ભૂષન્ન યોઽધિ બભ્રૂષુ નમ્નતે વૃષેવ પત્નીરભ્યેતિ રોરુવત્ । ઓજાયમાનસ્તન્વશ્ચ શુમ્ભતે ભીમો ન શૃઙ્ગા દવિધાવ દુર્ગૃભિઃ
જે ભૂરા વાદળોમાં શોભે છે, નમન કરે છે; વાછરડા જેવો, પોતાની પત્નીઓ પાસે ગર્જના સાથે આવે છે. વધતો જાય છે, તેનું શરીર તેજ આપે છે; ભયાનક શિંગડા જેવો, ઝડપથી દોડે છે, પકડવામાં મુશ્કેલ છે.
સ સંસ્તિરો વિષ્ટિરઃ સં ગૃભાયતિ જાનન્નેવ જાનતીર્નિત્ય આ શયે । પુનર્વર્ધન્તે અપિ યન્તિ દેવ્યમન્યદ્વર્પઃ પિત્રોઃ કૃણ્વતે સચા
જે સુવ્યવસ્થિત અને વિસ્તૃત છે, એ જાણે જાણનારી સ્ત્રીઓ જેમ હંમેશા શયન કરે છે તેમ તેમને ભેગા કરે છે; તેઓ ફરીથી વધે છે, દેવતાઓ પાસે જાય છે છતાં, પિતામાતા માટે બીજી આકૃતિ રચે છે.
તમગ્રુવઃ કેશિનીઃ સં હિ રેભિર ઊર્ધ્વાસ્તસ્થુર્મમ્રુષીઃ પ્રાયવે પુનઃ । તાસાં જરાં પ્રમુઞ્ચન્નેતિ નાનદદસું પરં જનયઞ્જીવમસ્તૃતમ્
ચપળ અને વાળવાળી સ્ત્રીઓ એકસાથે ઉંચી ઊભી રહીને, રોષ વિના, ફરીથી પ્રવાસે જાય છે; પોતાની વૃદ્ધાવસ્થા છોડીને, તેઓ અવાજ કરતા આગળ વધે છે અને નવી, અશ્રમિત જીવંતતા ઉત્પન્ન કરે છે.
અધીવાસં પરિ માતૂ રિહન્નહ તુવિગ્રેભિઃ સત્વભિર્યાતિ વિ જ્રયઃ । વયો દધત્પદ્વતે રેરિહત્સદાનુ શ્યેની સચતે વર્તનીરહ
સજ્જિત થઈને, એ માતાની આજુબાજુ દિનપ્રતિદિન શક્તિશાળી બનીને ફરતો રહે છે; વૃદ્ધાવસ્થાને પાર કરી, યુવાની ધારણ કરી, હંમેશા ઇચ્છા રાખે છે અને રાજહંસની જેમ ચાલે છે; ગરુડ એ માર્ગોમાં જોડાય છે.
અસ્માકમગ્ને મઘવત્સુ દીદિહ્યધ શ્વસીવાન્વૃષભો દમૂનાઃ । અવાસ્યા શિશુમતીરદીદેર્વર્મેવ યુત્સુ પરિજર્ભુરાણઃ
હે અગ્નિ, અમારા દયાળુઓમાં તેજથી પ્રગટ; ઘરના સ્વામી તરીકે વાછરડાની જેમ શ્વાસ લે; જે રહે છે, જે સંતાનવાળી છે, તે નિષ્ફળ ન જાય, પણ યુદ્ધમાં કવચ જેવું સુરક્ષિત રહે.
ઇદમગ્ને સુધિતં દુર્ધિતાદધિ પ્રિયાદુ ચિન્મન્મનઃ પ્રેયો અસ્તુ તે । યત્તે શુક્રં તન્વો રોચતે શુચિ તેનાસ્મભ્યં વનસે રત્નમા ત્વમ્
હે અગ્નિ, આ શ્રેષ્ઠ અર્પણ તને દુઃખદાયક અર્પણ કરતાં વધુ પ્રિય થાય; તે તારા મનને વધુ ગમતું રહે; તારી શુદ્ધ અને તેજસ્વી કાંતિથી, અમારે માટે ધન પ્રાપ્ત કર.
રથાય નાવમુત નો ગૃહાય નિત્યારિત્રાં પદ્વતીં રાસ્યગ્ને । અસ્માકં વીરાઁ ઉત નો મઘોનો જનાઁશ્ચ યા પારયાચ્છર્મ યા ચ
હે અગ્નિ, રથ માટે, નૌકામાં અને અમારા ઘરમાં, હંમેશા માર્ગ બતાવનારી અને માર્ગ ધરાવનારી કૃપા આપ; અમારા વીર પુત્રો માટે, દયાળુ લોકો માટે અને પાર ઉતરનારા માટે પણ રક્ષા આપ.
