓના પ્રેમી આસપાસ ફરતો રહે છે, નજીક આવતો નથી; જે પહેરીને, વિસ્તરીને, ક્યારેય પડતો નથી, એ મીત્ર અને વરુણનું પ્રિય નિવાસ છે.
અનશ્વો જાતો અનભીશુરર્વા કનિક્રદત્પતયદૂર્ધ્વસાનુઃ । અચિત્તં બ્રહ્મ જુજુષુર્યુવાનઃ પ્ર મિત્રે ધામ વરુણે ગૃણન્તઃ
ઘોડા વિના જન્મેલો, બિનચાબુકવાળો, ગર્જન કરતો દોડે છે, તેની ચોટી ઊંચી છે; યુવાનો એ અજ્ઞાન સ્તુતિને પસંદ કરે છે, મીત્ર અને વરુણના નિવાસને ગાઈને વખાણે છે.
આ ધેનવો મામતેયમવન્તીર્બ્રહ્મપ્રિયં પીપયન્સસ્મિન્નૂધન્ । પિત્વો ભિક્ષેત વયુનાનિ વિદ્વાનાસાવિવાસન્નદિતિમુરુષ્યેત્
આ જગ્યા પર જ્ઞાનીઓને પ્રિય એવી, પોષક ગાયો ભરપૂર દૂધ આપે; માર્ગ જાણનારો પુરુષ જીવનની જરૂરિયાતો શોધે અને જાગૃત થઈને અદિતિને વિશાળતા આપવા પ્રેરિત કરે.
આ વાં મિત્રાવરુણા હવ્યજુષ્ટિં નમસા દેવાવવસા વવૃત્યામ્ । અસ્માકં બ્રહ્મ પૃતનાસુ સહ્યા અસ્માકં વૃષ્ટિર્દિવ્યા સુપારા
મિત્ર અને વરુણ, અમે આપને શ્રદ્ધા અને પ્રાર્થનાથી મનગમતી ભેટો અર્પણ કરીએ છીએ; અમારી સ્તુતિ યુદ્ધમાં વિજયી થાય અને અમારે માટે આકાશી વરસાદ ખૂબ શુભ રહે.
યજામહે વાં મહઃ સજોષા હવ્યેભિર્મિત્રાવરુણા નમોભિઃ । ઘૃતૈર્ઘૃતસ્નૂ અધ યદ્વામસ્મે અધ્વર્યવો ન ધીતિભિર્ભરન્તિ
મિત્ર અને વરુણ, અમે આપની ઉપાસના શ્રદ્ધાપૂર્વક અને ભેટો સાથે કરીએ છીએ; ઘીથી, જેમ યજમાન આપની ભેટો વિચારપૂર્વક અમને પહોંચાડે છે.
પ્રસ્તુતિર્વાં ધામ ન પ્રયુક્તિરયામિ મિત્રાવરુણા સુવૃક્તિઃ । અનક્તિ યદ્વાં વિદથેષુ હોતા સુમ્નં વાં સૂરિર્વૃષણાવિયક્ષન્
મારી સ્તુતિ, મિત્ર અને વરુણ, સુંદર રીતે ગવાયેલી ભજનની જેમ આપ સુધી પહોંચે; જ્યારે યજમાન વિધિમાં આપને બોલાવે, ત્યારે વિદ્વાન આપની કૃપા લાવે, હે મહાન દેવતાઓ.
પીપાય ધેનુરદિતિરૃતાય જનાય મિત્રાવરુણા હવિર્દે । હિનોતિ યદ્વાં વિદથે સપર્યન્સ રાતહવ્યો માનુષો ન હોતા
અદિતિ, પોષક ગાય, સત્ય અને લોકહિત માટે મિત્ર અને વરુણને આ હવન અર્પે છે; જેમ યજમાન વિધિમાં આપની પૂજા કરે છે, તેમ મનુષ્ય પણ ભેટ અર્પે છે.
ઉત વાં વિક્ષુ મદ્યાસ્વન્ધો ગાવ આપશ્ચ પીપયન્ત દેવીઃ । ઉતો નો અસ્ય પૂર્વ્યઃ પતિર્દન્વીતં પાતં પયસ ઉસ્રિયાયાઃ
મધુર પાન, ગાય અને પાણી પણ આપને પોષે છે, હે દેવીઓ; પ્રાચીન સ્વામી અમને પીળા ગાયના દૂધની રક્ષા આપે.
વિષ્ણોર્નુ કં વીર્યાણિ પ્ર વોચં યઃ પાર્થિવાનિ વિમમે રજાંસિ । યો અસ્કભાયદુત્તરં સધસ્થં વિચક્રમાણસ્ત્રેધોરુગાયઃ
હું વિષ્ણુના મહાન કાર્યોનું વર્ણન કરું છું, જેમણે પૃથ્વીના પ્રદેશો માપ્યા; જેમણે ઉપરનું સ્થાન સ્થાપ્યું અને ત્રણ વિશાળ પગલાં ભર્યા.
પ્ર તદ્વિષ્ણુ સ્તવતે વીર્યેણ મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ । યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષ્વધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા
વિષ્ણુની પરાક્રમ માટે સ્તુતિ થાય છે, જેમ પર્વતોમાં ફરતો ભયાનક વન્ય પ્રાણી; જેમના ત્રણ વિશાળ પગલાંઓમાં સર્વ જગત વસે છે.
પ્ર વિષ્ણવે શૂષમેતુ મન્મ ગિરિક્ષિત ઉરુગાયાય વૃષ્ણે । ય ઇદં દીર્ઘં પ્રયતં સધસ્થમેકો વિમમે ત્રિભિરિત્પદેભિઃ
મારી સ્તુતિ વિષ્ણુ સુધી પહોંચે, જે વિશાળ પગલાં ભરનારા અને પર્વતોના સ્વામી છે; જેમણે એકલા ત્રણ પગલાંથી આ વિશાળ જગ્યા માપી.