અભી નો અગ્ન ઉક્થમિજ્જુગુર્યા દ્યાવાક્ષામા સિન્ધવશ્ચ સ્વગૂર્તાઃ । ગવ્યં યવ્યં યન્તો દીર્ઘાહેષં વરમરુણ્યો વરન્ત
હે અગ્નિ, તારી સ્તુતિથી, આકાશ-પૃથ્વી અને પ્રસિદ્ધ નદીઓ સાથે આવ; ગાય અને જવારની ઇચ્છા રાખીને, લાંબા ગાળાનો અવાજ સાથે, લાલ રંગવાળાઓ શ્રેષ્ઠ પસંદ કરે.
બળિત્થા તદ્વપુષે ધાયિ દર્શતં દેવસ્ય ભર્ગઃ સહસો યતો જનિ । યદીમુપ હ્વરતે સાધતે મતિરૃતસ્ય ધેના અનયન્ત સસ્રુતઃ
એ અદ્ભુત તેજ સ્વરૂપ માટે સ્થાપિત થયું છે; એ દેવનું તેજ, શક્તિથી janમેલું; જ્યારે વિચાર નજીક આવે છે અને સિદ્ધિ આપે છે, ત્યારે સત્યની ગાયો ધારા વહાવે છે.
પૃક્ષો વપુઃ પિતુમાન્નિત્ય આ શયે દ્વિતીયમા સપ્તશિવાસુ માતૃષુ । તૃતીયમસ્ય વૃષભસ્ય દોહસે દશપ્રમતિં જનયન્ત યોષણઃ
તે તેજસ્વી, અનેક પિતાઓથી સમૃદ્ધ, હંમેશા શયન કરે છે; બીજું સાત પોષક માતાઓમાં છે; આ વાછરડાને દૂધ આપવાં, સ્ત્રીઓ ત્રીજું, દસ ગુણવત્તાવાળું ઉત્પન્ન કરે છે.
નિર્યદીં બુધ્નાન્મહિષસ્ય વર્પસ ઈશાનાસઃ શવસા ક્રન્ત સૂરયઃ । યદીમનુ પ્રદિવો મધ્વ આધવે ગુહા સન્તં માતરિશ્વા મથાયતિ
જ્યારે મહાન શક્તિના પુત્રો, શક્તિથી સ્વામી, મહિષના રૂપમાંથી બહાર આવે છે; જ્યારે મધ પીવનાર માટે, તેઓ આકાશના માર્ગે, માતરિશ્વાન ગુપ્ત રહેલા ને ઉકેરે છે.
પ્ર યત્પિતુઃ પરમાન્નીયતે પર્યા પૃક્ષુધો વીરુધો દંસુ રોહતિ । ઉભા યદસ્ય જનુષં યદિન્વત આદિદ્યવિષ્ઠો અભવદ્ઘૃણા શુચિઃ
જ્યારે પિતાના સર્વોચ્ચ સ્થાનેથી તેને લઈ જાય છે, ત્યારે રસ પીવનાર કૂંપળો ડાળ પર ઉગે છે; જ્યારે તેની બંને વંશજ હલનચલન કરે છે, ત્યારે તેજસ્વી, એ આકાશમાં શુદ્ધ બને છે.
આદિન્માતૄરાવિશદ્યાસ્વા શુચિરહિંસ્યમાન ઉર્વિયા વિ વાવૃધે । અનુ યત્પૂર્વા અરુહત્સનાજુવો નિ નવ્યસીષ્વવરાસુ ધાવતે
પછી એ માતાઓમાં પ્રવેશી, શુદ્ધ અને અહાનિકર બનીને વિશાળ ફેલાય છે; જેમ પૂર્વજોએ ચડ્યા, હંમેશા યુવાન રહી, એ નવી અને નીચી સ્ત્રીઓમાં દોડે છે.
આદિદ્ધોતારં વૃણતે દિવિષ્ટિષુ ભગમિવ પપૃચાનાસ ઋઞ્જતે । દેવાન્યત્ક્રત્વા મજ્મના પુરુષ્ટુતો મર્તં શંસં વિશ્વધા વેતિ ધાયસે
પછી, સ્વર્ગવાસીઓમાં, તેઓ હવનકર્તાને પસંદ કરે છે, ભાગા જેવી કૃપા માંગે છે, અને ઝડપથી જાય છે; દેવતાઓ પોતાની ઇચ્છા અને શક્તિથી, બહુ સ્તુતિ પામીને, તું મરણાર્થની પ્રાર્થના સર્વત્ર પહોંચાડે છે.
વિ યદસ્થાદ્યજતો વાતચોદિતો હ્વારો ન વક્વા જરણા અનાકૃતઃ । તસ્ય પત્મન્દક્ષુષઃ કૃષ્ણજંહસઃ શુચિજન્મનો રજ આ વ્યધ્વનઃ
જ્યારે પવનથી પ્રેરિત યજ્ઞ અગ્નિ ફેલાય છે, તે હણહણતા ઘોડા જેવો, અજીર્ણ અને અખંડિત રહે છે; તેની પાંખ, કાળી જિહ્વાવાળું, શુદ્ધ જન્મ ધરાવતી, માર્ગોને ખુલ્લા કરે છે.
રથો ન યાતઃ શિક્વભિઃ કૃતો દ્યામઙ્ગેભિરરુષેભિરીયતે । આદસ્ય તે કૃષ્ણાસો દક્ષિ સૂરયઃ શૂરસ્યેવ ત્વેષથાદીષતે વયઃ
રથ જેવો, જોડાણથી બનેલો, એ લાલ અંગો સાથે આકાશ તરફ જાય છે; ત્યાંથી, કાળા વંશજ, જમણી બાજુએ, વીરની તીવ્રતા ઇચ્છે છે અને શક્તિની અભિલાષા રાખે છે.
ત્વયા હ્યગ્ને વરુણો ધૃતવ્રતો મિત્રઃ શાશદ્રે અર્યમા સુદાનવઃ । યત્સીમનુ ક્રતુના વિશ્વથા વિભુરરાન્ન નેમિઃ પરિભૂરજાયથાઃ
હે અગ્નિ, તારી સાથે, વરુણ, મૈત્રી અને આર્યમાન, દયાળુ, પ્રતિજ્ઞામાં સ્થિર રહી આનંદ પામે છે; જ્યારે તું તારી ઇચ્છાથી સર્વત્ર વ્યાપી, તેમને વચ્ચે ફરતો, ત્યારે ચક્ર કદી ધૂરીને વટાવી શકતું નથી.
ત્વમગ્ને શશમાનાય સુન્વતે રત્નં યવિષ્ઠ દેવતાતિમિન્વસિ । તં ત્વા નુ નવ્યં સહસો યુવન્વયં ભગં ન કારે મહિરત્ન ધીમહિ
હે અગ્નિ, યુવાન, જે દૂધ દબાવે અને સ્તુતિ કરે છે, તેને તું દૈવી અને સમૃદ્ધ ધન આપે છે; તને, હંમેશા નવાં, શક્તિશાળી, અમે સભામાં ભાગા જેવું મહાન ધન ઇચ્છીએ છીએ.
અસ્મે રયિં ન સ્વર્થં દમૂનસં ભગં દક્ષં ન પપૃચાસિ ધર્ણસિમ્ । રશ્મીઁરિવ યો યમતિ જન્મની ઉભે દેવાનાં શંસમૃત આ ચ સુક્રતુઃ
તુ અમને તેજસ્વી, ઘર સંભાળનાર, ભાગા જેવું ધન, બુદ્ધિ અને સ્થિરતા આપે છે; તું કિરણો જેવો, બંને પેઢીઓને માર્ગદર્શન આપે છે, શુભ ઇચ્છાવાળો, દેવતાઓની સ્તુતિ અને સત્ય લાવે છે.
ઉત નઃ સુદ્યોત્મા જીરાશ્વો હોતા મન્દ્રઃ શૃણવચ્ચન્દ્રરથઃ । સ નો નેષન્નેષતમૈરમૂરોઽગ્નિર્વામં સુવિતં વસ્યો અચ્છ
અમારા માટે તેજસ્વી અને હંમેશા યુવાન, આનંદદાયક અને ધ્યાનપૂર્વક શ્રવણ કરનાર, ચમકતા રથવાળા હોતાર અગ્નિ, અમને સાંભળે. તે નિર્દોષ અગ્નિ શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શકો સાથે અમને સુખ અને સમૃદ્ધિ તરફ લઈ જાય.
અસ્તાવ્યગ્નિઃ શિમીવદ્ભિરર્કૈઃ સામ્રાજ્યાય પ્રતરં દધાનઃ । અમી ચ યે મઘવાનો વયં ચ મિહં ન સૂરો અતિ નિષ્ટતન્યુઃ
અગ્નિ, જોરદાર જ્યોતવાળા, રાજસત્તા માટે હવન લઈને ઊંચે ઉઠે. જેમ દયાળુ દેવતાઓ અને અમે, અંધકારને પાર કરીને, સૂર્ય જેવો પ્રકાશ ફેલાવીએ.
સમિદ્ધો અગ્ન આ વહ દેવાઁ અદ્ય યતસ્રુચે । તન્તું તનુષ્વ પૂર્વ્યં સુતસોમાય દાશુષે
પ્રજ્વલિત અગ્નિ, આજે દેવતાઓને અહીં યજ્ઞસ્થળે લાવો. સોમ પેસનાર ભક્ત માટે એ પ્રાચીન યજ્ઞસૂત્રને વિસ્તારો.
ઘૃતવન્તમુપ માસિ મધુમન્તં તનૂનપાત્ । યજ્ઞં વિપ્રસ્ય માવતઃ શશમાનસ્ય દાશુષઃ
ઘી અને મધથી ભરપૂર યજ્ઞ માટે, અગ્નિ, તું અમારી પાસે આવો. જ્ઞાની યજમાન અને ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરનારને તું કૃપા કર.
શુચિઃ પાવકો અદ્ભુતો મધ્વા યજ્ઞં મિમિક્ષતિ । નરાશંસસ્ત્રિરા દિવો દેવો દેવેષુ યજ્ઞિયઃ
પવિત્ર, તેજસ્વી અને અદ્ભુત અગ્નિ મધમય યજ્ઞનો સ્વાદ લેવા ઇચ્છે છે. નરાશંસ, સ્વર્ગમાંથી ત્રણ વાર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ દેવતા છે.
ઈળિતો અગ્ન આ વહેન્દ્રં ચિત્રમિહ પ્રિયમ્ । ઇયં હિ ત્વા મતિર્મમાચ્છા સુજિહ્વ વચ્યતે
આરાધિત અગ્નિ, ઇન્દ્રને, સુંદર અને પ્રિયને અહીં લાવો. કેમ કે મારી આ ભાવના, સુમધુર વાણીવાળા, સીધી તને કહેવામાં આવી છે.
સ્તૃણાનાસો યતસ્રુચો બર્હિર્યજ્ઞે સ્વધ્વરે । વૃઞ્જે દેવવ્યચસ્તમમિન્દ્રાય શર્મ સપ્રથઃ
જે યજ્ઞસ્થળે કુશવિછાવે છે અને બેસવાની જગ્યા તૈયાર કરે છે, એ યજ્ઞમાં હું ઇન્દ્ર માટે વિશાળ અને રક્ષાદાયક શ્રેષ્ઠ આશ્રય પસંદ કરું છું.
વિ શ્રયન્તામૃતાવૃધઃ પ્રયૈ દેવેભ્યો મહીઃ । પાવકાસઃ પુરુસ્પૃહો દ્વારો દેવીરસશ્ચતઃ
મહાન અમર દેવતાઓ દેવતાઓ તરફ આગળ વધે. શુદ્ધ અને સર્વેને પ્રિય દેવદ્વારોએ ચારેય દિશામાં ખુલ્લી થવી જોઈએ.
આ ભન્દમાને ઉપાકે નક્તોષાસા સુપેશસા । યહ્વી ઋતસ્ય માતરા સીદતાં બર્હિરા સુમત્
રાત અને ઉષા, સુંદર રીતે શોભાયમાન, એકસાથે આવી પહોંચે. સત્યની યુવાન માતાઓ, કૃપાપૂર્વક યજ્ઞસ્થળે બેસો.
મન્દ્રજિહ્વા જુગુર્વણી હોતારા દૈવ્યા કવી । યજ્ઞં નો યક્ષતામિમં સિધ્રમદ્ય દિવિસ્પૃશમ્
મધુર વાણીવાળા, સતર્ક અને દૈવી હોતાર, જ્ઞાની, આજે આ યજ્ઞ અમારી માટે ઝડપથી, સ્વર્ગ સુધી પહોંચે એ રીતે કરે.
શુચિર્દેવેષ્વર્પિતા હોત્રા મરુત્સુ ભારતી । ઇળા સરસ્વતી મહી બર્હિઃ સીદન્તુ યજ્ઞિયાઃ
દેવોમાં પવિત્ર હોતાર, મરુતોમાં ભારતિ, ઇલા, સરસ્વતી અને મહી, આ યજ્ઞસ્થળે બેસે, એ સર્વે પૂજનીય છે.